فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

شناخت گسل‌های پنهان و ارتباط آن با دگرشکلی‌‌های موجود در جنوب خاور زاگرس با استفاده از رهیافت دورسنجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه تربیت مدرس ، تهران، ایران
چکیده
ناحیة مورد مطالعه در جنوب خاور بخش چین خورده ـ راندة زاگرس واقع است و تحت تأثیر جنبش دوبارة ساختارهای زیرسطحی و زایش تغییرشکلهای جوان درکوهزایی آلپ پایانی قرار گرفته اسـت. استفاده از داده‌های دورسنجی در این ناحیه نشـــــان داد که این ناحیه دارای پیچیدگی‌های ساختاری ناشی از اثر برهم افتادگی دگرشـکلی‌های حاصل از فعالیتهای جوان‌‌تر خطواره‌های عرضی‌، بر ساختارهای چین خورده ـ راندة بخش پیشــانی کوه‌زاد زاگرس اسـت. با اسـتفاده از تفسـیر بصـری تصاویر ماهواره‌‌‌ای و بررسـی شـواهدی مانند : هندســه خمیدهء لولای چین‌ها و وجود دگرشـکلی‌های مشــابه در سـاختـارهای زیرسـطحی، زایش  راستاهای متفاوت چین خورده‌، تداخل محور چین‌ها‌، زایش چین‌های کم شیب و رخنمون توده‌های نمکی پروتروزوییک بالایی، دو سامانه از گسل‌های عرضی زیرســـطحی در منطقة موردمطالعه معرفی شـده است. سـامانة اول با راستـایی در فاصلة آزیموتی صفر تا° 90  بر پایة رخنمون  توده‌هـــای نمکی در راستای آنها و جابه‌جایی چپگرد سـاختارهای چین خورده ـ رانده شناسایی شـــده اســت. در حالی که سامانة دوم با راســتایی در فاصلة  آزیموتی  °270 تا  ° 360  توانایی کمتری در دیاپیریسم و رخنمون ساختن  توده‌های نمکی داشته و بدین ترتیب توده‌های نمکی بسیار کمی در راستای آنها دیده شده است. بر مبنای هندسة خمیدة چین‌های بخش پیشانی کوهزاد، جا به جایی راستگرد  این سامانه تحلیل شده است. همچنین با تحلیل آماری خطواره‌های ساختاری استخراج شده از تصاویر ماهواره ای، به نظر می‌رسد که بیشینهء تنشی با آزیموت تقریبی  °20  در منطقه حاکم بوده و یا می‌باشد و عملکرد آن به صورت ایجاد دو سامانه از گسل‌های برشی مزدوج (با مؤلفة چیره راستالغز) نمایان شده است. مؤلفهء راستالغز چپگرد مشاهده شده در راستای گسل‌های زیرسطحی در فاصلة آزیموتی  °0 تا° 90  و همچنین مؤلفة راستالغز راسـتگرد مشـاهده شده در راستای گسل‌های زیرسطحی در فاصلة آزیموتی °270 تا° 360  در منطقة مورد مطالعه، توجیهی بر این احتمال است. با توجه به شباهت‌های بسیار نمودار آماری خطواره‌های ساختاری جنوب خاور و شمال باختر زاگرس،  الگوی ساختاری ارائه شده در منطقة مورد مطالعه را به‌احتمال  می‌توان برای تمامی زاگرس در نظر گرفت.  افزون بر این، الگوی ساختاری پیشنهاد شده، می‌تواند برخی دلایل احتمالی را مبنی بر توزیع غیریکنواخت گنبدهای نمکی در منطقة مورد مطالعه، بیان دارد. شمال عراق و جنوب خاور زاگرس به‌عنوان حاشیة شمالی و شمال خاوری  صفحة عربی و بخش پیشانی کوه‌زاد آلپی توروس ـ زاگرس،  شباهت‌های بسیاری با الگوی زمین ساخت پی سنگی  بخش شمال خاور صفحة عربی در عربستان سعودی دارند. هم راستایی بیشتر گسل‌های برشی مزدوج منطقة مورد مطالعه و همچنین چین خوردگی‌ کم شیب حاصل از فعالیت آنها‌، با راستای گسل‌های پی سنگی و چین‌های جوان پوشانندة آنها دربخش شمال خاوری صفحة عربی در عربستان سعودی بیان کنندة این امر است که این گسل‌ها بسیار ژرف و بنابراین، پی‌سنگی هستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

مهشادنیا، ف.، 1381-  استفاده از رهیافت دورسنجی در شناخت گسلهای پنهان و دگرریختی های آنها در جنوب شرقی زاگرس: پایان نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
Ameen, M.S., 1992, Effect of Basement Tectonics on Hydrocarbon Generation, Migration, and Accumulation in Northern   Iraq: The American Association of Petroleum Geologists.
 Edgell, H.S., 1992, Basement Tectonics of Saudi Arabia as Related to Oil Field Structures: Basement Tectonics, Vol. 9, pp. 169-193.
Henson, F.R.S., 1951, Observations on the Geology and Petroleum Occurrences of the Middle East: 3rd World Petroleum Congress, The Hague, Proceedings, Section 1, pp. 118-140.
 
دوره 14، شماره 54
زمستان 1383، سال چهاردهم، شماره 54
زمستان 1383
صفحه 56-69