فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

رخساره‌های کانه‌دار، سیالات درگیر و خاستگاه کانسار فلورین (روی، سرب، باریم) میلاکوه- تویه در سازند کربناتی سلطانیه، البرز مرکزی، جنوب باختری دامغان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران
چکیده
کانسار فلورین، روی، سرب و باریم میلاکوه تویه در ٤٥ کیلومتری جنوب باختری دامغان واقع شده است. سنگ در برگیرنده ماده معدنی، دولومیت‌های بخش بالایی سازند سلطانیه است. ماده معدنی در این دولومیت‌ها در رخساره‌های خاص کانه‌دار در ٤ افق مشخص قرار گرفته است. رخساره‌های کانه‌دار به‌ترتیب از قدیم به جدید عبارتند از: رخساره دولواسپاریت - اسپارستون که رخساره در برگیرنده افق I ماده معدنی است و پاراژنز آن Zn(Pb-F-Cu-Ba) می‌باشد. عنصر روی، ماده معدنی غالب در این افق (افق اقتصادی) است. رخساره دول میکرواسپاریت - دولواسپاریت رخساره در برگیرندۀ افق‌های II و III ماده معدنی است و پاراژنز غالب آن (F-Pb (Ba-Cu می‌باشد. فلورین در افق II اقتصادی بوده و قابل بهره‌برداری است. حضور رخساره توف برش دگرسان شده که با کانه زایی فلورین همراه است، ویژگی شاخص افق III ماده معدنی است. رخساره‌های دولواسپاریت تیغه‌ای (Laminated) چرت خاکستری تیره و دولومیکریت اکسید آهن‌دار، رخساره‌های اصلی کانه‌دار افق IV ماده معدنی می‌باشند. پاراژنز غالب این افق F-Pb بوده و ویژگی بارز آن، افزایش شدید میزان سیلیس است. محیط تشکیل رخساره‌های کانه‌دار و دیگر رخساره‌های بخش فوقانی سازند سلطانیه در منطقه میلاکوه – تویه، پهنۀ جزر و مدی می‌باشد. کانی‌شناسی کانسار میلاکوه-تویه ساده بوده و شامل فلورین، باریت ،گالن، اسفالریت، پیریت، کالکوپیریت، سروزیت، اسمیت‌زونیت، هیدروزنسیت، مالاکیت، آزوریت، دولومیت، کوارتز و کلسیت است. بافت ماده معدنی به صورت تیغه‌ای، دانه پراکنده، ریتمیت‌های تبلور دیاژنتیک، ژئود مانند، جانشینی، متمرکز در استیلولیت، پر کننده حفرات و برشهای انحلالی و پرکننده شکستگیها و فضاهای خالی است. مطالعه شکل ماده معدنی ، ساخت و بافت و پاراژنز کانه‌ها و کانی‌ها حاکی از آن است که ماده معدنی در ٤ مرحله : ۱- رسوبگذاری، ۲- سخت شدگی آغازین  (Early diagenesis)  3- سخت شدگی تاخیری (Late diagenesis) 4 - بالا آمدگی و رخنمون در سطح زمین تشکیل و تمرکز یافته است. مرحله نهائی تشکیل ماده معدنی حاصل تحرک نسلهای رسوبی - دیاژنتیک و تمرکز آن به صورت اپی ژنتیک در فضاهای خالی، گسلها و شکستگیها همراه با فرآیندهای مربوط به هوازدگی و سوپرژن می‌باشد. عمده فعالیت‌های معدنکاری در منطقه بر روی انواع سخت‌شدگی تاخیری و اپی ژنتیک است. مطالعه سیالات درگیر بر روی انواع سخت شدگی فلورین گویای شوری نسبتا بالای سیالات درگیر (5±23.45) درصد وزنی معادل نمک طعام) و همچنین درجه همگون شدگی نسبتاً بالای ( 5 ± 211 درجه سانتیگراد) آنها است، در حالیکه تمرکزهای گسلی فلورین درجه همگون شدگی کمتری (5 ±  134درجه سانتیگراد) نسبت به تمرکزهای سخت شدگی نشان می‌دهند. بررسی های انجام شده و وجود شواهدی از قبیل مشاهدات صحرایی، شکل ماده معدنی، قرارگیری افق‌های کانه‌دار در رخساره‌های کربناتی ویژه، ساخت و بافت ماده معدنی در مقیاس های مختلف، گسترش ناحیه‌ای افق‌های کانه‌دار، نوع محیط رسوبی (پهنه‌های کشندی)، پاراژنز کانه و مطالعه سیالات درگیر همگی گویای قرارگیری کانسار فلورین، روی سرب و باریم میلاکوه - تویه در ردیف کانسارهای MVT غنی از فلورین (F- rich MVT) می باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

برنا، بهروز، ١٣٧٦- گزارش اکتشاف مقدماتی از معادن سرب و روی استان سمنان.
جمی، مرتضی و هاشمی تنگستانی، مجید، ١٣٧٤ - عناصر خاکی کمیاب و میانبارهای سیال در فلورین‌های سفید، سبز و بنفش ناحیه کمر مهدی طبس، مجموعه مقالات دومین همایش انجمن زمین شناسی ایران.
رستمی پایدار، قدرت اله، ۱۳۸۰- آنالیز رخساره، ژئوشیمی و ژنز کانسار فلورین (روی، سرب، باریم) میلاکوه - تویه جنوب غرب دامغان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
سعیدی، عبداله، ۱۳۷۱ - نقشه زمین شناسی ۱:۱۰۰۰۰۰ برگه کیاسر، سازمان زمین شناسی کشور.
شریعتمدار، احمد، ۱۳۷۷- بررسی زمین شناسی و ژنز کانسار فلورین شش رودبار، سواد کوه مازندران بر اساس داده‌های حاصل از مطالعه آنالیز رخساره ای، ژئوشیمی، سیالات درگیر، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
صمیمی نمین، منصور، ۱۳۷۷- طرح اکتشاف نیمه تفصیلی فلورین، سرب و روی در منطقه میلاکوه سمنان، شرکت توسعه علوم زمین.
علیرضائی، سعید، ١٣٦٦ - پژوهشی در چینه شناسی و چگونگی پیدایش کانسارهای فلورین سرب باریم در تریاس شرق البرز مرکزی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
کریمی، علی و راستاد، ابراهیم، ۱۳۸۰ – رخساره‌های کانه‌دار کانسار سلستیت نخجیر کوه ورامین: تحول سخت‌شدگی و محیط رسوبگذاری، فصلنامه علوم زمین، شماره ٣٣-٣٤
گرجی زاد، حمیدرضا، ۱۳۷۵- زمین شناسی، کانی شناسی، آنالیز رخساره و ژنز کانسار فلورین پاچی میانا، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
مدبری، سروش، ١٣٧٤ – زمین‌شناسی، کانی‌شناسی ژئوشیمی، آنالیز رخساره‌ای و ژنز کانسار راونج (دلیجان)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
مهرپرتو، محمود. و ترکیان، محمود، ۱۳۷۲ - پژوهشی در سیالات درگیر نهشته مس- مولیبدن پورفیری سونگون باختر اهر - آذربایجان خاوری، فصلنامه علوم زمین، شماره ۱۰.
مهری، بهروز، ۱۳۷۷ – زمین‌شناسی، کانی شناسی، ژئوشیمی، آنالیز رخساره و ژنز کانسار سرب و نقره خانجار (جنوب غرب دامغان) پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
Bazargani-Guilani, K., 1982- Die mittelpermischen schichtgebundenen Blei-Zink-Schwerspart-Lagerstatten des Kalwanga distriktes, Zentral Alborz, Iran (mit besonderer Berucksichtigun des Duna-Grubenfeldes), Ruprecht-karl-Universitat, Heidelberg Univ.
Fontbote, L., 1981- Strata-bound Zn-Pb-F-Ba deposits in carbonate rocks: new aspects of paleogeographic location, facies factors and diagenetic evolution, PhD thesis, Heidelberg Univ.
Fontbote, L., 1990- Genesis of the Mississippi Valley Type Zn-Pb deposits of San Vicente, Central Peru, Econ. Geol., v. 85, p. 1402-1437.
Ghazban, F., Mc Nutt, RH., and Schwatrz, H.p., 1994- Genesis of sediment-hosted Zn-Pb-Ba deposits in the Irankuh district, Esfahan area, West-Central Iran, Econ. Geol., v. 89, p. 1262-1278.
Goldstein, RH., 2001- Fluid inclusions in sedimentary and diagenetic systems, Lithos, v. 55, p. 159-192.
Hanor, J.S., 1984 - Variation in the chemical composition of oil-field brines with depth of Northern Louisiana and Southern Arkansas; Implication for mechanisms and rates of mass transport and diagenetic reactions. Trans., Gulf Coast Assoc. Geol. Soc., v. 34, p. 55-61.
Jackson, S.A., and Beals, F.W., 1967- An aspect of sedimentary basin evolution, the concentration of MVT ores during late stage diagenesis, Bull. of Can. Petrol. Geol., v. 15, p. 383-433.
Langdan, S.G., 1992-Regional porosity evaluation of the Catoch dolomite, St. George Group, p. 2-20.
Leach, D.L., 1999- Mississippi Valley-Type Lead-Zinc deposits through geologic time: Implications for the exploration of undiscovered deposits, U.S.G.S. Mineral Resource Program, p. 211-237.
Leach, D.L., and Sangster, D.F., 1993- Mississippi Valley-Type lead-zinc deposits, in Kirkham et al., Mineral Deposit Modelling, Geological Association of Canada special paper 40, p. 289-314.
Liu, W., Boni, M., and Bechstadt, T., 1997- A first approach to the MVT ore deposits in the Cambrian of Hunan (southern China), SGA Meeting, TURKU 1997.
Momenzadeh, M., 1976- Strata bound lead-zinc ores in the Lower Cretaceous and Jurassic sediments in the Malayer-Esfahan district (west Central Iran). Lithology, Metal content, Zonation and Genesis: Ruprecht-Karl University, Heidelberg.
Quing, H., and Mount Joy, E.W., 1994- Origin of dissolution vugs, caverns and breccias in the Middle Devonian Presquile Barrier, host of Pine Point Mississippi Valley type deposits, Econ. Geol., v. 89, p. 858-876.
Rastad, E., Fontbote, L., and Amstutz, G.C., 1980- Relation between tidal flat facies and diagenetic ore fabrics in the stratabound Pb-Zn-(Ba-Cu) deposits of Iran-kuh, Esfahan, west central Iran.
Roedder, E., 1976- Fluid inclusion evidence on the genesis of ores in sedimentary and volcanic rocks. In: Wolf, K.H.  Handbook of strata-bound and stratiform ore deposits (Ed), vol. 2, Geochemical studies: Amsterdam, Elsevier, New York, Ch. 4, p. 67-110.
Roedder, E., 1984 - Fluid inclusions, Reviews in Mineralogy, vol. 12, Mineralogical Society of America, 644 p.
Roedder, E., and Bodnar, R.J., 1997- Fluid inclusion studies of hydrothermal ore deposits. In: Barnes, H.L., (Ed.).  Geochemistry of hydrothermal ore deposits, Wiley, New York, p. 657-697.
Sangster, D.F., 1990- Mississippi Valley-type and SEDEX lead-zinc deposits: A comparative examination, Institution of Mining and Metallurgy, section B: Applied earth science, v. 99, p. 21-42.
Shepherd, T.J., Ranbin, A.H., and Alderton, D.H.M., 1985- A practical guide to fluid inclusion studies, Blackie, Glasgow, 223p.
Spirakis, G.S., and Hyle, V., 1995- Evaluation of precipitation mechanism for Mississippi Valley type deposit, Ore Geol. Rev. V. 10, p. 1-17.
Symons, D.T.A., Lewchuk, M.T., and Sangster, D.F., 1998- Laramid orogenic fluid flow into the Western Canada sedimentary basin: Evidence from paleomagnetic dating of Kicking Horse Mississippi valley-type ore deposit: Econ. Geol., V. 93, p. 68-83.
Van den Kerkhof, AM., and Hein, U.F., 2001- Fluid inclusion petrography, Lithos, v. 55, p. 27-4 7.
Viets, J.G., Hofstra, A.F., and Emsbo, P., 1996- Solute compositions of fluid inclusions in sphalerite from North American and European Mississippi Valley-Type ore deposits: ore fluid derived from evaporated seawater, in Sangster, D.F., (ed.), Carbonate-hosted lead-zinc deposits: Society of Economic Geologists, Special Publication, no. 4, p. 465-482.
Wilkinson, J.J., 2001- Fluid inclusions in hydrothermal ore deposits, Lithos, v. 55, p. 229-272.
Wilkinson, J.J., Everett, C.E., Eyre, S.L., and Boyce, A.J., 1998- Fluid flow and mineralization in the Irish ore field. Programme with Abstracts, Mineral Deposits Studies Group AGM, Univ. of St. Andrews, Scotland.
Zee, S., 1995- Complex replacement of saddle dolomite by fluorite within zebra dolomites, an example from Radning, Carinthia, Austria.
دوره 12، شماره 45-46
پاییز و زمستان 1381، سال دوازدهم، شماره 45-46
زمستان 1381
صفحه 2-21