سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 15 57 2005 12 22 The Role of Neotectonics on Fluvial Systems in the Quaternary Case Study: Rivers of Northern Slope of Misho-Dagh Mountains, Northwest Iran نقش نوزمین ساخت در تکامل سامانه‌های رودخانه‌ای در کواترنر مطالعه موردی رودخانه‌های دامنة شمالی میشوداغ 64 77 218689 FA داود مختاری گروه پژوهشی جغرافیا، دانشگاه تبریز Journal Article 2025 04 12          Misho-Dagh Mountain range is part of Azerbaijan plateau in Northwest Iran. This E-W range is located between Marand and Shabestar plains. Northern Misho fault, the main fault in study area, and other parallel faults have separated the topographic units and geological structures. Rivers on the northern slope of Misho- Dagh, flowing from the south to the north, cut across geological structures and topographical units in their distal reaches, prior to joining in the Marand plain. The long-term drainage evolution and its creation, as transverse fluvial systems, have been examined by reconstruction of drainage network using a combination of geological and geomorphological records. This reconstruction is based on analysis of topographic and geologic maps and area photos and repeated field studies on fluvial remnants. Results show that drainage evolution in the study area has occurred in three stages: a) sedimentation of the Plio-Pleistocene non-compacted conglomerates (relict alluvial fans), b) uplift of the Plio- Pleistocene sediments in mid-? Late Pleistocene, separation of this sediments from main mountainous body of Misho-Dagh due to a E-W synclinal valley, formation of new block of mountains (anticline) in the north of the valley and eastward diversion of rivers in their distal reaches, and c) faulting of new relief block by S-N faults crossing the relief axis, verification of rivers to fault lines and formation of new alluvial fans. Neotectonic indices such as inclination of the Plio- Pleistocene sediments, separation of this sediments from main mountainous body of Misho-Dagh, verification and non-verification of rivers by tectonic and geologic structures, catchment morphometric properties, and situation and morphology of alluvial fans indicate that fluvial systems in the study area are influenced by the Pleistocene and Holocene tectonic activities, and tectonics is the main factor in the fluvial system replacement  and their situation. رشتة کوهستانی میشوداغ ، با امتداد خاوری- باختری و در حدفاصل دشت مرند و جلگة شبستر، در شمال باختر ایران واقع شده است. واحدهای توپوگرافی و زمین شناسی منطقه به وسیلة گسل شمالی میشو و گسلهای دیگر، که در جهت خاوری- باختری کشیده شده‌اند، ازهمدیگر جدا می‌شوند. دامنة شمالی این کوهستان، سرچشمة رودخانه‌هایی دائمی است که درجهت جنوب به شمال جریان دارند. این رودخانه‌ها در انتهای حوضة آبریز خود و پیش از ورود به دشت مرند، ساختارهای زمین شناسی وگسلهای مهم منطقه را به صورت عرضی قطع کرده‌اند. به منظور دستیابی به هدف اصلی این مقاله، یعنی ارزیابی نقش نوزمین ساخت در سامانه‌های رودخانه‌ای منطقه، بازسازی شبکة رودخانه‌ای در گذشته بر مبنای شواهد زمین شناسی و زمین ریخت شناسی امری ضروری بود. مستندات این شواهد از راه تفسیر نقشه‌های زمین شناسی و توپوگرافی، عکسهای هوایی و بویژه بازدیدهای مکرر میدانی به دست آمد. براساس نتایج این بازسازی، منطقة مورد مطالعه در پلیو- پلیستوسن سه مرحلة اصلی را پشت سر گذاشته است. مرحلة اول با به جاگذاری رسوبات کنگلومرایی نیمه متراکم در قالب مخروط افکنه‌هایی در امتداد گسل شمالی میشو در طول پلیو- پلیستوسن مشخص می‌شود. مرحلة دوم با بالاآمدگی رسوبات پلیو- پلیستوسن، جداشدگی آنها به واسطة یک درة ناودیسی از بدنة اصلی کوهستان میشو و تشکیل ناهمواریهای مستقل از کوهستان میشوداغ (تاقدیس) در آن سوی درة ناودیسی و به تبع آن تطبیق مسیر رودخانه‌ها با درة ناودیسی همراه بوده و مرحلة سوم، با ایجاد گسلهایی عمود بر پیکرة ناهمواریهای جدید شمال درة ناودیسی، تطبیق رودخانه‌ها با مسیر این گسلها وتشکیل مخروط افکنه‌های جدید شناخته می‌شود. شواهد نوزمین ساخت که به صورت مایل شدن رسوبات پلیو- پلیستوسن، انحراف رودخانه‌ها از مسیر اصلی، تطبیق یا عدم تطبیق شبکة آبراهه‌ای با ساختار زمین ساختی و زمین شناسی، ویژگیهای ریخت سنجی حوضه‌ها و موقعیت و ریخت شناسی مخروط افکنه‌ها ظاهر شده است، همگی دلالت بر واکنش سامانه‌های   رودخانه‌ای به فعالیتهای زمین ساختی در طول پلیستوسن و هولوسن دارند. لذا می‌توان گفت که در بخش خاوری دامنة شمالی میشوداغ، زمین ساخت تنها عامل مؤثر در جایگزینی و موقعیت سامانه‌های رودخانه‌ای است.     http://www.gsjournal.ir/article_218689_2548d376256d5ca1e4a4a0804a6c0fc1.pdf