سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 35 3 2025 09 23 New insights on the Late Miocene (Early Tortonian) paleogeography based on paleocurrent analysis of clastic deposits in the North Tabriz area یافته‌های نو پیرامون جغرافیای دیرینه میوسن پسین (تورتونین پیشین) بر اساس آنالیز جریان دیرینه در نهشته‌های آواری ناحیه شمال تبریز 1 18 222501 10.22071/gsj.2025.511298.2184 FA عنایت الله حق فرشی گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران 0009-0006-8293-473X سید رضا موسوی حرمی گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-6129-5012 پیمان رضائی گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران 0000-0002-5148-491X محمد فریدی سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، مرکز شمال باختری، تبریز، ایران 0000-0002-1785-6492 Journal Article 2025 03 09 The siliciclastic sediments studied are exposed in the northwest of Iran, northeast of Tabriz city. These deposits are lithologically composed of sedimentary beds of sandstone, pebbly sandstone, mudstone, claystone, conglomerate and shale. Sedimentary structures include trough and planar, herring bone and hummocky cross stratification, ripple mark, slump fold, parting lineation, gutter structure and flute mark. Microscopic petrological study of sandstones in these deposits reveals petrofacies of Chert arenite, Calcarenite, Feldspathic litharenite, Sub-litharenite, and Lithic arkose. In this study, a thickness of more than 200 meters was studied. The rock facies were identified based on sedimentary features and structures. The study of the facies indicates the shallow marine environment with low energy and storm-induced impacts at time intervals and relevant subenvironments. In order to analyze the paleocurrent, 123 planar and linear structures indicating the direction of current were measured. Related software was used to correct measurements made in inclined beds and a calculation method was used for measurements related to reversed beds.  Rose diagrams were drawn using GeoRose software to show the direction of paleocurrent. Analysis of the paleocurrent in the presented diagrams shows a dominant direction of north to northeast, which, along with the age of the sediments and interpretation of the depositional environment, confirms the possible presence of the Paratethys Sea in the Late Miocene in this area. Also, using the available data, diagrams were drawn to show changes in the direction of paleocurrent in a vertical sequence, which, while showing changes in the direction of paleocurrent over time, reveal anomalous time intervals that indicate tectonic events in the area. <strong> </strong>رسوبات سیلیسی آواری مورد مطالعه در ناحیه شمال باختری ایران، شمال خاوری شهر تبریز رخنمون دارند. این نهشته‌ها از نظر سنگ‌شناسی، متشکل از طبقات رسوبی ماسه‌سنگ، ماسه‌سنگ پبلی، گلسنگ، رس سنگ، کنگلومرا و شیل می‌باشند. ساخت‌های رسوبی شامل طبقه‌بندی مورب عدسی و مسطح، مورب جناغی و پشته‌ای، موج‌نقش (ریپل‌مارک)، چین اسلامپ، جدایی خطی، ساخت ناودانی و فلوت کست می‌باشند. مطالعه سنگ‌شناسی میکروسکوپی بر روی ماسه‌سنگ‌های این رسوبات رخساره‌سنگی‌های (پتروفاسیس‌های) چرت آرنایت، کالک آرنایت، فلدسپاتیک لیتارنایت، ساب لیتارنایت و لیتیک آرکوز را نشان داد. در این مطالعه، ستبرای حدود 200 متر مورد مطالعه قرار گرفت. رخساره‌های سنگی بر اساس ویژگی‌ها و ساخت‌های رسوبی مورد شناسایی قرار گرفتند. مطالعه رخساره‌ها نشان‌دهنده محیط دریایی کم‌ژرفا با انرژی کم و تاثیرات ناشی از طوفان در فواصل زمانی و زیرمحیط‌های مربوطه می‌باشد. برای آنالیز جهت جریان دیرینه تعداد 123 ساخت صفحه‌ای و خطی نشان‌دهنده جهت جریان مورد اندازه‌گیری قرار گرفتند. از نرم‌افزارهای مرتبط برای تصحیح اندازه‌گیری های انجام شده در طبقات شیب‌دار و از روش محاسبه‌ای برای اندازه‌گیری‌های مرتبط با طبقات برگشته کمک گرفته شد. برای نمایش جهت جریان دیرینه نمودارهای گل‌سرخی توسط نرم‌افزار GeoRose رسم شدند. تحلیل جهت جریان دیرینه در نمودارهای ارائه شده نشان‌دهنده جهت چیره شمال تا شمال خاوری دارد که در کنار سن رسوبات و تفسیر محیط رسوب‌گذاری تایید کننده حضور به احتمال زیاد دریای پاراتتیس در این ناحیه در زمان میوسن پسین می‌باشد که به عنوان دستاورد این پژوهش به‌شمار می‌رود. همچنین با استفاده از داده‌های موجود، نمودارهایی برای نشان دادن تغییرات جهت جریان دیرینه در یک توالی قائم رسم شدند که ضمن نمایش تغییرات جهت جریان در طول زمان، بازه‌های زمانی دارای نا‌هنجاری را آشکار می‌نماید که گویای حادثه‌های زمین‌ساختی در ناحیه می‌باشند.       http://www.gsjournal.ir/article_222501_4c8706fd58ebb608ae608c48f626a7cc.pdf