سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 10 شماره 37-38 2001 02 19 Petrological studies on Neogene magmatic rocks in Tudashak area, Southwest Nain, Central Iran بررسی سنگ‌شناسی سنگهای آتش‌فشانی نئوژن در منطقه تودشک (جنوب باختری نائین) 60 71 225468 FA منیره خیرخواه پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران Journal Article 2025 07 20 The Tudeshk area in southeastern part of Nain, Central Iran is located in Urmiyeh- Dokhtar magmatic belt and is a part of Kajan 1:100000 map of GSI.  The stratigraphic sequence is composed of Mesozoic and Cenozoic strata, consisting of Cretaceous limestone, Tertiary volcanic rocks (Lavas and pyroclastics) and also Quaternary deposits.      The Neogene section is indicated by Upper Red Formation (URF), and a dacitic (Ng ^d), unit. The rock type variations in Neogene volcanics along with the geochemical and petrographic evidences indicate a kind of sodic character. Mixing and fractional crystallization in magmas, are important, phenomena which has been resulted in this study.     Along with the above processes, the associated basic rocks have been strongly altered, caused by fluid pressures, high temperatures and the nature of late fumarolic fluids. This area has been subjected to a fault and fracture system with a NW-SW trend, indicates that the area has passed a brittle type tectonic regime, which follows the main trend of Urmiyeh-Dokhtar magmatic belt. This kind of extensional tectonic regime controlled the emplacement of igneous rocks The geochemical characteristics of basalts in Tudashak area (drown as spider diagrams in special cases) has been compared with the basaltic rock-types in other places of the world as: Parana (South America), Rio Grande (North America), Deccan (India) and Ethiopia. All of analysis results plot in subalkaline field of diagram, indicating contamination with amphibolitic gneisses of sialic crust during the initial stages of ascending. similarity with the Tudashak Neogene basalts show a considerable similarity with the Rio Grande Basalts and form this point of view. It could be deduced that the partial melting of a depleted mantle is responsible for the formation of these basalts, and has a similarity to the steans Basalts of North America Basin and Range منطقه تودشک در جنوب باختری نائین در ایران مرکزی واقع شده است. این منطقه در کمربند ماگمایی ارومیه - دختر قرار دارد و بخشی از نقشه 000 ،۱:۱۰۰ کجان می‌باشد. در منطقه تودشک رخنمونهای سنگی وابسته به دورانهای میانه زیستی و نوزیستی حضور دارند. واحدهای سنگی از آهکهای کرتاسه بالا، سنگهای ولکانیکی ترشیری (گدازه‌ها و آذر آواریها) و نهشته‌های کواترنری تشکیل شده‌اند.      نهشته‌های نئوژن این منطقه با سازند قرمز فوقانی (U.R.F) آغاز می‌گردد و پس از آن واحدهای الیوین بازالت (Ng^b) آندزی بازالت و پیروکسن آندزیت (Ng ^pa)، نهشته‌های لاهار (Ng^la) ، داسیت آندزیتی (Ng ^ad) و داسیت (Ng ^d)، قرار گرفته‌اند.      شواهد و مطالعات سنگ‌شناسی و ژئوشیمیایی بر تنوع واحدهای نئوژن در منطقه تودشک دلالت دارد ترکیب این سنگها از بازالت تا داسیت تغییر می‌کند. اغلب سنگهای آتشفشانی منطقه گرایش سدیک دارند و از پدیده مهم این منطقه فرآیند تبلور بخشی و اختلاط ماگمایی (AFC) می‌باشد. سنگهای بازیک منطقه تحت تأثیر دگرسانی واقع شده‌اند که در این دگرسانی فشار سیالات و درجه حرارت و نیز عملکرد گازهای فومرولی نقش عمده ای داشته‌اند.      منطقه تودشک از لحاظ تکتونیکی دارای تکتونیک شکننده بوده و گسله‌ها و شکستگیهای فراوان موجود در این منطقه از روند ساختاری اصلی کمربند ماگمایی ارومیه - دختر تبعیت می‌کند. این رژیم تکتونیکی سبب جاگیری - مواد آتشفشانی شده و با توجه به نمودارهای مختلف ژئوشیمیایی و تکتونوماگمایی بازالتهای منطقه متعلق به یک محیط کششی می‌باشند که تحت تأثیر آلایش پوسته ای و تبلور تفریقی قرار گرفته‌اند.      با بررسیهای ژئوشیمیایی، این بازالتها در قلمرو ماگمای ساب‌آلکالن قرار گرفته‌اند و با مطالعه دیاگرامهای عنکبوتی، ماگمای اولیه با مواد پوسته‌ای بویژه گنیس آمفیبولیتی آلایش یافته است و در مقایسه‌ای که بین سنگهای بازالتی منطقه و انواع بازالتهای ساب‌آلکالن پارانا، دکن و اتیوپی و ریوگراند صورت گرفته است، بازالت نئوژن منطقه تودشک بیشترین شباهت را با بازالتهای ریفت ریوگراند نشان می‌دهد و با توجه به این مسئله ذوب بخشی از یک گوشته تهی شده مسئول تشکیل این بازالتها می‌باشد و با بازالتهای Steans در شمال  آمریکا (Basin and Rang) از نظر منشاء مشابهت دارد. http://www.gsjournal.ir/article_225468_617eeb94f6e10bfbe8ae20e0a0ea692e.pdf