سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 36 1 2026 03 21 Application of pyroxene chemistry to evaluation the origin of plutonic rocks in Northeast Saveh, Urumieh–Dokhtar magmatic arc کاربرد شیمی پیروکسن در ارزیابی خاستگاه توده‌های نفوذی شمال خاور ساوه، کمان ماگمایی ارومیه-دختر 21 38 231955 10.22071/gsj.2025.533717.2210 FA محمد گودرزی گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران 0009-0006-3499-5247 حسن زمانیان دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران اورس کلوتزلی گروه تحقیقات لیتوسفر، دانشکده علوم زمین، جغرافیا و نجوم، دانشگاه وین، وین، اتریش 0000-0003-2743-0281 ماتی یولله گروه تحقیقات لیتوسفر، دانشکده علوم زمین، جغرافیا و نجوم، دانشگاه وین، وین، اتریش 0000-0003-4804-5315 سارا هوشمند معنوی سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران Journal Article 2025 07 12 In this study, the chemical composition of pyroxenes (clinopyroxene and orthopyroxene) from gabbroic to monzonitic intrusive bodies in the northeast of Saveh, located in the central part of the Urumieh–Dokhtar magmatic belt, was investigated to determine the physicochemical conditions of crystallization and tectonomagmatic origin. Major and trace element analyses, performed using electron microprobe analysis, reveal that the pyroxenes in the monzonite are of augite type, while in the gabbroic units they include both augite and enstatite. Variations in Mg#, TiO₂, and Al₂O₃ in pyroxenes support a magmatic differentiation trend and progressive evolution of mantle-derived melts. Geothermobarometric calculations based on clinopyroxene compositions indicate crystallization pressures of less than 2 kbar and average crystallization temperatures of 1150–1200°C for clinopyroxene and 1100–1150°C for orthopyroxene. High oxygen fugacity and a water content of approximately 10% suggest oxidizing conditions and the presence of subduction-related fluids in shallow crustal magma chambers. Tectonic discrimination diagrams place the studied units within subduction-related and pre-collisional volcanic arc settings. These findings highlight the significant role of subduction processes and crustal melting in magma generation in northeast Saveh and provide valuable insights into the evolutionary and tectonomagmatic processes of the central segment of the Urumieh–Dokhtar magmatic arc. در این پژوهش، ترکیب شیمیایی پیروکسن‌ها (کلینوپیروکسن و اورتوپیروکسن) توده‌های نفوذی گابرویی تا مونزونیتی شمال‌خاور ساوه واقع در بخش مرکزی کمربند ماگمایی ارومیه–دختر با هدف تعیین شرایط فیزیکوشیمیایی تبلور و خاستگاه زمین‌ساختی-ماگمایی بررسی شد. آنالیز عناصر اصلی و فرعی با استفاده از روش تجزیه ریزکاو الکترونی از نمونه‌ها نشان میدهد که پیروکسن‌ها در مونزونیت از نوع اوژیت و در واحد گابرویی اوژیت و انستاتیت هستند. تغییرات Mg#،TiO₂ و Al₂O₃ در پیروکسن‌ها، الگوی تفریق ماگمایی و تکامل پیشرونده‌ ذوب گوشته‌ای را تایید می‌کند. بر اساس محاسبات زمین‌دمافشارسنجی (ژئوترموبارومتری) مبتنی بر ترکیب کلینوپیروکسن، محدوده فشار تبلور کمتر از 2 کیلوبار و دماهای تبلور میانگین °C۱۱۵۰–۱۲۰۰ برای کلینوپیروکسن و °C۱۱۰۰–۱۱۵۰ برای اورتوپیروکسن به‌دست آمد. میزان بالای فوگاسیته اکسیژن و محتوای آب تقریبا ۱۰%، نشان‌دهنده شرایط اکسیداسیون بالا و حضور سیال‌های فرورانشی در محفظه‌های کم‌ژرفای پوسته‌ای است. نمودارهای ژئوشیمیایی طبقه‌بندی زمین‌ساختی، واحدهای مورد مطالعه را در قلمرو محیط‌های فرورانشی و کمان‌های ماگمایی پیش از برخورد قرار می‌دهد. این نتایج، نقش عمده فرایندهای فرورانشی در تولید ماگمای شمال‌خاور ساوه را روشن می‌سازد و بینش‌های مفیدی درباره فرایندهای تکاملی و زمین‌ساختی-ماگمایی در بخش مرکزی کمربند ماگمایی ارومیه-دختر ارائه می‌کند.

http://www.gsjournal.ir/article_231955_bf7364200e35e1dd98eeaddd97fe95b2.pdf