سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 10 شماره 37-38 2001 02 19 Genesis of Sb-As-Au deposit in volcano-plutonic complex of Dash-kasan (East Qorveh, Kordestan Province) خاستگاه کانسار آنتیموان، آرسنیک و طلا در مجموعه ولکانوپولوتونیک داشکسن (خاور قروه، استان کردستان) 2 23 225460 FA ابراهیم راستاد گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران شجاع‌الدین نیرومند سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران محمدهاشم امامی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران نعمت‌اله رشیدنژاد عمران گروه پترولوژی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2025 07 20 Dashkasan antimony-arsenic-gold deposit is located in west Iran, 42 km NE of Qorveh (Kordestan province). The area is a part of Sanandaj- Sirjan magmatic-metamorphic zone. Based on geological observations, the oldest rock units in the area belong to the Jurassic series and are slates, phyllites and quartzites. The youngest units are Neogene volcano-elastic conglomerates, basaltic flows, block lavas and Quaternary agglomerates. The plutonic rocks in the area consist of a Neogene (Pliocene?) calc-alkaline microgranite-microgranodiorite intrusive with microgranular porphyritic textures. The subvolcanic equivalent of these plutonic rocks, is represented as Agh Dagh and Sari Dagh dacite-rhyodacite domes. Dashkasan mine is considered as a vein-type deposit in which its related mineralization is controlled by tectonic structures. The deposit is hosted by dacite, rhyodacite and microgranodiorite subvolcanic rocks which are mainly associated with silicic, argillic, and pyritic alterations. The ore parageneses in the veins includes quartz, stibnite, pyrite, realgar, orpiment, pyrrhotite, chalcopyrite, bornite, galena, boulangerite, aurostibite (?), gold, stibiconite, kermesite and iron-hydroxide. The Gold content of the vein's ranges between 55 and 266ppm, whereas in sulfide-silicic zone, it ranges from 10 to 18 ppm. Gold grains are between 10 and 150 microns in diameter commonly occurring with quartz and in smaller sizes within the oxidized pyrites. Scanning Electron Microprobe (SEM) studies display quantities of Sb, Ag and Hg within the gold grains. The analytical results for samples from six lithogeochemical profiles vertically cutting the main stibnite veins in Agh Dagh and Sari Dagh areas indicate that high-grade gold is limited to stibnite veins and also to silicic-pyritic alteration zones. Fluid inclusion studies reveal that homogenization temperatures range between 183 C and 255 C and salinity from 8.9 to 18.8 wt% NaCl equivalent. Field observations and laboratory studies show a close relationship between the antimony-arsenic-gold mineralization, and silicic solutions derived from subvolcanic body in the area. It is therefore suggested that, the mineralization belongs to epithermal group and acid-sulfate type. کانسار آنتیموان - آرسنیک - طلای داشکسن در باختر ایران و ۴۲ کیلومتری شمال خاوری شهرستان قروه واقع گردیده است. این کانسار از دیدگاه تقسیمات زمین‌ساختی، در زون دگرگونی - ماگمائی سنندج - سیرجان قرار می‌گیرد. بر پایه مشاهدات زمین‌شناسی، کهن‌ترین سنگ‌های منطقه را اسلیت، فیلیت و کوارتزیت‌های ژوراسیک و جوانترین آنها را کنگلومرای ولکانوکلاستیک نئوژن و جریانهای بازالتی، گدازه‌های بلوکی و آگلومرای کواترنری تشکیل می‌دهد. سنگ‌های نفوذی منطقه مورد بررسی را یک توده نیمه‌عمیق میکروگرانیتی - میکروگرانودیوریتی با ماهیت کالکوآلکالن و بافت میکروگرانولار - پورفیری به سن نئوژن (احتمالاً پلیوسن؟) تشکیل می‌دهد که در بخش‌های فوقانی به صورت گنبد (Dome)های داسیتی - ریوداسیتی آق‌داغ و ساری‌داغ رخنمون پیدا کرده است. کانه‌زائی در کانسار داشکسن از نوع رگه‌ای و زون‌های سیلیسی - سولفیدی طلادار است که بوضوح توسط ساختارهای گسلی کنترل می‌شود. سنگ میزبان رگه‌ها و زون‌های کانه‌دار را سنگ‌های نفوذی نیمه‌عمیق و سنگ‌های داسیتی - ریوداسیتی سازنده گنبدهای آق‌داغ و ساری‌داغ تشکیل می‌دهند که با انواع دگرسانی هیدروترمال بویژه آرژیلی و سیلیسی شدن همراهی می‌گردند. کانی‌شناسی رگه‌ها شامل کوارتز، استیبنیت، پیریت، رآلگار، ارپیمان، پیروتیت – کالکوپیریت، بورنیت ،گالن، بولانژریت، آروستیبیت (؟)، طلا، استیبکونیت، کرمزیت و هیدروکسیدهای آهن می‌باشد. عیار طلا در رگه‌های کانه‌دار از ۵۵ تا ۲۶۶ پی‌پی‌ام و در زون‌های سیلیسی سولفیدی از ۱۰ تا ۱۸ پی‌پی‌ام تغییر می‌کند. طلا در ابعاد ۱۰ تا ۱۵۰ میکرون بیشتر بهمراه کوارتز و در اندازه‌های کوچکتر در داخل کانی‌های پیریت اکسیده مشاهده می‌شود. مطالعات میکروپروب الکترونی (SEM) مقادیری از عناصر آنتیموان، نقره و جیوه را در درون ذرات طلا نشان می‌دهد. نتایج آزمایشگاهی نمونه‌های شش مقطع لیتوژئوشیمیایی عمود بر روند رگه‌های اصلی استیبینیت در نواحی آق‌داغ و ساری‌داغ نشانگر آن است که مقادیر بالای طلا محدود به رگه‌های استیبنیت و همچنین زون‌های دگرسانی سیلیسی - پیریتی است. مطالعات میکروترمومتری سیالات درگیر معرف دمای هموژنیزاسیون بین ۲۵۵ - ۱۸۳ درجه سانتیگراد و درجه شوری از 8.3 تا 18.8 معادل درصد وزنی کلرید سدیم برای سیالات درگیر اولیه است. در نهایت مجموعه بررسیهای صحرایی، میکروسکپی، سیالات درگیر و سایر شواهد و داده‌های موجود نشان از رابطه نزدیک بین کانی‌سازی آنتیموان - آرسنیک طلا و محلولهای سیلیسی مربوط به توده ساب‌ولکانیک در ناحیه داشته و حاکی از آن است که کانسار داشکسن بیشترین شباهت را با کانسارهای تیپ اپی‌ترمال بویژه نوع اسید - سولفات دارد.

http://www.gsjournal.ir/article_225460_68a88160faf73ef64272c2f3f1bfb8a2.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 10 شماره 37-38 2001 02 19 Variations of shear zone width and displacement along the Nehbandan fault system تغییرات میزان جابجایی و عرض پهنه برشی بر روی سیستم گسله راستالغز نهبندان 24 33 225463 FA محمد مهدی خطیب گروه زمین‌شناسی، دانشگاه بیرجند، ایران Journal Article 2025 07 20 Strike-slip faults are affected by many variants, which do not remain constant along the strike. The most common factors are differences in the rate of displacement and the width of shear zone. A study of these variants on the Nehbandan dextral strike-slip fault in east Iran has been done and the experimental models shows that the maximum displacement and width of shear zone occurs in the central part of strike - slip faults. But the displacement decreases exponentially toward the termination of faults. The relationship between these two factors can be formulated as Y = C.e γ d. The γ d coefficient in the terminal splays is smaller than in the main fault. These can be seen on experimental models, which have been done by flexy-glass materials. Comparison between displacement - distance and width of shear zone-distance curves from the field traverse (Nehbandan data) and experimental materials (flexy-glass) shows the experimental curves are symmetry but the "natural" curves are asymmetrical. This difference is due to homogeneous nature of manufactured materials while the earth's crust is heterogeneous. گسله‌های راستالغز دارای متغیرهای فراوانی بوده که در طول گسل تغییرات آنها یکسان نمی‌باشد. از جمله مهمترین متغیرها، تغییرات میزان جابجایی و عرض پهنه برشی می‌باشند. مطالعه این متغیرها برروی سیستم گسله راستالغز نهبندان در خاور ایران و اندازه‌گیری آنها بر روی مدلهای تجربی در آزمایشگاه نشان می‌دهد که بیشترین میزان جابجایی و بیشترین عرض پهنه برشی در بخش میانی گسله‌های راستالغز روی می‌دهد. از بخش میانی به طرف پایانه‌های گسله از میزان جابجایی به صورت نمایی کاسته می‌شود. آهنگ کاهش میزان جابجایی و عرض پهنه برشی را می‌توان در رابطه Y=C.eγd بررسی کرد. ضریب کاهش پذیری γ از سرشاخه‌های فرعی بخش انتهایی گسله‌های راستالغز کوچکتر از بخش اصلی گسله می‌باشد. به طرف پایانه گسله‌های راستالغز هم مقدار جابجایی و هم عرض پهنه برشی به سمت صفر میل می‌کند. در مدل تجربی بر روی ماده فلکسی گلاس نیز مشاهده گردید که بیشترین میزان جابجایی و عرض پهنه برشی در بخش میانی گسله بوده و به طرف پایانه‌ها از مقدار آن به صورت نمایی کاسته شده و به صفر می‌رسد. مقایسه منحنی‌های جابجایی برحسب مسافت و با عرض پهنه برشی برحسب مسافت به دست آمده در طبیعت و آزمایشگاه نشان می‌دهد که منحنی‌های داده‌های آزمایشگاهی به نسبت متقارن، در حالیکه که منحنی‌های داده‌های طبیعی نامتقارن می‌باشند. این اختلاف بدلیل همگنی نمونه آزمایشگاهی و ناهمگنی پوسته قاره‌ای که در آن گسله راستالغز رخ داده می‌باشد. شکل منحنی‌های جابجایی برحسب مسافت با عرض پهنه برشی برحسب مسافت تقریباً سهمی است.

http://www.gsjournal.ir/article_225463_f3a980a9366a3b6ab693f38d8c24ebf8.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 10 شماره 37-38 2001 02 19 Stratigraphy of the Akchagyl Formation in the Moghan area چینه شناسی سازند آکچاگیل در دشت مغان 34 47 225464 FA احمد زواره‌ای دانشگاه تربیت معلم، تهران، ایران ایرج مغفوری مقدم دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران Journal Article 2025 07 20 Dasht-e-Moghan in north-west Iran, is a part of Koura- Lioni region and contains one of the most complete paratethys sequences in Iran. In this area flyschoid facies deposited from Paleocene to late Miocene and is underlained by Akchagyl Formation. The angular unconformity between Akchagyl Formation with respect to older rocks is related to the Attic orogeny event. Eustatic sea-level fluctuations occurred in the Upper Pliocene- Lower Quaternary which are indicated by fluvial lacustrine deposits equivalent to the Apsheron Formation. The Passadenian orogeny caused another angular unconformity between young horizontal alluvium and older formations. The most complete outcrop of the Akchagyl Formation has been found in the Moghan section. The faunal assemblage of the Akchagyl Formation reveals an age corresponding to the Lower to Middle Akchagylian stage. دشت مغان در شمال باختری ایران بخشی از ناحیه کورا - ریونی است و شامل یکی از کاملترین نهشته‌های حوضه پاراتتیس در ایران می‌باشد. این منطقه از پالئوسن تا میوسن پسین محل انباشته شدن رسوبهای فلیشوئیدی بوده است. به سبب فاز کوهزائی آتیک رسوبات پلیوسن پسین (سازند آکچاگیل) به طور دگرشیب بر روی رسوبهای کهن‌تر قرار گرفته است. بعد از ته نشینی رسوبهای سازند آکچاگیل، براثر تغییرات جهانی آب و هوایی، دریا از دشت مغان عقب نشینی می‌کند و رسوبهای رودخانه‌ای- دریاچه‌ای معادل سازند آپشرون به صورت ناپیوستگی فرسایشی (Disconformity) بر روی سازند آکچاگیل قرار می‌گیرد. تحت تأثیر فاز کوهزایی پاسادنین این دو سازند نیز متحمل چین خوردگی شدند و سپس آبرفتهای رودخانه‌ای جوان به صورت افقی بر روی آنها قرار گرفتند. کاملترین رخنمون سازند آکچاگیل در دشت مغان در برش بُران مشاهده می‌گردد. محتویات فسیلی موجود در این رسوبات امکان در نظر گرفتن سن آکچاگیلین آغازین تا میانی را برای آنها فراهم می‌کند.

http://www.gsjournal.ir/article_225464_136992d08a2a5eddf41de78661d932f9.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 10 شماره 37-38 2001 02 19 Role of pyroclastics in localizing hydrothermal alteration in the Ab-e-Torsh Volcanic district نقش آذر آواریها در گسترش ترجیحی دگرسانی گرمابی در منطقه آتشفشانی آبترش 48 59 225466 FA علی درویش‌زاده گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم ، دانشگاه تهران، تهران، ایران عباس آسیابانها گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران Journal Article 2025 07 20 The Ab-e-Torsh volcanic district contains the Paleogene outcrops of trachyandesitic and dacitic lava flows and fall out pyroclastic deposits (equivalent to Karaj Formation) which have been hydrothermally altered. The, abundant fractures and faults produced a cauldron subsidence. Subsequently, fissure eruptions occurred and later hydrothermal solutions were intruded through the country rocks. One the basis of the formation of the sulfate mineral (alunite), it seems that the acidic solutions (e.g., H2S and H2SO4) have been formed by the interaction of hypogene volcanic vapours with hot solutions. Because of the interaction of the acidic solution with the country rocks and their chemical leaching, silicic, allunitic, argillic and advanced argillic alteration zones were developed. The high permeability and reactivity of the pyroclastic deposits with respect to the hydrothermal fluids facilitated the chemical reactions and hence the alteration products have been well developed in the latter unit. However, due to the presence of fractures the other units (e.g., trachyandesitic and dacitic lava flows) were also intruded by the solutions and altered. منطقه آتشفشانی آبترش با دارا بودن رخنمونهایی از روانه‌های تراکی آندزیتی و نهشته‌های آذر آواری ریزشی (کریستال لیتیک توف، لاپیلی توف و آگلومرا) به سن پالئوژن (معادل سازند کرج) دچار دگرسانی به نسبت شدید گرمابی شده است. وجود شکستگیهای فراوان که گمان می‌رود ابتدا در ایجاد یک ساختمان فرونشسته کالدرایی نقش ایفا کرده باشد، زمینه خروج ماگما را به سطح زمین فراهم کرده است (فورانهای شکافی) و سپس چرخش محولهای گرمایی بعدی را آسان نموده است. با توجه به تشکیل گسترده آلونیت، به نظر می‌رسد از کنش و واکنش بین گازهای ماگمایی هیپوژن آبهای گرم، محلولهای اسیدی نظیر H2SO4, H2S تولید شده باشند که در اثر واکنش با سنگهای درونگیر و تجزیه و شستشوی شیمیایی آنها زونهای مختلف سیلیسی، آلونیتی، آرژیلیک و آرژیلیک پیشرفته گسترش یافته است. نظر به وجود افقی گسترده از نهشته‌های آذرآواری که در سراسر منطقه وجود دارد و نیز تراوایی و واکنش‌پذیری نسبتاً بالا در برابر محلولهای گرمابی، واکنشهای شیمیایی بهتر توانسته‌اند در آن انجام شوند و از این رو محصولات دگرسانی گسترش بیشتری یافته‌اند. با این حال به علت نقش مهم شکستگیها در دگرسانیهای گرمایی سایر واحدها (یعنی روانه‌های تراکی آندزیتی و داسیتی) نیز مورد هجوم و نفوذ سیالات قرار گرفته و دگرسان شده‌اند.

http://www.gsjournal.ir/article_225466_19c9bd2ff7bc2fb912905ad18d30e91d.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 10 شماره 37-38 2001 02 19 Petrological studies on Neogene magmatic rocks in Tudashak area, Southwest Nain, Central Iran بررسی سنگ‌شناسی سنگهای آتش‌فشانی نئوژن در منطقه تودشک (جنوب باختری نائین) 60 71 225468 FA منیره خیرخواه پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران Journal Article 2025 07 20 The Tudeshk area in southeastern part of Nain, Central Iran is located in Urmiyeh- Dokhtar magmatic belt and is a part of Kajan 1:100000 map of GSI. The stratigraphic sequence is composed of Mesozoic and Cenozoic strata, consisting of Cretaceous limestone, Tertiary volcanic rocks (Lavas and pyroclastics) and also Quaternary deposits. The Neogene section is indicated by Upper Red Formation (URF), and a dacitic (Ng d), unit. The rock type variations in Neogene volcanics along with the geochemical and petrographic evidences indicate a kind of sodic character. Mixing and fractional crystallization in magmas, are important, phenomena which has been resulted in this study. Along with the above processes, the associated basic rocks have been strongly altered, caused by fluid pressures, high temperatures and the nature of late fumarolic fluids. This area has been subjected to a fault and fracture system with a NW-SW trend, indicates that the area has passed a brittle type tectonic regime, which follows the main trend of Urmiyeh-Dokhtar magmatic belt. This kind of extensional tectonic regime controlled the emplacement of igneous rocks The geochemical characteristics of basalts in Tudashak area (drown as spider diagrams in special cases) has been compared with the basaltic rock-types in other places of the world as: Parana (South America), Rio Grande (North America), Deccan (India) and Ethiopia. All of analysis results plot in subalkaline field of diagram, indicating contamination with amphibolitic gneisses of sialic crust during the initial stages of ascending. similarity with the Tudashak Neogene basalts show a considerable similarity with the Rio Grande Basalts and form this point of view. It could be deduced that the partial melting of a depleted mantle is responsible for the formation of these basalts, and has a similarity to the steans Basalts of North America Basin and Range منطقه تودشک در جنوب باختری نائین در ایران مرکزی واقع شده است. این منطقه در کمربند ماگمایی ارومیه - دختر قرار دارد و بخشی از نقشه 000 ،۱:۱۰۰ کجان می‌باشد. در منطقه تودشک رخنمونهای سنگی وابسته به دورانهای میانه زیستی و نوزیستی حضور دارند. واحدهای سنگی از آهکهای کرتاسه بالا، سنگهای ولکانیکی ترشیری (گدازه‌ها و آذر آواریها) و نهشته‌های کواترنری تشکیل شده‌اند. نهشته‌های نئوژن این منطقه با سازند قرمز فوقانی (U.R.F) آغاز می‌گردد و پس از آن واحدهای الیوین بازالت (Ngb) آندزی بازالت و پیروکسن آندزیت (Ng pa)، نهشته‌های لاهار (Ngla) ، داسیت آندزیتی (Ng ad) و داسیت (Ng d)، قرار گرفته‌اند. شواهد و مطالعات سنگ‌شناسی و ژئوشیمیایی بر تنوع واحدهای نئوژن در منطقه تودشک دلالت دارد ترکیب این سنگها از بازالت تا داسیت تغییر می‌کند. اغلب سنگهای آتشفشانی منطقه گرایش سدیک دارند و از پدیده مهم این منطقه فرآیند تبلور بخشی و اختلاط ماگمایی (AFC) می‌باشد. سنگهای بازیک منطقه تحت تأثیر دگرسانی واقع شده‌اند که در این دگرسانی فشار سیالات و درجه حرارت و نیز عملکرد گازهای فومرولی نقش عمده ای داشته‌اند. منطقه تودشک از لحاظ تکتونیکی دارای تکتونیک شکننده بوده و گسله‌ها و شکستگیهای فراوان موجود در این منطقه از روند ساختاری اصلی کمربند ماگمایی ارومیه - دختر تبعیت می‌کند. این رژیم تکتونیکی سبب جاگیری - مواد آتشفشانی شده و با توجه به نمودارهای مختلف ژئوشیمیایی و تکتونوماگمایی بازالتهای منطقه متعلق به یک محیط کششی می‌باشند که تحت تأثیر آلایش پوسته ای و تبلور تفریقی قرار گرفته‌اند. با بررسیهای ژئوشیمیایی، این بازالتها در قلمرو ماگمای ساب‌آلکالن قرار گرفته‌اند و با مطالعه دیاگرامهای عنکبوتی، ماگمای اولیه با مواد پوسته‌ای بویژه گنیس آمفیبولیتی آلایش یافته است و در مقایسه‌ای که بین سنگهای بازالتی منطقه و انواع بازالتهای ساب‌آلکالن پارانا، دکن و اتیوپی و ریوگراند صورت گرفته است، بازالت نئوژن منطقه تودشک بیشترین شباهت را با بازالتهای ریفت ریوگراند نشان می‌دهد و با توجه به این مسئله ذوب بخشی از یک گوشته تهی شده مسئول تشکیل این بازالتها می‌باشد و با بازالتهای Steans در شمال آمریکا (Basin and Rang) از نظر منشاء مشابهت دارد.

http://www.gsjournal.ir/article_225468_617eeb94f6e10bfbe8ae20e0a0ea692e.pdf