سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 9 شماره 35-36 2000 09 22 Structural classification of clay soils and its application in classifying Tehran city clays طبقه بندی ساختاری خاکهای رسی و کاربرد آن برای طبقه بندی خاکهای رسی - سیلتی تهران 2 17 231023 FA محمد کاظم جعفری پژوهشکده مهندسی ژئوتکنیک، پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران همایون صنیعی مهندسین مشاور پی‌کاو، تهران، ایران مجتبی حیدری گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0001-7424-3644 Journal Article 2025 10 01 The behaviour of all reconstituted and natural clays is determined by their fabric and bonding. A new classification of clays is proposed in this paper on the basis of standard penetration test (SPT), the geological history and the one- dimensional compression of the clay in the IV - σiv plane. Although the eight clay types defined in the classification have different origins, fabric and bonding, they all have either a syn-sedimentation or a post- sedimentation structure. The definition of these clay types is taken as a starting point for the construction of a general framework of behaviour of clays. In this research results of laboratory and field investigations of a very stiff Tehran silty clay in the natural and reconstituted states including SPT, Oedometer, Scanning Electron Microscopy and polarizing microscopy are presented. The structure of the Tehran silty clay is strongly influenced by bonding, calcium carbonate content and weathering intensity. This soil is a very stiff to hard clay which geologically is over-consolidated. Consolidation curve of soils lies close to the ICL line. Hence the Tehran silty clay is a type 4 clay but, at certain depths where the yield stress ratio is greater than 1, the Tehran silty clay becomes a type 7 clay. در این پژوهش براساس رفتار خاکهای رسی در حالات طبیعی و بازسازی شده یک چارچوب عمومی پیشنهاد شده است. رفتار رس‌های طبیعی و بازسازی شده توسط دو عامل فابریک و پیوند بین ذرات خاک کنترل می‌گردد. در این مقاله، طبقه‌بندی جدیدی بر مبنای تاریخچه زمین‌شناسی و حساسیت ساختاری رس‌ها در صفحه IV - σiv و سفتی و سستی آنها پیشنهاد شده است. علیرغم اینکه در این طبقه بندی، خاکها به ۸ دسته متفاوت تقسیم شده‌اند، اما می‌توان آنها را به دو گروه کلی خاکهای دارای ساختار رسوبی و خاکهای دارای ساختار بعد از رسوب‌گذاری تقسیم نمود. رده‌بندی رسها، نقطه شروعی برای ساختن یک چارچوب عمومی جهت ارزیابی رفتار آنهاست. در این تحقیق نتایج آزمایشهای آزمایشگاهی و صحرائی بر روی رسهای جنوب تهران، در حالات طبیعی و بازسازی شده ارائه گردیده است. سیمان شدگی ناشی از وجود کربنات کلسیم و همچنین فرایند هوازدگی، ساختار خاک جنوب تهران را متأثر نموده است. خاکهای جنوب تهران به صورت سفت تا سخت بوده و از دیدگاه زمین‌شناسی نیز، به صورت فوق تحکیم یافته مشاهده می‌شوند. منحنی تحکیم خاک جنوب تهران به خط (ICL) نزدیک بوده، بنابراین خاک از نوع شماره ۴ می‌باشد. اما در برخی از اعماق که (YSR) خاک بزرگتر از یک است، رده خاک از نوع خاک رس شماره ۷ می‌باشد.

http://www.gsjournal.ir/article_231023_babb0bd66f512ea5c1e8d0323e990c13.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 9 شماره 35-36 2000 09 22 Determination of the shape factor variation spectrum with the classification of Paleostress ellipsoids in the southern part of Central Alborz تعیین طیف تغییرات فاکتور شکل و طبقه بندی بیضوی تنش دیرین پس از ائوسن به کمک تحلیل سطوح برش در بخش جنوبی البرز مرکزی 18 27 231030 FA محسن الیاسی گروه زمین‌شناسی دانشکده علوم ، دانشگاه تهران، تهران، ایران میر علی اکبر نوگل‌سادات موسسه تحقیقات علوم و فنون زمین، تهران، ایران منوچهر قرشی سازمان زمین ‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران Journal Article 2025 10 01 Shear planes, containing slickenside lineations were analysed statistically in 28 localities. The sampling sites were selected on the basis of Post-Eocene fault activations. The sites cover an area of 750 square kilometers of the southern part of the Central Alborz. Different methods of shape factor determination were tested. The results demonstrated that plotting 3-D unscaled Mohr diagram is the most reliable method. Variation in A-spectrum in the studied area proved to be of type II, i.e geometrically type flattened (0 < R< 1). The R- value of equivalent ellipsoid represents the whole ellipsoids can be replaced by an ellipsoid similar to that causing conjugate faults. Variation in R- spectrum also supports the slip-tendency model to be low and high in Mobarak Abad and Tochal area respectively. مقایسه روش‌های گوناگون تعیین فاکتور شکل (R) براساس تحلیل سطوح برش دارای خط خش پس از ائوسن در بخش جنوبی البرز مرکزی نشان می‌دهد قابل اطمینان‌ترین روش کارا رسم دایره‌های موهر (Mohr) سه بعدی بدون مقیاس می‌باشد. تغییرات طیف R از نظر آماری در محدوده مورد مطالعه بصورت 1>Rا>0 و از رده نوع دو بوده و بیضوی معادل بسیار نزدیک به بیضوی مسؤل زایش گسل‌های مزدوج می‌باشد. تغییرات طیف R همچنین مؤید تمایل به لغزش کم و زیاد به ترتیب در دره مبارک آباد و اطراف توچال بوده که نشان می‌دهد با تعیین شکل هندسی بیضوی تنش دیرین می‌توان به طور نسبی میزان تمایل به لغزش را در یک ناحیه مورد بررسی قرار داد.

http://www.gsjournal.ir/article_231030_0d5ae722f3fa83b5cbd27e34339797ff.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 9 شماره 35-36 2000 09 22 The characteristics of the engineering geology of Uromieh Lake soft sediments ویژگیهای زمین شناسی مهندسی نهشته‌های نرم دریاچه ارومیه 28 43 231037 FA حسین جلالی مهندسان مشاور آب نیرو، تهران، ایران محمد رضا نیکودل گروه زمین ‌شناسی مهندسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران محمد حسن نبوی مهندسان مشاور آب نیرو، تهران، ایران Journal Article 2025 10 01 Uromieh Lake, which forms a closed, intermontane basin, located in northwest of Iran and is the biggest lake in the country. The lake has 5000 square kilometers area, with 140 km length and 15 to 50 km widths. Based on interpretations upon tectonic evolution of the region, Uormieh Lake is considered as a remnant portion of Tethys Ocean. The present situation of the lake shows that, it is surrounded by a few faults and forms a tectonic depression. Saturated clay and silt deposits overlying on bed rocks show evidence of marine fossils and demonstrate that earlier deposited environment of the lake was not so much salty. The source of soft sediments in the lake which were transported through north and south runoffs and floods are mainly comes from playa deposits of Maragheh Formation, Certaceous and Neogene shale and sandstone, limestone of Oum Formation, and granite intrusives. Besides these silt and clay sediments, detrital sediments in form of small sandy grains and insitu chemical deposits in lesser amounts are also seen in the sediments. These detrital deposits which are colored and composed of quartz, mica, and calcite are more frequent. Clay minerals are illite, kaolinite, and chlorite. Aragonite composes most parts of chemical deposits. The amount of organic material in sediment of the lake is almost 5% but in salty lagoons of the lake this amount increases to 15%. The mean content of salt is 250 g/lit. Due to this salt content in water of the lake, except at the conjunction of rivers to the lake it takes time for suspended sediments to deposit. Based on direct observation and through core loging form boreholes which were drilled along Shahid Kalantary freeway, The soft sediments of the lake have fine bedding. In samples collected from core logging along the lake coast in Tabriz and Uormieh region, fine sandy layers with up to 2 millimeters in thickness can be seen. The existences of these layers can considerably effect engineering characteristics of the deposits. Grains smaller than 75 micron, can be seen down to 150 - meter depth and constitute 95% of the deposits, obviously show their fine - grained nature. Sediments in the middle parts of the lake mainly consist of fine clay (CL)to silt (ML). Their activities decrease from surface to depth. By increase in activity of sediments, the amounts of internal friction, permeability coefficient (k), and consolidation index (Cv) decrease, but compaction index (Cc) increase. In general, sensitivity of top layer sediments is more than bottom one. Detail analysis on results of vane shear experiments, SPT, and uniaxial compressive strength demonstrate that shear strength of the sediments considerably increases with depth and that their sensitivity decreases in 40-45 meters depth. دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچه داخلی ایران است که در شمال باختری کشور به صورت یک حوضه بسته میان کوهساری شکل گرفته است. این دریاچه با درازای ۱۴۰ کیلومتر و پهنای متغیر بین ۱۵ تا ۵۰ کیلومتر دارای میانگین مساحتی در حدود ۵۰۰۰ کیلومتر مربع می‌باشد. از مجموعه نظریات مختلف چنین بر می‌آید که دریاچه ارومیه احتمالاً بازمانده‌ای از دریای تنیس و بخشی از دریای مدیترانه بوده که اکنون جدامانده و از اواخر میوسن شکل گرفته و کم کم کوچکتر شده است. در حالت کنونی دریاچه ارومیه به صورت یک زون فرونشست تکتونیکی می‌باشد که در پیرامون و مرزهای آن چندین گسله مهم را می‌توان باز شناخت. سنگ کف نهشته‌های نرم و آبدار دریاچه که بطور عمده از سیلت و رس تشکیل یافته است در بیشتر جاها از نهشته‌های کهن‌تری تشکیل شده که برونزد آنها را در زمینهای پیرامون دریاچه و در پادگانه‌های بلند می‌توان دید که فسیل‌های موجود در آنها نشانه محیط نه چندان شور محیط رسوبی آن زمان می‌باشد. نهشته‌های نرم دریاچه ارومیه بیشتر از بار رسوبی رواناب‌ها و سیلابهای جنوبی و شمالی آن تامین می‌شود که منشاء آنها بطور عمده نهشته‌های دریاچه‌ای سازند مراغه، شیلها و ماسه سنگهای کرتاسه و نئوژن،آهکهای سازند قم و توده‌های گرانیتی می‌باشد. جنس نهشته‌های دریاچه بیشتر رس، سیلت، کمی ماسه ریزدانه و خیلی کم رسوب شیمیایی درجا می‌باشد. نهشته‌های آواری آن بیشتر از نوع چند آمیزه‌اند که در آنها کوارتز، کلسیت و میکا فراوانتر از بقیه می‌باشند. کانی‌های رسی در این نهشته‌های آواری بیشتر از نوع ایلیت کائولینیت و کلریت می‌باشند. در نهشته‌های درجازا کانی آراگونیت بیشترین مقدار را دارد. مقدار مواد آلی موجود در نهشته‌های دریاچه ارومیه عموماً کمتر از پنج درصد است ولی در ماندابها و باتلاقهای شور دریاچه این مقدار به پانزده درصد نیز می‌رسد. در حالت میانگین غلظت نمک در آب دریاچه به ۲۵۰ گرم در لیتر می‌رسد. با توجه به میزان شوری آب دریاچه ارومیه و مقدار قابل ملاحظه رسوب وارد شده به آن جز در محل مصب رودخانه ها این نهشته‌ها عملاً از نوع مواد معلق در آب می‌باشند، که بطور همگن و افقی در سطح دریاچه پخش می‌شوند. با توجه به غلظت آب دریاچه مدت زمان زیادی طول می‌کشد تا این نهشته‌ها ته‌نشین شوند. براساس بررسی‌های انجام شده و گمانه‌هائی که در امتداد بزرگراه شهید کلانتری حفر شده است مشاهده می‌گردد که نهشته‌های نرم دریاچه ارومیه از لایه بندی بسیار ظریفی برخوردار می‌باشند. در سواحل ارومیه و تبریز در نمونه‌های استخراج شده در اعماق، لایه‌های ماسه‌ای بسیار ظریفی با ضخامت حداکثر تا دو میلیمتر قابل رویت می‌باشند. وجود یا عدم وجود این لایه‌های ماسه‌ای می‌تواند ویژگیهای مهندسی نهشته‌ها را بنحو قابل ملاحظه‌ای تحت تاثیر قرار دهد. میزان ذرات ریزتر از ۷۵ میکرون تا عمق ۱۵۰ متری بطور متوسط ۹۵ درصد است که خود حاکی از ریزدانه بودن نهشته‌ها می‌باشد. مصالح بخش میانی دریاچه بطور عمده در حد فاصل رس لاغر (CL) تا لای (ML) قرار دارند. فعالیت نهشته‌ها از سطح به عمق از یک روند تقلیلی برخوردار می‌باشد با افزایش فعالیت نهشته‌ها زاویه اصطکاک داخلی ضریب نفوذپذیری (K) و ضریب تحکیم ( (Cv) کاهش یافته و اندیس فشردگی (Ce) افزایش می‌یابد. معمولاً حساسیت نهشته‌های قشر فوقانی بیش از قشرهای تحتانی است. از بررسی نتایج مربوط به آزمایشهای برش پره ای و نفوذ استاندارد و آزمایش مقاومت تک محوری چنین بر می آید که مقاومت برشی نهشته‌ها بطور قابل ملاحظه‌ای با عمق افزایش می‌یابد و حساسیت نهشته‌ها تا عمق ۴۰ الی ۴۵ متری کاهش می‌یابد.

http://www.gsjournal.ir/article_231037_adbd1d3befed10bd718ec3b0bc3b7b44.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 9 شماره 35-36 2000 09 22 Studies on dispersive soils in relation to geological conditions of Khuzestan Province بررسی خاکهای واگرا در ارتباط با شرایط زمین شناسی در استان خوزستان 44 59 231039 FA ماشاءاله خامه چیان گروه زمین‌شناسی مهندسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران حسن رحیمی گروه آبیاری و زهکشی، دانشگاه تهران، تهران، ایران حمید رضا سلوکی گروه زمین‌شناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران Journal Article 2025 10 01 Extensive field investigations, sampling and laboratory studies have been done on soil samples from Khuzestan province in order to document their dispersivity and the distribution of dispersive soils. Geological conditions in different parts of the province show that the high relief areas in the north, northeast and eastern parts of the area are eroded by rivers and form deposits in the Khuzestan plain. Due to special conditions, the existence of dispersive soils in different parts of the area is not avoidable. Based on results of field investigations and laboratory results, the studied area is divided into three zones, wilt high and moderate dispersivity potential, and a floodplain with nondispersive soil. In addition to the different laboratory tests for identification, the dispersive soils have been compared with each other and related to the field conditions. در یک بررسی گسترده صحرائی و جمع آوری نمونه از نقاط مختلف همراه با بررسیهای آزمایشگاهی، پدیدۀ واگرائی و گسترش خاکهای واگرا در استان خوزستان مورد مطالعه قرار گرفت. وضعیت زمین‌شناسی مناطق مختلف استان خوزستان نشان می‌دهد که ارتفاعات موجود در بخشهای شمالی شمال خاوری و خاور استان به وسیله رودخانه‌های مختلف فرسایش یافته و در دشت پهناور خوزستان رسوب می‌نماید. به دلیل شرایط خاص موجود در منطقه، از قبیل گسترش سازند نمکی گچساران، وجود خاک واگرا در مناطق مختلف آن اجتناب ناپذیر است. در این تحقیق، با استفاده از نتایج بررسیهای صحرائی و آزمایشگاهی، ضمن مقایسه روشهای مختلف شناسائی خاکهای واگرا، استان خوزستان از نظر پتانسیل تشکیل خاک واگرا به سه منطقه حساس به واگرائی، حدواسط و غیرواگرا تقسیم شده است.

http://www.gsjournal.ir/article_231039_e02644a5e8a191a78cc94ccdcd29c25d.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 9 شماره 35-36 2000 09 22 Genesis and gold (Copper) potential in Darestan-Baghu mining area (South of Damghan) خاستگاه و پتانسیل طلا (مس) در محدوده معدنی دارستان - باغو (جنوب دامغان) 60 79 231044 FA ابراهیم راستاد گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران حسینعلی تاج‌الدین سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران نعمت‌الله رشیدنژاد عمران گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران علیرضا باباخانی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران Journal Article 2025 10 01 Darestan- Baghu gold mining area is exposed at about 100 km south of Damghan. The area is a part of Torud- Chahshirin volcano-plutonic belt that crops out as a horst with a NE-SW trend in the northern limit Dasht-e-Kavir. The outcrops in the area are Middle Eocene volcano- pyroclastics with andesite to dacite in composition, which are intruded by a number of intrusives including granite to granodiorite bodies. Mineralization in Darestan gold occurrence consists of a copper (gold)- bearing silicic vein with 400 meters length occurring within a N-S trending normal fault in andesitic to dacitic- andesitic massive breccia tuff associated with silicic, argillic and propylitic alterations. Mineralization in the vein includes quartz, chalcopyrite, pyrite, gold, specularite, malachite, and iron- hydroxides. Gold mineralization in Baghu vein (at about 3 km NE of Darestan gold occurrence) is as a silicic vein with 700 meter length occurring within a granodiorite- granite subvolcanic with argillic alteration. Mineralization in Baghu vein consists of quartz, pyrite, chalcopyrite, gold, iron oxides and iron- hydroxides, malachite, chalcocite, covellite and tourmaline. Field observations indicate that considerable contents of gold in Darestan area mainly related to sulfide- bearing silicic veins are intruded within N-S normal faults that are generally associated with hydrothermal alteration of argillic, silicic and chloritic (± epidote) zones. Investigation on other mineralized zones of Darestan and Baghu areas suggests a clear genetic relationship between Darestan copper (gold) occurrence and gold-bearing silicic vein of Baghu. Field observations and laboratory studies show a close relationship between the copper (gold) mineralization and late- stage silicic solutions induced from subvolcanic intrusives with acidic to intermediate composition in Darestan and Baghu districts. Some of the most important lines of evidence are spatial relationship between ore-bearing silicic veins and the position of subvolcanic intrusives, in addition high correlation between Au and Cu and homogenization temperatures of primary fluid inclusions improve genetic relationship. محدوده معدنی طلای دارستان- باغو در فاصله ۱۰۰ کیلومتری جنوب دامغان واقع شده است. این محدوده بخشی از مجموعه آتشفشانی-نفوذی «ترود -چاه شیرین می‌باشد که به صورت یک فرازمین (Horst)، با روند شمال خاوری- جنوب باختری، در حاشیه شمالی کویر مرکزی رخنمون دارد. رخنمون‌های سنگی محدوده مورد مطالعه متشکل از مجموعه سنگهای گدازه‌ای و آذرآواری (ائوسن میانی) با ترکیب غالب حد واسط (آندزیت تا داسیت) و توده‌های نفوذی (ائوسن پسین-اولیگوسن) با ترکیب اسیدی تا حد واسط می‌باشد. کانه‌زائی در نشانه معدنی طلای دارستان به صورت یک رگه سیلیسی مس (طلا) دار می‌باشد که در طول ۴۰۰ متر در راستای گسل نرمال دارستان قابل تعقیب است. سنگ میزبان این رگه واحد توف برش آندزیت- داسیت آندزیت می‌باشد که با انواع دگرسانیهای سیلیسی، آرژیلی و پروپیلیتی در امتداد رگه همراه است. کانی شناسی این رگه سیلیسی شامل کوارتز، کالکوپیریت، پیریت، طلا، اسپیکولاریت، مالاکیت، کالکوسیت، کوولیت و هیدروکسیدهای آهن می‌باشد. کانی زائی طلا در باغو (۳ کیلومتری شمال خاوری نشانه معدنی طلای دارستان) در یک رگه سیلیسی بطول ۷۰۰ متر روی داده است. سنگ میزبان این رگه، توده نفوذی نیمه عمیق با ترکیب گرانیت- گرانودیوریت است که در اطراف رگه با دگرسانی آرژیلی همراه شده است. کانی شناسی این رگه سیلیسی نیز ساده و متشکل از تورمالین، پیریت، کالکوپیریت، اکسیدها و هیدروکسیدهای آهن، مالاکیت، کالکوسیت، کوولیت و دانه‌های آزاد طلا در گانگ سیلیسی می‌باشد. شواهد صحرائی نشان می‌دهد که تمرکز قابل توجه طلا در محدوده معدنی دارستان، به طور عمده در ارتباط با رگه‌های سیلیسی سولفیددار و جایگیر شده در سیستم گسلهای نرمال (کششی)، با روند غالب شمالی- جنوبی می‌باشد که معمولاً در مناطق کانه سازی با گستره ای از دگرسانیهای هیدروترمال از انواع آرژیلی، سیلیسی و کلریتی (± اپیدوت) همراهند. مطالعه دیگر آثار کانی‌سازی در محدوده دارستان و باغو، یک ارتباط ژنتیکی واضح بین اثر معدنى مس (طلا) دارستان و رگه سیلیسی طلا دار باغو را نشان می‌دهد. شواهد صحرائی و مطالعات آزمایشگاهی نشانگر ارتباط کانه‌سازی طلا و مس با سیالات سیلیسی تأخیری مرتبط با نفوذی‌های نیمه عمیق (با ترکیب اسیدی تا حد واسط) در محدوده مورد مطالعه می‌باشد. از مهمترین این شواهد، انطباق فضائی واضح بین موقعیت رگه‌های سیلیسی کانه‌دار (دارستان باغو) با موقعیت گسترش نفوذی‌های نیمه عمیق و موقعیت زون‌های دگرسانی مرتبط با آنها است. علاوه بر آن، همبستگی بالای عناصر Cu و Au و درجه حرارت همگن شدن سیالات درگیر اولیه، این ارتباط ژنتیکی را تایید می‌نماید.

http://www.gsjournal.ir/article_231044_8f2dba07c116e8147a7d7bb483600ace.pdf