سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 4 شماره 15-16 1995 09 23 Permian stratigraphical and paleontological investigations in High Zagros Area بررسی چینه‌شناسی و پالئونتولوژی پرمین در منطقه زاگرس بلند 2 13 243119 FA مصطفی زاهدی سازمان زمین شناسی کشور محمود رحمتی ایلخچی سازمان زمین شناسی کشور Journal Article For the preparation of the Shahre- Kord geological quadrangle map, it deemed necessary to investigate in detail two Permian sections during the mapping project. But nevertheless, older rocks constitute the Permian basement complex, including some Lower Paleozoic rock, as well. Detrital evaporitic deposits are vastly exposed in the area. They are stratigraphically located between Lalun Formation (Lower Cambrian), and the Mila (Middle to Upper Cambrian) with conformable boundaries. It should be noted that these soft sediments crop out mostly as salt domes and are related to the important faults of the area. The Mila Formation comprises the main part of the Lower Paleozoic sediments in the High Zagros area, and it is divided into three (Lower, Middle, and Upper) parts, the lower portion of the upper part, which is mainly shaley with Billingsella fossils contains 45 meters of the Ilbek Formation (Ilbek and Zard Kuh Formations are located over the Mila Formation respectively, and were previously introduced by A. Setudehnia). The Ilbek and Zard Kuh Formations contain Nautiloids, Brachiopods and Trilobites of Early Ordovician age. It seems that these two Formations cannot be separated lithologically and stratigraphically. Ordovician phosphatic horizons, in Chaleh Sheh area, are the same as the layers in Zard Kuh Formation. Moreover, the Lower Ordovician sequence in Chaleh Sheh, are perfectly comparable with the Ordovician sediments in Khan Kushteh, near the Ilbek valley of the Zard Kuh region. The overlying Ordovician sediments in Chaleh Sheh area, contain plant remains (Sigillaria persica), which for the first time aged as Upper Devonian to Carboniferous. We propose the name Chaleh Sheh Formation for these plant- bearing sediments, which are discovered for the first time in Khan Kushteh area. Moreover, the dip change between the Lower Permian Sandstone layers with underlying and overlying sediments is noted, both, in Chaleh Sheh and Khan Kushteh areas. The boundary between Faraghun Sandstone Formation and the Dalan Limestone Formation is unconformable in Chaleh Sheh and Khan Kushteh area. The fossils of Dalan Formation belong to Murghabian- Dzhulfian age. The sedimentation continued calmly during this time interval and thus, no unconformable contact is discernible. The Triassic rocks overlie the Permian sequence with a paraconformable contact. The absence of characteristic ammonoids, which often occur in some other Permo-Triassic sections in Iran, is considered here as due to the retreat of the sea rather than an ecological factor, as advocated by some others before. در راستای بررسی‌ها، جهت تهیه نقشه زمین‌شناسی چهار گوشه شهر کرد دو برش از رسوب‌های پرمین با ویژگی‌های مشخص، به منظور تحقیقاتی بیشتر انتخاب گردید. با توجه به اینکه زمین‌های کهن‌تر پی‌سنگی برای لایه‌های پرمین محسوب می‌گردد، در این بررسی به نهشته‌های پالئوزوئیک پایین نیز اشاره شده است. از قدیمی‌ترین لایه‌ها در منطقه زاگرس بلند (چاله شه و خان کشته) رسوب‌های تبخیری آواری می‌باشد که به صورت هم‌شیب بر روی سازند لالون و در زیر لایه‌های میلا (کامبرین میانی بالایی) قرار دارند. این رسوب‌ها بیشتر به صورت گنبدهای نمکی بیرون زده‌اند و در ارتباط با گسل‌های ژرف منطقه می‌باشند. سازند میلا در منطقه زاگرس بلند قسمت بزرگی از نهشته‌های پالئوزوئیک پایین را شامل می‌گردد و از سه بخش زیرین، میانی و بالایی تشکیل شده است. قسمت پایین از بخش بالا، ٤٥ متر از سازند ایلبک را در بر گرفته و رسوب‌های مربوط به آن بیشتر شیلی با میان‌لایه‌های آهک Billingsella دار است (سازندهای ایلبک و زردکوه به ترتیب در بالای سازند میلا قرار دارند و قبلاً به وسیله ع. ستوده نیا معرفی شده است). سن سازندهای ایلیک و زردکوه با کشف ماکروفسیل‌های نوتیلوئید، براکیوپود و تریلوبیت و لایه‌های فسفات‌دار به اردویسین زیرین منتسب گردیده است و به نظر می‌رسد، می‌توان آن‌ها را با یک سازند معرفی نمود. افق‌های فسفات‌دار در رسوب‌های اردویسین منطقه چاله شه همانند لایه‌های فسفات‌دار سازند زردکوه است. یک ردیف رسوبی اردویسین زیرین در منطقه چاله شه وجود دارد که به طور کامل قابل مقایسه با رسوب‌های اردویسین در منطقه خان کشته می‌باشد. شیل و ماسه‌سنگ‌هایی که بر روی رسوب‌های اردویسین در منطقه چاله شه قرار دارند دارای فسـسیل‌های گیاهی Sigillaria persica می‌باشند که برای اولین بار در این نوشتار به دونین -بالایی کربونیفر نسبت داده می‌شود و نام سازند چاله شه برای آن پیشنهاد می‌گردد. کشف فسیل‌های گیاهی در لایه‌های ماسه‌سنگی پرمین زیرین در منطقه خان کشته و تغییر شیب بین لایه‌های ماسه‌سنگی پرمین زیرین و لایه‌های زیرتر و بالاتر آن در دو ناحیه چاله شه و خان کشته نیز برای اولین بار گزارش می‌شود. مرز بین ماسه‌سنگ‌های سازند فراقان و آهک‌های سازند دالان در نواحی چاله شه و خان کشته به صورت unconformable می‌باشد. لایه‌های سازند دالان با فسیل‌های موجود در آن‌ها دارای سن مرغابین تا جلفین بوده و در این فاصله زمانی هیچ گونه دگرشیبی وجود ندارد و رسوب و رسوب‌گذاری در محیطی نسبتاً آرام ادامه داشته است. رسوب‌های پرمین با مرزی ناپیوسته پیوسته نما (Paraconformity) در زیر لایه‌های تریاس قرار می‌گیرند و نبود بیوزون‌های آمونوئیددار به دلیل عقب نشینی دریا (احتمالاً قسمت جنوبی دریای تتیس) از حوضه زاگرس است و علت نبود رسوب‌گذاری برخلاف پنداشت قبلی، شرایط اکولوژیکی نمی‌باشد.

http://www.gsjournal.ir/article_243119_4589c59f9bd6a6296ec925fd947709fb.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 4 شماره 15-16 1995 09 23 Provenance Interpretation of the Permian sands of Southern Australia Using Opaque Minerals تفسیر سنگ منشأ ماسه‌های پرمین در استرالیای جنوبی با استفاده از کانی‌های اوپاک 14 27 243120 FA اسدالله گرانمایه گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران رضا موسوی حرمی گروه زمین شناسی، دانشگاه آدلاید، استرالیای جنوبی ویکتور گاستین گروه زمین شناسی، دانشگاه آدلاید، استرالیای جنوبی Journal Article The Permian sediments of southern Australia consist mainly of sand, mud, till and erratics that have been deposited in glacial environments. They are composed of light and heavy minerals and rock fragments. For analysis of opaque minerals, first they were separated by magnet and the Frantz Electronic Separator from other minerals, then they were analyzed by the electron microprobe. Ilmenite can be found in different types of igneous and metamorphic rocks. The detrital ilmenite grains usually contain unique chemical composition, therefore, they can be used as an indicator in provenance interpretation. Ilmenite also show compositional variation that is mainly related to the source rock paragenesis. The amount of TiO2 in the ilmenite grains from metamorphic rocks is more than those from igneous rocks. The concentration of MgO is less than 0.4 Wt% and MnO is less than 5 wt% in the ilmenite of the metamorphic rocks of the East Antarctica, Kanmantoo Group and Permian erratics. Ilmenite grains with MgO of more than 0.4 Wt% and MnO of more than 5 wt% are found in the igneous rocks, such as Encounter Bay Granites, Granite of East Antarctica and Permian etrratics. So, ilmenite grains from metamorphic and igneous source rocks are chemically distinct and can be used for interpretation of provenance More than 95 percent of the detrital ilmenite grains in the Permian sands have similar composition to the ilmenite from metamorphic rocks. Therefore, they have mainly been derived from the high-grade metamorphic rocks that have been examined. Based on this study, it can be concluded that the opaque minerals (particularly ilmenite), because of their distinct chemical composition, can be used for source rock predication and interpretation. رسوبات پرمین در استرالیای جنوبی به طور عمده از ماسه، گل، تیل و سنگ‌های سرگردان (erratics) تشکیل شده است که در محیط‌های یخچالی برجای گذاشته شده‌اند. اجزای تشکیل‌دهنده این رسوبات کانی‌های سبک و سنگین و خرده‌سنگ‌های مختلف می‌باشد. برای آنالیز کانی‌های اوپاک (کدر) در این رسوبات، ابتدا این کانی‌ها به طریقه مغناطیسی و سپس با استفاده از دستگاه Frantz Electric Separator از سایر کانی‌ها جدا گردید. سپس کانی‌های جدا شده توسط دستگاه الکترون ماکروپروپ مورد تجزیه قرار گرفت. به طور کلی دانه‌های ایلمنیت آواری دارای ترکیب شیمیایی خاصی می‌باشند، و از آنجایی که ایلمنیت در انواع مختلف سنگ‌های آذرین و دگرگونی یافت می‌شود، بنابراین می‌تواند به عنوان کانی شاخصی در تفسیر سنگ منشأ مورد استفاده قرار گیرد. تغییرات موجود در ترکیب ایلمنیت در ارتباط با پاراژنز سنگ‌های منشأ آن‌ها است. به طوری که مقدار TiO2 در کانی ایلمنیت حاصل از سنگ‌های دگرگونی بیشتر از ایلمنیت حاصل از سنگ‌های آذرین است. در دانه‌های ایلمنیت به دست آمده از سنگ‌های دگرگونی خاور قطب جنوب و گروه کانمانتا (با سن کامبرین در استرالیای جنوبی) و سنگ‌های سرگردان پرمین، مقدار MgO کمتر از 0/4 درصد وزنی و مقدار MnO کمتر از ۵ درصد وزنی می‌باشد. مقدار MgO در ایلمنیت موجود در سنگ‌های گرانیتی خاور قطب جنوب استرالیای جنوبی و سنگ‌های سرگردان پرمین، بیشتر از 0/4 درصد وزنی و مقدار MnO بیش از ۵ درصد وزنی بوده است. بنابراین دانه‌های ایلمنیت موجود در سنگ‌های آذرین و دگرگونی دارای ترکیبات مشخصی هستند که می‌تواند به عنوان شاخصی در تفسیر سنگ منشأ به کار رود. به طور کلی ترکیب شیمیایی دانه‌های ایلمنیت آواری در ماسه‌های پرمین نشان داده است که بیش از ۹۵ درصد آن‌ها ترکیبی شبیه به سنگ‌های دگرگونی با درجه بالا دارند، بنابراین دانه‌های ایلمنیت در این رسوبات به طور عمده از سنگ‌های دگرگونی مشتق شده‌اند. در پایان می‌توان چنین بیان نمود که کانی‌های کدر به ویژه ایلمنیت به دلیل ترکیب شیمیایی می‌توانند در تفسیر سنگ منشأ به کار روند و امید است تا بتوان از این روش نیز به تفسیر سنگ منشأ رسوبات آواری در ایران استفاده نمود.

http://www.gsjournal.ir/article_243120_0801cd5f4a6b2f880f27492562625051.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 4 شماره 15-16 1995 09 23 Rock Quality Chart and Fractal Dimensions at Astaneh Damghan and Mamloo Earth Fill Dams بررسی جداول کیفیت سنگ و ابعاد شکستگی با نگاه ویژه به سد خاکی آستانه دامغان و سد خاکی ماملو 28 35 243121 FA حسن عباسی مهندسین مشاور لار محمد گیاهی مهندسین مشاور لار عبدالرضا طاهریان مهندسین مشاور لار Journal Article Fractal dimension is proposed as a useful parameter for characterizing the irregular fragmentation within a Rock mass, leading to a new empirical rock Quality Chart and classification. A new algorithm is developed which total recoverable intact length and their number are calculated for a given set of reference lengths. Their plot on arithmetic paper yields a line with negative slope. This plot is referred to as the Rock Quality Chart (RQC) and the slope of regression straight line is adopted as the rock quality index. ابعاد شکستگی پارامتر مفیدی است که توسط آن می‌توان خصوصیات شکستگی نامنظم موجود در یک توده سنگ را مشخص و طبقه‌بندی و نمودار جدیدی را برای تعیین کیفیت سنگ بدست آورد. در این رابطه الگوریتم جدیدی ارائه می‌گردد که در آن طول مؤثر بازیافتی کلی و تعداد آن‌ها برای طول‌های مرجع به خصوص محاسبه می‌گردد. ترسیم بر روی کاغذی با مقیاس عادی، خطی را با شیب منفی ارائه می‌دهد. این ترسیم به عنوان جدول یا نمودار کیفیت سنگ (RQC) شناخته شده و شیب خط رگرسیون موجود در نمودار اندیس کیفیت در نظر گرفته می‌شود.

http://www.gsjournal.ir/article_243121_b3e4350487573ec7e08df9feaddca193.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 4 شماره 15-16 1995 09 23 Geographical, petrological and geochemical characteristics of the shoshonitic rocks in Iran توزیع جغرافیایی و ویژگی‌های سنگ‌شناسی و ژئوشیمیایی سنگ‌های شوشونیتی ایران 36 49 243123 FA حبیبه عطاپور سازمان زمین شناسی کشور (مدیریت زمین شناسی منطقه جنوب خاوری) علیجان آفتابی بخش زمین شناسی دانشگاه شهید باهنر کرمان Journal Article The shoshonitic associations in Iran are limited to volcanic belts of Eocene to recent volcanism. Shoshonitic eruptions are reported in Uromieh- Dokhtar volcanic belt, Azerbaijan, Alborz, Sabzevar, Lut Block and Eastern zones of Iran as mafic to felsic volcanic rocks. Geological considerations show that shoshonitic rocks are erupted and exposed in Azerbaijan province (Mianeh, Saray, Sahand, Sabalan, Takab, Qorveh), Alborz zone (Taleghan- Alemut, Damavand) and Uromieh- Dokhtar (Qom- Aran, Saveh, Natanz- Nain, Shahr- Babak, Bardsir). Petrographic aspects of shoshonitic rocks correspond with typical shoshonitic rocks of many petrological provinces of the world. However, the Iranian absarokites have plagioclase phenocrysts. Mineralogically, the shoshonitic suites of Iranian volcanic belt are mainly composed of olivine, clinopyroxene, labradorite, sanidine, analcime and zeolites. Minor minerals are magnetite, apatite and hematite. Geochemistry of the major, minor and trace element show that these rocks have geochemical aspects of other shoshonitic rocks. Geochemically, P, K, Ba, Rb, Sr, Zr show positive anomaly, whereas Ti and Nb strongly show negative profile. It is possible that petrogenesis of shoshonitic magmas in Iranian volcanic belt is probably related to melting of metasomatized upper mantle or lower crust (Oceanic Crust). Differentiation, assimilation and mixing may have been important for evolution of shoshonitic magmas. These, however need further isotopic studies to be proved and also to propose a geodynamic model. گسترش سنگ‌های شوشونیتی در ایران به طور عموم به مناطق ولکانیکی ائوسن و پس از آن محدود می‌گردد. فوران ماگمای شوشونیتی در زون‌های ارومیه- دختر، آذربایجان، البرز، سبزوار، ناحیه لوت و خاور ایران به صورت واحدهای ستبر انواع سنگ‌های روشن تا تیره سری شوشونیتی مشاهده می‌گردد. بررسی‌های سنگ‌شناسی نشان می‌دهد که شوشونیت‌های آذربایجان در نواحی میانه، سارای، سهند سبلان و تکاب قروه در ناحیه البرز، شوشونیت‌های طالقان- الموت و به گمان دماوند و در زون ارومیه- دختر در نواحی قم- آران، ساوه، نطنز - نایین، شهر بابک و بردسیر گزارش گردیده‌اند. شوشونیت‌های ایران ویژگی‌های خاص پتروگرافی نمونه‌های تیپیک دنیا را نشان می‌دهند اما با این تفاوت که علیرغم تعاریف رایج، آبساروکیت‌ها دارای پلاژیوکلاز درشت دانه (فنوکریست) می‌باشند. بررسی عناصر اصلی فرعی و کمیاب شوشونیت‌های مطالعه شده ایران نشان می‌دهد که این سنگ‌ها دارای ویژگی‌های ژئوشیمیایی خاص سنگ‌های شوشونیتی دیگر مناطق دنیا می‌باشند. فراوانی Zr, Sr, Rb, Ba, K, P و کمبود Nb, Ti در آن‌ها به خوبی نمایان است. خاستگاه این ماگماها به احتمال زیاد به ذوب گوشته فوقانی متاسوماتیسم شده یا پوسته تحتانی مربوط می‌گردد. پدیده‌های تفریق، هضم و اختلاط نیز می‌تواند در تکوین ماگمای شوشونیتی مؤثر باشد. فهم دقیق موقعیت ژئودینامیکی پوسته ایران نیاز به مطالعات گسترده ایزوتوپی سنگ‌های ولکانیکی و به ویژه شوشونیت‌های این منطقه دارد.

http://www.gsjournal.ir/article_243123_b09e8c0eed164a8af7791e7f76b4d89a.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 4 شماره 15-16 1995 09 23 Geological Characteristics of the Parvadeh Region of the Tabas Coal Bearing Basin, Central Iran ویژگی‌های زمین‌شناسی گستره پروده از حوضه زغالدار طبس- ایران مرکزی 50 59 243127 FA محمد حسن شریعت‌نیا شرکت ملی فولاد ایران، مجتمع اکتشافی و معدنی طبس Journal Article Iran's coal-bearing sediments are within the Upper Triassic to Middle Jurassic Shemshak Group. These sediments are developed in the northern, central and eastern parts of Iran. The most extensive development of these sediments in Iran is called "Tabas- coal bearing basin". This extensive basin is divided into three coal- bearing regions known as Parvadeh, Nayband and Mazino. Coal- bearing sediments exposed in the Parvadeh region consist of Nayband, Ab Haji, Parvadeh and Baghamshah Formations respectively. Nayband formation in the Parvadeh region is divided into five members known as the Gelkan, Bidestan, Howz-e- Sheikh, Howz-e- Khan and Ghadir. Ghadir member with a thickness of more than 1000m consists of some coal- bearing zones. The principal coal zone of Parvadeh region including five workable coal seams is located in the middle part of this member. Geological structure of the Parvadeh region is influenced by some major east-west trending faults and is divided into several segments by minor faults. Quantitative and qualitative characteristics of the coal seams. in these areas, exhibit gradual variation with a distinctive trend. Thus, based on the above-mentioned points, Parvadeh region is divided into several mining areas, in which at this preliminary stage of mine- design, five mines with an annual production capacity of 3.5 million tonnes are proposed. رسوبات زغالدار ایران با نام گروه شمشک از دیدگاه زمانی از تریاس بالایی آغاز و تا ژوراسیک میانی ادامه دارد. محدوده گسترش این رسوبات شمال مرکز و خاور ایران را در بر می‌گیرد. حوضه زغالدار طبس در ایران مرکزی که وسیع‌ترین محدوده رسوبات یاد شده به شمار می‌رود از سه پهنه زغالی با نام‌های پروده، نایبند و مزینو تشکیل شده است. رسوباتی که در پهنه پروده دارای رخنمون می‌باشند از قدیم به جدید عبارت‌اند از: سازندهای نایبند آب‌حاجی، پروده و بغمشاه. سازند نایبند خود از پنج بخش به نام‌های گلکان، بیدستان، حوض‌شیخ، حوض‌خان و قدیر تشکیل شده که بخش قدیر آن در پهنه پروده با ستبرای بیش از ۱۰۰۰ متر چند زون زغالی را در خود جای داده است. زون زغالی اصلی پهنه پروده، با ۵ لایه قابل کار در قسمت میانی این بخش قرار گرفته است. ساختمان زمین‌شناسی ناحیه پروده تحت تأثیر چند گسله بزرگ با راستای خاوری باختری قرار گرفته و بوسیله گسله‌های کوچک‌تر به مناطق جدا از هم تفکیک شده است. ویژگی‌های کمی و کیفی لایه‌های زغالی در پهنه‌های یاد شده با روندی مشخص، تغییرات تدریجی را نشان می‌دهد. با توجه به شرایط فوق ناحیه پروده به چندین بلوک معدنی تقسیم و در مرحله طراحی مقدماتی تعداد پنج معدن با ظرفیت 5/3 میلیون تن در سال پیشنهاد گردیده است.

http://www.gsjournal.ir/article_243127_dbbbd498cf3216a3a474bbc5f19f121e.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 4 شماره 15-16 1995 09 23 The Effects of meteorite impacts on earth اثرات برخورد شهاب‌سنگ‌ها با کره زمین 60 69 243156 FA وحید صائب‌فر گروه مهندسین مشاور هراز راه و مهندسین مشاور کاوشگران Journal Article The increasing progress of astronomical studies and remote sensing science has shown that the Earth has been subjected to the effects and fall of meteorites just like the other plantes of solar system and because of the impact of these celestial bodies severe and extensive changes has occurred (Like the extinction of Dinosaurs) in the evolution path of the Earth. The geological studies which have been accomplished during the recent years in different parts of the Earth has shown that in many countries like Russia, America, Germany, Australia and Probably Iran there is traces of meteorite impact and because of these impacts small and large craters has come into existence. The fall of these celestial bodies has occurred in different geological eras and there are evidences right now that proves probably the boundary of geological eras and specially the boundary of Mesozoic and Cenozoic accords with the fall of meteorites and severe changes of climate due to this phenomenon. Beside their ring structures, the characteristics which differentiates the impact craters from the Volcanic calderas are evidences such as the finding of unusual minerals, conical fractures of rocks and minerals, up rised rims of craters, the scatter of mysterious rocks like tektites and impactites around the craters, their location in different geological environments and etc., and with finding of one or few of these evidences around such structures their impact origin can be guessed. پیشرفت روزافزون مطالعات نجومی و علم سنجش از راه دور نشان داده‌اند که همانند سایر سیارات منظومه شمسی کره زمین نیز از آغاز پیدایش تا کنون در معرض تأثیر و سقوط شهاب‌سنگ‌ها بوده و در اثر برخورد این پیکرهای آسمانی تغییرات شدید و وسیعی در سیر تکوینی زمین‌شناسی کره زمین (نظیر انقراض دایناسورها) روی داده است. مطالعات زمین‌شناسی که طی سالیان اخیر در نقاط مختلف کره زمین انجام گردیده نشان داده‌اند که در بسیاری از کشورها نظیر روسیه، آمریکا، آلمان، استرالیا و احتمالاً ایران آثار برخورد شهاب‌سنگ‌ها وجود دارند و در اثر این برخوردها فنجانه‌های کوچک و بزرگی ایجاد شده‌اند. سقوط این پیکرهای آسمانی در دوران‌های متفاوت زمین‌شناسی روی داده و هم اکنون شواهدی در دست است که نشان می‌دهند احتمالاً مرز دوران‌های زمین‌شناسی و بخصوص مزوزوئیک و سنوزوئیک با سقوط شهاب‌سنگ‌ها و تغییرات شدید آب و هوایی ایجاد شده در اثر این پدیده، انطباق دارد. ویژگی‌هایی که فنجانه‌های برخوردی را از کالدراهای آتشفشانی متمایز می‌سازند بغیر از ساختار حلقوی شکل آن‌ها، وجود شواهدی نظیر یافت شدن کانی‌های غیر معمول، شکستگی‌های مخروطی سنگ‌ها و کانی‌ها، لبه‌های بالا آمده فنجانه‌ها، پراکندگی سنگ‌های اسرار آمیزی نظیر تکتیت و برخورد سنگ در اطراف فنجانه‌ها، قرارگیری آن‌ها در محیط‌های زمین‌شناسی گوناگون و غیره می‌باشد و با یافته شدن یکی یا چند مورد از این شواهد در اطراف چنین ساختارهایی می‌توان منشأ برخوردی آن‌ها را حدس زد.

http://www.gsjournal.ir/article_243156_068f2fe36b2583749006fe012b42961c.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 4 شماره 15-16 1995 09 23 Sarchahan Formation سازند سرچاهان 74 89 243157 FA محمد قویدل سیوکی بخش اکتشاف شرکت ملی نفت ایران، تهران، صندوق پستی 1065 Journal Article The Paleozoic sequence has an outcrop at Kuh-e- Gahkum. The sequence has been sub- divided in ascending order into the Barut Formation, Silurian Shales, Faraghan and Dalan Formations (Szabo and Kheradpir, 1978). So far, the Silurian deposits have been used to be called as "Silurian Shales". In this study, the use of "Silurian Shales" is dropped and the Sarchahan Formation is introduced for the Silurian sediments in the Zagros basin. The name of Sarchahan Formation originates from the Sarchahan village where is located approximately 120 Km northern Bandar Abbas city. The type section of Sarchahan Formation is at Tang-e-Abzagh of Kuh-e- Gahkum where is located, approximately 10km northern Sarchahan village. This Formation is well-developed and accessible at Kuh-e-Gahkum and Kuh-e-Faraghan as well. The Sarchahan Formation is 102m and 66m thick, respectively at Kuh-e-Gahkum and Kuh-e- Faraghan. Likewise, this Formation is found with a thickness of 75m and 70m, respectively in exploration wells of Persian Gulf (G-3) and Zirreh No.1. The Sarchahan Formation mainly consists of clastic sediments with subordinate limestone stringers. The lowermost beds of the Sarchahan Formation comprise of buff calcareous conglomerates interbedded with dark-gray shales and sandstones. Overlying beds of these conglomerates change into olive-gray shales with thin- interbeds of limestones and sandstones. The lower contact of Sarchahan Formation is disconformable with the Barut Formation at Kuh-e-Gahkum and is graditional with the Seyahou Formation at Kuh-e-Faraghan. The upper contact of this formation is disconformable with the Faraghan Formation at both Kuh-e-Gahkum and Kuh-e- Faraghan. The Sarchahan Formation contains brachiopod, bryozoa, graptolite, acritarch and chitinozoan species. Therefore, it has been deposited in a shallow marine environment. Some graptolite species such as Monograptus intermedius, Monograptus socialis, and Climacograptus scalaris have been recorded from the Sarchahan Formation at Kuh-e- Faraghan (Kherad pir and Nicol, 1973). Based on the above-mentioned graptolites, the lower Silurian has been suggested for the Sarchahan Formation. Moreover, all samples of Sarchahan and Faraghan Formations at Kuh-e- Gahkum were treated and studied for palynomorph taxa. A total of 54 palynomorph taxa were encountered in this study (Fig.2). These have been arranged in six local ascending zones; the zones I and II appear in the Sarchahan Formation and are characterized by presence of Visbysphaera pirifera, Visbysohaera microspinosa, Visbysphaera oligofurcata, Dictyotidium perlucidum, Dictyotidium faviformis, Ancyrochitina longicollis, Ancyrochitina longicornis, Clathrochitina sylvanica and so on (Fig.2). So far, the above- mentioned palynomorph species have been reported from lower Silurian sediments of Jordan (Keegan, Rasul, and Shaheen, 1990), Saudi Arabia (McClure, 1988), Sweden (Le Herisse, 1989) and U. S. A (Cramer and Diaz, 1972). The samples of Sarchahan Formation at Kuh-e- Faraghan were also treated and studied for palynomorph species. All samples contain well-preserved and abundant palynomorph taxa. At Kuh-e- Faraghan, the Sarchahan Formation is marked by presence of Dactylofusa estillis, Dactylofusa neaghae, Dactylofusa maranhensis and other diagnostic species. So far, the above-mentioned acritarch taxa have been recorded from the lower Silurian sediments of Jordan (Keegan, Rasul and Shaheen, 1990), Norway (Smelror, 1987), Sweden (Le Herisse, 1989), Saudi Arabia (McClure, 1988) and U. S. A (Cramer and Diez, 1972). Thus, based on diagnostic acritarch taxa, the Sarchahan Formation is related to lower Silurian at Kuh-e- Gahkum and Kuh-e- Faraghan as well, equating to age assignment of graptolite species. At Kuh-e- Gahkum, the Faraghan Formation has also been investigated for palynomorph species. All samples contain well-preserved and abundant miospores which have been arranged in zones III through VI (Fig.2). The zones III and IV occur in the lower part of Faraghan Formation and suggest the Givetian- Frasnian for the Zakeen Member of this Formation. The zones V and VI appear in the upper part of Faraghan Formation and reveal lower Permian for the Chal-i-Sheh Member of this Formation. Based on palynological data, there are two hiata, respectively at the base and top of Sarchahan Formation. The first hiatus includes the Cambrian and Ordovician strata whereas the second encompasses the middle-upper Silurian and part of Devonian sediments in the Gahkum area. These hiata possibly coincide with the Caledonian Orogeny in the studied area. Likewise, there is a major hiatus within the Faraghan Formation and includes the Famennian and the whole Carboniferous deposits. This hiatus probably reveals the Hercynian Orogeny in the Zagros basin. ناحیه مورد مطالعه در کوه گهکم قرار دارد که در فاصله ۱۲۰ کیلومتری شمال بندر عباس واقع است. سکانس پالئوزوئیک در این ناحیه از پایین به بالا به سازند باروت (؟)، شیل‌های سیلورین، سازند فراقون و سازند دالان تقسیم شده است (زابووراسک (۱۹۷۷). در این مقاله از سکانس پالئوزوئیک کوه گهکم تنها سازند باروت (؟)، شیل‌های سیلورین و سازند فراقون هم از نظر سنگ‌شناسی و هم از نظر فسیل‌شناسی مورد مطالعه قرار گرفته است. قبل از این بررسی و مطالعه نهشته‌های مربوط به دوره سیلورین به نام شیل‌های سیلورین در حوضه زاگرس موسوم بوده است (زابووراسک، ۱۹۷۷). اما در نتیجه این مطالعه استفاده از شیل‌های سیلورین کنار گذاشته و به جای آن برای رسوبات سیلورین حوضه زاگرس واحد سنگی جدیدی به نام «سازند سرچاهان» معرفی گردید که نام این واحد سنگی در ۲۱ آبان ماه ۱۳۷۳ به تصویب کمیته ملی چینه شناسی ایران رسید. نام این سازند از دهکده سرچاهان واقع در ۱۲۰ کیلومتری شمال بندر عباس گرفته شده است. برش الگوی سازند سرچاهان در تنگ آبزاغ کوه گهکم قرار دارد که در فاصله ۱۰ کیلومتری شمال دهکده سرچاهان واقع است. سازند سرچاهان در محل برش الگو (تنگ ابزاغ- کوه گهکم) ۱۰۲ متر ضخامت دارد که از نظر سنگ‌شناسی از کنگلومرا، ماسه سنگ، شیل و بین لایه‌هایی از آهک فسیل‌دار تشکیل شده است. در محل برش الگو این سازند با دگرشیبی فرسایشی روی سازند باروت (؟) و زیر سازند فراقون قرار می‌گیرد. علاوه بر کوه گهکم این سازند در تنگ زکین کوه فراقون بیرون‌زدگی دارد که از ٦٦ متر شیل تیره گراپتولیت‌دار تشکیل شده است. در کوه فراقون، سازند سرچاهان به طور هم‌شیب روی سازند سیاهو و با دگرشیبی فرسایشی زیر سازند فراقون قرار می‌گیرد. در این مطالعه از سازندهای باروت (؟)، سرچاهان و فراقون به طور سیستماتیک اندازه‌گیری و نمونه‌برداری به عمل آمد. نمونه‌های تهیه شده در آزمایشگاه اکتشاف وزارت نفت تجزیه شیمیایی و میکروفسیل‌های آن مورد مطالعه قرار گرفت. جمعاً ٥٤ گونه پالینومرف در این مطالعه توصیف شد که این گونه‌ها در 6 بیوزون از پایین به بالا تنظیم گردیده است. از این ٦ بیوزون، بیوزون‌های I و II در سازند سرچاهان وجود دارند که برمبنای گونه‌های شاخص آکریتارش و کیتینوزوآهای این دو بیوزون زمان سیلورین زیرین برای سازند سرچاهان پیشنهاد می‌شود. بنابراین سیلورین میانی و بالایی در ناحیه مورد مطالعه به صورت یک نبود چینه‌شناسی آشکار می‌گردد که این نبود چینه‌شناسی احتمالاً با آخرین فعالیت‌های تکتونیکی فاز کوه‌زایی کالدونین در حوضه زاگرس همزمان بوده است. علاوه بر این، نبود چینه‌شناسی دیگری در قاعده سازند سرچاهان واقع در کوه گهکم وجود دارد که این نبود رسوبات کامبرین و اردویسین را در برمی‌گیرد. بیوزون‌های III تا VI در سازند فراقون ظاهر و از بین می‌روند که از میان آن‌ها بیوزون‌های III تا IV به Zakeen Member و بیوزون‌های V و VI به Chal-i-Sheh Member این سازند محدود می‌شود. بر مبنای ارزش چینه‌شناسی گونه‌های آکریتارش و میوسپور بیوزون‌های III تا IV زمان Givetian- Frasnian برای بخش زکین پیشنهاد می‌شود. همچنین بر مبنای ارزش چینه‌شناسی گونه‌های شاخص میوسپور بیوزون‌های V و VI، زمان پرمین زیرین برای بخش چالیشه در این ناحیه پیشنهاد می‌شود. بدین ترتیب برمبنای ارزش بیواستراتیگرافی گونه‌های میکروفسیل بیوزون‌های IIIتا VI یک نبود چینه‌شناسی بین بخش‌های زکین و چالیشه در سازند فراقون آشکار می‌شود که این نبود چینه‌شناسی فامنین و تمام دوره کربونیفر را در برگرفته و احتمالاً با فعالیت‌های فاز کوه‌زایی هرسی‌نین در حوضه زاگرس مقارن بوده است.

http://www.gsjournal.ir/article_243157_4648a0070504b18e3471fb3d29ee6df8.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 4 شماره 15-16 1995 09 23 Stratified slope deposits within the alluvial complex of Tehran انباشته‌های لایه‌بندی شده نشیب‌ها در داخل مجموعه آبرفتی گستره تهران 90 95 243158 FA نصرالله خادم سازمان زمین شناسی کشور، تهران، ایران Journal Article This paper deals with new data on the formation of stratified, homogeneous alluvial sediments (second group on the classification in the introduction) and stratified screes, occurring in Velenjack area, being based on 1993 field- investigations. The stratified screes of Velenjack, is in fact stratified slope deposits, which have been formed in a periglacial climatic condition. The active and fosil examples have been reported from various parts of the world. The classification adopted here under the name "stratified, homogeneous alluviums" is in fact a kind of formation mentioned above and is formed in the downstream slope. In the upper reaches of this formation, the rocks become disintegrated as a result of freezing and defreezing of ice, which ultimately is carried away downwards by gravitational forces. The latter deposit may become stratified or laminated and may travel approximately 2 to 3 km. The writer is of opinion that the stratified, homogeneous alluviums are deposited onto the slopes during the periglacial condition and they are intimately associated with conglomerate and shale. An example of this may be observed in the largest slope along the course of the above-mentioned formation, in the southern flank of an anticline extending from west of Abbas Abad to Baghe Feiz with more or less an east-west trend. In order to have access for further evidences on the formation of slope deposits, the writer has benefitted greatly from various reference works of French CAEN and C.N.R.S., in particular the papers of J. C. Ozouf. It should be reminded that, the imprints of the Quaternary Glaciation in the Central Asiatic regions, including Iran, were nothing like those encountered in the western Europe and North America. This is due to remoteness from oceans and local climatic conditions, as well as being away from rain- producing front; consequently, large scale glaciation is absent. However, only locally in the high mountains and deep valleys some glaciations occurred. But evidently, Alborz Range did not possess its present altitude then. Hence, no confirmed glaciation is reported from the region. But the world drops in temperature, also included Iran as well. این نوشتار شرح دانسته‌های جدیدی است که در مورد نحوه تشکیل آبرفت‌های همگن با لایه‌بندی (گروه دوم طبقه بندی در مقدمه) و واریزه‌های لایه‌بندی شده ولنجک است که در بررسی‌های صحرایی سال ۱۳۷۲ به دست آمده است در این بررسی‌ها مشاهده شده که: 1- واریزه‌های لایه‌بندی شده ولنجک در حقیقت لایه نهشت‌های دامنه‌ای ((Stratified slope deposits هستند که در شرایط سرما و یخ‌بندان یعنی شرایط اقلیمی حاشیه یخچالی Periglacial)) تشکیل می‌شوند که نمونه‌های فعال و فسیل آن‌ها از نقاط مختلف دنیا گزارش شده‌اند. ۲- آنچه که به نام «آبرفت‌های همگن با لایه‌بندی» در این طبقه‌بندی منظور شده است در واقع نوعی از سازندهای بالا هستند و در پایین دست شیبی تشکیل می‌شوند که در بالای آن سنگ‌ها در اثر عمل یخبندان و آب شدن یخ خرد شده و به سبب نیروی گرانشی به پایین منتقل می‌گردند و در این جابه‌جایی صورت چینه‌بندی به خود می‌گیرند و ضمناً نقل مکانی حدود ۲ تا ۳ کیلومتر نیز صورت گرفته است. نگارنده بر این عقیده است که نهشته‌هایی که به نام «آبرفت‌های همگن با لایه‌بندی» نامیده شده‌اند در شرایط اقلیمی حاشیه یخچالی (Periglacial) روی نشیب‌های واقع در سر راه خود انباشته شده و به کنگلومراها و شیل‌های رسی تکیه کرده‌اند. نمونه‌ای از که این وضعیت را می‌توان در بزرگ‌ترین نشیب منطقه مورد بررسی که سر راه تشکیلات بالا وجود داشته در یال جنوبی تاقدیسی دید که روند آسه آن کم و بیش خاوری- باختری از باختر عباس آباد تا باغ فیض می‌باشد. به منظور دستیابی به دلایل کافی بر چگونگی تشکیل لایه نهشت‌های دامنه‌ای از نوشتارها و منابع متعدد مرکز تحقیقاتی ژئومرفولوژی CAEN و C.N.R.S فرانسه به ویژه مقالات آقای J.C. Ozouf بهره‌گیری شده است. یادآوری این نکته لازم است که آثار سرما و یخبندان کواترنر در آسیای مرکزی از جمله در ایران یخچال‌هایی شبیه به آنچه که در اروپای غربی و آمریکای شمالی بوده مشاهده نشده است و این منطقه به علت دوری از اقیانوس‌ها و شرایط اقلیمی در مسیر جبهه‌های باران‌زا قرار نداشته و در نتیجه شرایط لازم برای بوجود آمدن یخچال‌ها فراهم نبوده است. البته در کوه‌های بلند در داخل دره‌ها یخچال‌هایی تشکیل شده‌اند ولی کوه‌های البرز در آن هنگام فرازای امروزی را نداشته و به همین جهت آثار یخچالی محرزی در آن گزارش نشده است ولی افت درجه حرارت که جهانی بوده شامل ایران هم می‌شده است.

http://www.gsjournal.ir/article_243158_b0321123b3931b27801949b03e780cf7.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 4 شماره 15-16 1995 09 23 Middle East Source Rock Equivalents on other Continents سنگ‌های منشا نفت خاورمیانه و هم‌ارزهای آن در دیگر قاره‌ها 96 103 243159 FA دی سی فولی شرکت نفتی کونوکو، هوستون، تگزاس، آمریکا ان. ای فورمن شرکت نفتی کونوکو، هوستون، تگزاس، آمریکا Journal Article Middle Eastern source rocks were deposited in interconnected coastal seaways that formed a global system of source rock provinces. For example, in the Turonian- Cenomanian the Zagros Basin's Ahmadi/Khatiyah source rock was deposited in a seaway that extended from the Middle East to the South Atlantic and even to the north polar regions. Source rocks deposited in this seaway have generated significant petroleum in Angola, Gabon, Venezuela, Colombia, Tunisia, the Gulf of Mexico, Brazil and the West Siberian Basin, among other areas. Upper Jurassic organic-rich beds were deposited in similar global seaways. Upper Jurassic and Middle Cretaceous source rocks such as these have generated more than 50% of the world's discovered petroleum reserves. Conoco's Advance Exploration Organization focuses its efforts on identifying highly prospective, underexplored areas. Since regional geoscience research is required to support this work, we have created a computer system that facilitates mapping of global seaways for all of the world's major source- rock- rich time periods. Viewing the whole globe for any time in the geologic past allows us to project extensions of highly petroliferous geology, such as that of the ancient Tethyan realm, into underexplored areas. This study details usage of this methodology to identify high- potential new plays in the Tethyan basins of the southern republics of the Soviet Commonwealth, Iran, and Afghanistan. سنگ‌های منشأ نفت خاورمیانه در آبراه‌های دریایی نهشته گردیده که یک سیستم جهانی سنگ منشأ نفت را تشکیل داده‌اند. برای نمونه سنگ منشأ نفت حوضه رسوبی زاگرس که به نام احمدی- خطیه (سازند سروک) معروف است، در زمان تورونین- سنومانین در یکی از همین آبراه‌های ارتباطی نهشته شده که از خاورمیانه تا آتلانتیک جنوبی و حتی نواحی قطبی ادامه داشته است. این گونه سنگ‌های منشأ نفت سبب به وجود آمدن مقادیر معتنابهی از نفت و گاز در کشورهای آنگولا، گابن، ونزوئلا، کلمبیا، تونس، خلیج مکزیک، برزیل و حوضه رسویی سیبری باختری شده‌اند. سنگ‌های منشأ نفت مشابه با سن ژوراسیک بالایی و کرتاسه میانی بیش از ۵۰ درصد نفت و گاز کشف شده جهان را تشکیل داده‌اند. امور اکتشاف پیشرو شرکت کونوکو سعی بر آن دارد نقاطی از جهان را که از نفت و گاز غنی هستند و تا کنون اکتشاف نشده‌اند، شناسایی نماید. به همین جهت و به دلیل اهمیت پژوهش‌های زمین‌شناسی منطقه‌ای در امر اکتشاف، امور اکتشاف شرکت کونوکو موفق به ابداع یک سیستم کامپیوتری شده که تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی این آبراه‌های ارتباطی نفت‌زای کلیه دوره‌های زمین‌شناسی را آسان نموده است. بررسی نقاط شناخته شده نفت‌خیز دوره‌های مختلف زمین‌شناسی دنیا، این امکان را می‌دهد که به اهمیت نواحی غنی از نفت و بررسی گاز کشف نشده حوضه تتیس پی ببریم. این نوشتار چگونگی به کارگیری این روش را برای شناسایی گستره‌های جدید غنی از نفت و گاز در حوضه‌های رسوبی تتیس کشورهای ایران، افغانستان و جمهوری‌های آسیای مرکزی به طور مشروح بیان می‌کند.

http://www.gsjournal.ir/article_243159_e9d75910e89e82e907ce4fcdf864345a.pdf