سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 36 3 2026 09 23 The Sadat iron skarn, Kashmar-Kerman block, Iran: a comparison with Bafq district iron oxide-apatite deposits زمین‌شناسی و زایش اسکارن آهن سادات، بلوک کاشمر–کرمان، ایران: مقایسه با کانسارهای اکسیدآهن-آپاتیت بافق-ساغند 1 24 245045 10.22071/gsj.2026.566286.2239 FA معصومه محبوبی نیه گروه زمین‌شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران سعید علیرضایی گروه زمین‌شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0002-6344-3111 ایرج رسا گروه زمین‌شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2025 12 15 The Sadat iron deposit in the west of the Siriz, in the southern section of the Kashmar-Kerman block (KKB), Central Iran structural zone, is closely associated with a syenitic-monzonitic pluton, here referred to as Siriz intrusive body, intruded into the Cambrian sedimentary rocks. Calc-silicate minerals typical of skarns including anhydrous garnet-pyroxene- wollastonite, and hydrous phlogopite-epidote-tremolite-actinolite are developed in Sadat, the former minerals being of limited extent. The intrusive body is variably albitized to a distance from the ore deposit. Ore formation occurred with the retrograde skarn. Magnetite is the main ore mineral, commonly containing minor late pyrite and locally chalcopyrite. The iron ore occurs in massive, banded, and locally breccia textures, and distinguished by relatively low contents of the magnetite-compatible metals, Ni-Cr-V-Ti-Co. The spatial relations between the intrusive body and surrounding rocks suggest a post-Cambrian−pre-Triassic timing for emplacement of the intrusion and ore formation. The Sadat deposit is comparable in some respects, including albitic alteration, late pyrite, and low Ti contents, to iron oxide-apatite deposits of the Bafq-Saghand district in the central KKB. Significant differences, however, exist in host rocks (Middle-Upper Cambrian sediments and post-Cambrian intrusive body in Siriz, Early Cambrian, dominantly volcanic-subvolcanic rocks in Bafq-Saghand), and scarcity of apatite. کانسار آهن سادات در باختر سیریز در بخش جنوبی بلوک کاشمر-کرمان، پهنه ساختاری ایران مرکزی، همبستگی مکانی نزدیکی با یک توده نفوذی سینیتی- مونزونیتی دارد که در سنگ‌های رسوبی کامبرین نفوذ کرده است. کانی‌های کالک-سیلیکاتی نشانگر اسکارن، شامل کانی‌های بی‌آب گارنت-پیروکسن-ولاستونیت و کانی‌های آب‌دار فلوگوپیت-اپیدوت-ترمولیت-اکتینولیت در سادات پدید آمده است که گروه اول گسترش کمی دارد. کانی‌سازی همراه با اسکارن آب‌دار رخ داده است. توده نفوذی که در اینجا با نام سیریز معرفی می‌شود، دستخوش دگرسانی آلبیتی شده است. مگنتیت کانه اصلی آهن است؛ پیریت و اندکی کالکوپیریت دیرهنگام نیز وجود دارد. کانسنگ با دو بافت چیره توده‌ای و نواری و به‌طور محلی برشی وجود دارد و با مقادیر نسبتا پایین فلزات سازگار با مگنتیت، مانند نیکل، کروم، وانادیم، تیتانیم وکبالت مشخص می‌شود. ارتباط فضایی میان توده نفوذی و واحدهای سنگی پیرامونی، زمان جایگزینی این توده و کانی‌سازی را پس-کامبرین و پیش-تریاس پیشنهاد می‌کند. کانسار آهن سادات از نظر دگرسانی آلبیتی، پیریت دیرهنگام و کمبود تیتانیم با کانسارهای اکسیدآهن-آپاتیت ناحیه بافق-ساغند قابل مقایسه است، اما از نظر سنگ میزبان (سنگ‌های رسوبی کامبرین میانی-بالایی و توده نفوذی پس-کامبرین در سیریز در مقایسه با چیرگی سنگ‌های آتشفشانی-نفوذی کامبرین زیرین در بافق-ساغند) و کمبود آپاتیت متفاوت است.

http://www.gsjournal.ir/article_245045_6efd4dac1bb45b5f19cc0cfc6b85611f.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 36 3 2026 09 23 Geology, mineralogy, geochemistry, and genesis of Mohammadabad titanium paleoplacer deposit, Sabzevar, NE Iran زمین‌شناسی، کانی‌شناسی، زمین‌شیمی و الگوی تشکیل کانسار تیتانیم دیرینه پلاسری محمدآباد، سبزوار، شمال‌خاور ایران 25 54 246051 10.22071/gsj.2026.573793.2244 FA حسین ابراهیمی گروه پترولوژی و زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران مسعود علی‌ پور اصل گروه پترولوژی و زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران حبیب‌الله قاسمی گروه پترولوژی و زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران Journal Article 2026 02 03 The Mohammadabad titanium paleoplacer deposit is located in the Sabzevar subzone, NE Iran, south of Sabzevar. This deposit occurs as a stratiform within the ore-bearing sandstone horizon of Middle-Late Eocene marly- conglomerate- limestone- sandstone sequences. The sandstones are lithic arkose and feldspathic litharenite, and were deposited in a medium- to high-energy depositional environment. The lithofacies are including gravelly and coarse-grained (Gmm and Gcm), sandy and medium-grained (Sh and Sr), clay and fine-grained (Fl). Oxide minerals form stratiform within the sandstone unit, and observed as stratiform, lenses, and disseminated forms. The thickness of ore-bearing horizons varies from a few mm, cm to beds exceeding 1 m thick. Oxide mineral assemblages comprise titanomagnetite, ilmenite, magnetite, and hematite, with titanomagnetite being the most abundant phase. Mineral chemistry of the oxide minerals yields TiO2 in the range of 12.87–20.75 wt.% and Fe2O3 from 39.99–64.68 wt.%, values, which similar to titanomagnetite composition, and show that importance of Ti- and Fe mineralization in sandstones of southern Sabzevar. Comparison of the geochemical patterns of minor and trace elements in Ti- and Fe-bearing Eocene sandstones with the same patterns in the Late Cretaceous mafic-intermediate intrusions of the region, along with the presence of significant amounts of titanomagnetite and magnetite in the mineral composition of these igneous rocks, indicates that the Late Cretaceous monzogabbro, diorite, and monzodiorite intrusions, aged 100 to 75 million years ago, are the probable source rocks of the oxide minerals in the sandstones of southern Sabzevar. These intrusive rocks are outcropped in the form of stocks, dikes, and sill (mostly sill) within the Late Cretaceous volcanic-sedimentary sequences in the southern Sabzevar region. The Mohammadabad titanium deposit is a paleoplacer that originated from the weathering and erosion of Late Cretaceous uplifted and outcropped rocks, and was deposited in the shallow fluvial and coastal environments of the foreland of the Sabzevar ocean basin during the Middle-Late Eocene. کانسار تیتانیم دیرینه پلاسری محمدآباد در زیرپهنه سبزوار، شمال‌خاور ایران در جنوب سبزوار واقع است. این کانسار به صورت چینه‌کران در افق ماسه‌سنگی کانه‌دار از واحد مارنی-کنگلومرایی-آهکی-ماسه‌سنگی ائوسن میانی- پسین قرار دارد. ماسه‌سنگ‌ها از نوع لیتیک‌آرکوز و فلدسپاتیک لیتآرنایت بوده و در محیط رسوب‌گذاری با انرژی متوسط تا بالا نهشته شده‌اند. ‌رخساره‌های سنگی از نوع گراولی و دانه درشت (Gmm و Gcm)، ماسه‌ای و دانه متوسط (Sh و Sr) و گلی و دانه ریز (Fl) هستند. کانی‌های اکسیدی به شکل چینه‌کران در واحد ماسه‌سنگی و به‌صورت‌های چینه‌سان (لایه‌ای)، عدسی و دانه‌پراکنده مشاهده می‌شوند. ستبرای افق‌های کانه‌زایی از حد میلی‌متر، سانتی‌‌متر تا لایه‌هایی به ستبرای بیش از 1 متر متغییر است. کانی‌های اکسیدی شامل تیتانومگنتیت، ایلمنیت، مگنتیت و هماتیت هستند که تیتانومگنتیت بیشترین فراوانی را دارد. مطالعه شیمی کانی‌های اکسیدی (TiO₂ از 12/87 تا 20/75 درصد وFe₂O₃ از 39/99 تا 64/68درصد) نیز متوسط ترکیب آن‌ها را تیتانومگنتیت نشان می‌دهد و اهمیت کانه‌زایی تیتانیم و آهن در ماسه‌سنگ‌های جنوب سبزوار را آشکار می‌سازد. مقایسه الگوهای ژئوشیمیایی عناصر فرعی و کمیاب در ماسه‌سنگ‌های تیتانیم-آهن‌‌دار ائوسن با همین الگوها در توده‌های آذرین مافیک-حدواسط کرتاسه پسین در این منطقه، به همراه وجود مقادیر شایان‌توجهی از تیتانومگنتیت و مگنتیت در ترکیب کانیایی این سنگ‌های آذرین، نشان میدهد که توده‌های مونزوگابرویی، گابرودیوریتی و مونزودیوریتی کرتاسه پسین به سن 100 تا 75 میلیون سال پیش، سنگ مادر احتمالی کانی‌های اکسیدی در ماسه‌سنگ‌های جنوب سبزوار هستند. این سنگ‌های نفوذی به شکل‌‌های استوک، دایک و سیل (بیشتر سیل) در میان توالی‌های آتشفشانی-رسوبی کرتاسه پسین در منطقه جنوب سبزوار برون‌زد دارند. کانسار تیتانیم محمدآباد، یک کانسار دیرینه پلاسری است که از هوازدگی و فرسایش سنگ‌های برخاسته و رخنمون یافته کرتاسه پسین در محیط‌های رودخانه‌ای و ساحلی کم‌ژرفای دریای پیش‌بوم (فورلند) حوضه اقیانوسی سبزوار در زمان ائوسن میانی- پسین نهشته شده است.

http://www.gsjournal.ir/article_246051_7f8204807c6525e4cb8d3aa7ebee9e10.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 36 3 2026 09 23 Metallogeny in time and space in Sistan and Baluchestan province فلززایی در زمان و مکان در استان سیستان و بلوچستان 55 78 248366 10.22071/gsj.2026.578880.2248 FA محمد بامری گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه سیستان وبلوچستان، زاهدان، ایران 0000-0002-2659-5693 Journal Article 2026 04 20 Sistan and Baluchestan province is located in southeastern Iran. Its geology, magmatism, and metallogeny have been largely controlled by tectonic events related to the opening and closure of the Neotethys. Several magmatic episodes have occurred in the province, some of which are particularly significant for mineralization and metallogeny. Remnants of the Neotethys oceanic crust, preserved as Cretaceous ophiolitic sequences, host mineralizations of chromium, copper, manganese, iron, titanium, and magnesium. The Cretaceous Bazman granitoids are likely associated with iron, copper, zinc, tungsten, and tin mineralization and were generated from magmas related to the subduction. Upper Eocene–Lower Oligocene subduction and collisional magmatism led to the formation of the Zahedan granitoids, and the associated hydrothermal fluids produced gold, antimony, and copper mineralization. Olig-Miocene post-collisional magmatism in the northern parts of the province resulted in the development of porphyry, epithermal, and skarn mineralization systems at Lar, Janja, Seyasteragi, Kaftarkuh, Kalegar, and Asagi. Olig-Miocene magmatism related to subduction also generated skarn iron, porphyry copper–gold, and epithermal gold mineralization in the Samsur, Mirabad, Qalehsouli, Bidster, Kuh-e Madofti, Kharestan, and Sarkahnu areas. The Plio-Quatrnary subduction-related magmatism at Bazman and Taftan is particularly important for gold mineralization and geothermal energy potential. استان سیستان و بلوچستان در جنوب‌خاور ایران واقع است. زمین‌شناسی، ماگماتیسم و فلززایی (متالوژنی) آن بیشترتحت تاثیر رویدادهای زمین‌ساختی مرتبط با بازشدن و بسته‌شدن تتیس‌جوان (نئوتتیس) بوده است. چندین دوره ماگمایی در این استان رخ داده که برخی از آن‌ها نقش بسیار مهمی در کانه‌زایی و فلززایی استان ایفا کرده‌اند. بقایای پوسته اقیانوسی تتیس‌جوان که به‌صورت توالی‌های افیولیتی کرتاسه حفظ شده‌، میزبان کانه‌زایی‌های کروم، مس، منگنز، آهن، تیتانیم و منیزیم هستند. همراه با گرانیتوییدهای بزمان مرتبط با ماگمای فرورانش کرتاسه، کانه‌زایی‌های آهن، مس، روی، تنگستن و قلع محتمل است. ماگماتیسم فرورانشی و برخوردی ائوسن بالایی تا الیگوسن زیرین به تشکیل سنگ‌های آذرین کالک-آلکالن و گرانیتوییدهای زاهدان شده‌اند و سیالات گرمابی آن باعث کانه‌زایی طلا، آنتیموان و مس شده است. ماگماتیسم پسابرخوردی الیگو-میوسن در بخش‌ شمالی استان، موجب سامانه‌های کانه‌زایی پورفیری، اپی‌ترمال و اسکارنی در مناطق لار، جانجا، سیاستراگی، کفتَارکوه، کله گر و آسَاگی شده است. ماگماتیسم الیگومیوسن مرتبط با فرورانش همچنین موجب ایجاد کانه‌زایی آهن اسکارنی، مس–طلای پورفیری و طلای اپی‌ترمال در مناطق سمسور، میرآباد، قلعهصولی، بیدستر، کوه مادفتی، خارستان و سرکهنو گردیده‌اند. ماگماتیسم پلیو-کواترنر مرتبط با فرورانش در تفتان و بزمان از نظر کانه‌زایی طلا و پتانسیل انرژی زمین‌گرمایی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

http://www.gsjournal.ir/article_248366_e16c33f50086473893b539efac0c596d.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 36 3 2026 09 23 Alteration and mineralization characteristics of the Dahane-ye Gomrokan copper deposit: Evidence for a reduced porphyry system within the Urumieh-Dokhtar magmatic arc ویژگی‌های دگرسانی و کانه‌زایی کانسار مس دهنه‌گمرکان: شواهدی از یک سامانه پورفیری احیایی در کمان ماگمایی ارومیه- دختر 79 102 248367 10.22071/gsj.2026.570993.2242 FA محمدرضا افشون گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران حسینعلی تاج الدین گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0009-0006-9641-0101 مجید قادری گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-6156-7516 حسین ناصری شرکت صنایع معدنی فرآوری مس امید سبزواران، تهران، ایران Journal Article 2026 01 06 The Dahane-ye Gomrokan copper deposit, located in the southern part of the Kerman porphyry belt within the Urumieh-Dokhtar magmatic arc, is one of the few systems that exhibits evidence of formation in a magmatic-hydrothermal environment with a reducing nature. Field investigations, petrography, alteration, and mineralization in this study, relying on data from surface outcrops, drill cores, thin and polished sections, and mineralogical analyses (XRD), shed light on the geochemical characteristics and mineralization features of this system. Three stages of post-Eocene intrusive bodies, including granodiorite, tonalite, quartz-monzonite, and quartz-monzodiorite, have been identified in this deposit. The quartz-monzonite to quartz-monzodiorite body is the primary host for Cu mineralization. Alteration zones include first-stage silicification, potassic alteration, second-stage silicification, phyllic, argillic, propylitic, and carbonatization. The widespread occurrence of potassic alteration, along with the presence of primary sulfide minerals, the absence of magnetite, primary hematite, and anhydrite, and the occurrence of reducing minerals such as pyrite, ilmenite, and arsenopyrite, all indicate a reducing system. Alteration patterns, mineralization features, and their relationship with the intrusive bodies provide valuable evidence for the formation of this deposit in a reducing environment. This contrasts with classical oxidized porphyry models in Iran, which exhibit distinct mineralogical and metallogenic characteristics. These results not only present a new model for interpreting alteration and mineralization processes in the southern Kerman belt but also have the potential to play a key role in revising exploration models and identifying other reducing porphyry systems within the Urumieh-Dokhtar magmatic arc. کانسار مس دهنه‌گمرکان، که در بخش جنوبی کمربند پورفیری کرمان در کمان ماگمایی ارومیه- دختر واقع است، یکی از معدود سامانه‌هایی است که شواهدی از شکل‌گیری در یک محیط ماگمایی- گرمابی با ماهیت احیایی نشان می‌دهد. بررسی‌های میدانی، سنگ‌نگاری، دگرسانی و کانه‌زایی در این پژوهش با اتکا بر داده‌های حاصل از رخنمون‌های صحرایی، گمانه‌های حفاری، مقاطع نازک و صیقلی و تحلیل‌های کانی‌شناسی (XRD)، ویژگی‌های زمین‌شیمیایی و کانه‌زایی این سامانه را معرفی می‌نماید. در این کانسار 3 مرحله از توده‌های نفوذی جایگیر شده با سن پس از ائوسن با ترکیب‌های گرانودیوریت، تونالیت و کوارتزمونزونیت تا کوارتزمونزودیوریت شناسایی شده‌اند که توده کوارتزمونزونیت تا کوارتز مونزودیوریت میزبان اصلی کانی‌سازی مس است. پهنه‌های دگرسانی شامل سیلیسی، پتاسیک، فیلیک، آرژیلیک، پروپیلیتیک و کربناتی هستند. رخداد گسترده دگرسانی پتاسیک همراه با کانی‌های سولفیدی ژرف‌زاد (هیپوژن)، نبود مگنتیت، هماتیت ژرف‌زاد و انیدریت و رخداد کانی‌های احیایی مانند پیروتیت، ایلمنیت و آرسنوپیریت، همگی نشان‌دهنده ماهیت کاهنده سامانه است. الگوهای دگرسانی، ویژگی‌های کانی‌سازی و رابطه آن‌ها با توده‌های نفوذی، شواهد ارزشمندی از تشکیل این کانسار در یک محیط احیایی فراهم آورده است که در مقایسه با مدل‌های کلاسیک پورفیری اکسیدان در ایران، ویژگی‌های کانی‌شناسی و فلززایی متفاوتی دارد. این نتایج نه‌تنها الگویی جدید برای تفسیر فرایندهای دگرسانی و کانه‌زایی در جنوب کمربند کرمان ارائه می‌کند، بلکه می‌تواند در بازنگری مدل‌های اکتشافی و شناسایی سایر سامانه‌های پورفیری احیایی در کمان ماگمایی ارومیه- دختر نقشی کلیدی ایفا کند.

http://www.gsjournal.ir/article_248367_9dc4e4700a5ef80d8d1da505101dba18.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 36 3 2026 09 23 Separation of Lithium anomalies using multivariate and Fractal methods: A case study of Hamedan, Iran جدایش بی‌هنجاری‌های لیتیم با استفاده از روش‌های چندمتغیره و فرکتال: مطالعه موردی همدان، ایران 103 118 250965 10.22071/gsj.2026.567347.2240 FA آرش دالوند دانشکده مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران سید حسن طباطبایی دانشکده مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0003-2869-748X فرهاد گودرزی دانشکده مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2025 12 19 Lithium, as one of the strategic and critical elements in battery manufacturing industries and clean energy technologies, holds considerable economic and strategic importance. The aim of this research is to identify areas prospective for lithium mineralization in a part of the Sanandaj–Sirjan zone (the 1:100,000 Hamadan sheet) using geochemical stream sediments data. Due to its complex tectonic history and high diversity of rocks, this region possesses suitable potential for lithium mineralization. In this research, the geochemical data were first pre-processed and then processed and interpreted using a combined approach including area-weighted averaging based on lithological units, dilution correction, Sequential Factor Analysis (SFA), the Geochemical Mapping Prospectivity Index (GMPI), and Concentration–Area fractal modeling. Comparison of the results showed that the C–A fractal method is better in accurately separating lithium geochemical anomalies from the background and identifying promising zones than the dilution correction method. The final results indicate that the most important areas with high mineralization potential are concentrated in the western and southwestern parts of the study area and show significant correspondence with pegmatite–granite and cordierite hornfels rock units. This research demonstrates that the use of the catchment basin approach and fractal models has high efficiency in the targeted exploration of lithium. لیتیم به‌عنوان یکی از عناصر راهبردی و حیاتی در صنایع باتری‌سازی و فناوری‌های انرژی پاک، از اهمیت اقتصادی و استراتژیک بالایی برخوردار است. هدف این پژوهش، شناسایی مناطق مستعد کانی‌سازی لیتیم در بخشی از پهنه سنندج–سیرجان (برگه ۱:۱۰۰٬۰۰۰ همدان) با استفاده از داده‌های ژئوشیمیایی رسوبات آبراهه‌ای است. این منطقه به‌دلیل پیشینه زمین‌ساختی پیچیده و تنوع بالای سنگ‌های آذرین، دگرگونی و رسوبی، از پتانسیل مناسبی برای کانی‌سازی لیتیم برخوردار است. در این پژوهش، داده‌های ژئوشیمیایی ابتدا پیش‌پردازش شده و سپس با استفاده از رویکردی ترکیبی شامل میانگین وزنی بر اساس مساحت واحدهای سنگ‌شناسی، تصحیح رقیق‌شدگی، تحلیل عاملی مرحله‌ای، شاخص چشم‌انداز نقشه‌برداری ژئوشیمیایی و مدل‌سازی فرکتالی عیار-مساحت مورد پردازش و تفسیر قرار گرفتند. مقایسه نتایج نشان داد که روش فرکتالی عیار-مساحت در تفکیک دقیق بی‌هنجاری‌های ژئوشیمیایی لیتیم از زمینه و شناسایی پهنه‌های امیدبخش، عملکرد بهتری نسبت به روش تصحیح رقیق‌شدگی دارد. نتایج نهایی گویای آن است که مهم‌ترین مناطق با پتانسیل بالای کانی‌سازی در بخش‌های باختری و جنوب‌باختری منطقه‌ مورد مطالعه متمرکز شده‌اند و با واحدهای سنگی پگماتیت-گرانیت و کوردیریت هورنفلس همخوانی شایان‌توجهی دارند. این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده‌ از رویکرد حوضه‌های آبریز و مدل‌های فرکتالی در بررسی ژئوشیمیایی رسوبات آبراهه‌ای کارایی بالایی در اکتشاف هدفمند لیتیم دارد.

http://www.gsjournal.ir/article_250965_aab3e5cfa95a1bcdc533676ae1f89ca4.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 36 3 2026 09 23 Study of ASTER and Landsat Satellite Data in the Firuzabad area and their consistency with the hydrothermal alteration zones of the region (Kowsar – Ardabil province) بررسی داده‌های ماهواره‌ای ASTER و Landsat در محدوده فیروزآباد و میزان انطباق آن با پهنه‌های دگرسانی گرمابی منطقه (کوثر - استان اردبیل) 119 136 250739 10.22071/gsj.2026.582087.2253 FA ثمین کربلای علیزاده ایفا گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران محمدرضا حسین زاده گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0000-0002-6319-5840 کمال سیاه چشم گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران شادی ستاری گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2026 05 19 The Firuzabad area is located in the southwest of Kowsar County, in the southwestern part of Ardabil Province, and belongs to the Alborz-Azerbaijan structural-geological zone. In this study, the identification and delineation of hypogene alteration zones in the area were conducted using remote sensing data from ASTER and Landsat 9 sensors. To this end, following the necessary preprocessing of satellite imagery, common and effective methods—including False Color Composites (FCC), Band Ratio, Principal Component Analysis (PCA), and Spectral Angle Mapper (SAM)—were employed to differentiate and identify alteration zones. The results of the remote sensing analyses indicate the presence of argillic, silicic, carbonatic, and iron oxide alteration zones within the study area. Subsequently, to validate the results derived from the satellite imagery, targeted field controls and microscopic studies were performed on samples collected from the proposed zones. Furthermore, the correlation between the alteration zones extracted via different detection methods, along with the comparison of spectral curves from the delineated zones with standard spectral libraries from the USGS, confirms the accuracy and reliability of the study’s results. منطقه فیروزآباد در جنوب‌باختر شهرستان کوثر و جنوب‌باختر استان اردبیل واقع شده و از نظر تقسیم‌بندی ساختاری _ زمین‌شناسی در پهنه البرز _ آذربایجان قرار دارد. در این پژوهش، شناسایی و بارزسازی پهنه‌های دگرسانی درون‌زاد (هیپوژن) منطقه با تکیه بر داده‌های دورسنجی سنجنده‌های ASTER و Landsat 9 انجام شده است. بدین منظور، پس از انجام پیش‌پردازش‌های لازم بر روی تصاویر ماهواره‌ای، از روش‌های متداول و کارآمد شامل ترکیب رنگی کاذب (FCC)، نسبت‌گیری باندی (Band Ratio)، آنالیز مولفه‌های اصلی (PCA) و نقشه‌برداری زاویه طیفی (SAM) به‌منظور تفکیک و شناسایی پهنه‌های دگرسانی استفاده شد. نتایج حاصل از تحلیل‌های دورسنجی، حضور پهنه‌های دگرسانی آرژیلیکی، سیلیسی، کربناتی و اکسید آهن را در محدوده مورد مطالعه نشان می‌دهد. در ادامه، به‌منظور اعتبارسنجی نتایج به‌دست‌آمده از تصاویر ماهواره‌ای، کنترل‌های صحرایی هدفمند و مطالعات میکروسکوپی بر روی نمونه‌های برداشت‌شده از پهنه‌های پیشنهادی انجام گرفت. همچنین، انطباق نواحی دگرسانی استخراج‌شده از روش‌های مختلف آشکارسازی با یکدیگر و مقایسه منحنی‌های طیفی پهنه‌های بارزسازی‌شده با داده‌های استاندارد کتابخانه طیفیUSGS ، صحت و قابلیت اعتماد نتایج این مطالعه را تایید می‌کند.

http://www.gsjournal.ir/article_250739_64cc794fee632e89d72787da42a724e6.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 36 3 2026 09 23 Comparison of groundwater hydrogeochemistry in the Sarcheshmeh copper, Gol-e-Gohar iron ore, and Pabdana coal mining areas in Kerman province مقایسه هیدروژئوشیمی آب‌های زیرزمینی گستره‌های معدنی مس سرچشمه، آهن گل‌گهر و زغال سنگ پابدانا در استان کرمان 137 154 250964 10.22071/gsj.2026.572346.2245 FA علی سعیدی رشک علیا گروه زمین‌شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران حمیدرضا ناصری گروه زمین‌شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران فرشاد علیجانی گروه زمین‌شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2026 02 13 This study characterized the hydrogeochemical properties of water resources and evaluated their application to exploration geochemistry in the Sarcheshmeh copper, Gol-e-Gohar iron-ore, and Pabdana coal mining areas of Kerman Province, Iran. In May 2024, 28 water samples—nine from Gol-e-Gohar, nine from Sarcheshmeh, and ten from Pabdana—were collected from 18 springs, seven wells, one open-pit water body, one source associated with an underground mine, and one mine-drainage outlet. Physicochemical parameters and major ions were measured, and the data were interpreted using Piper and Gibbs diagrams, ionic relationships, chloro-alkaline indices, and hierarchical cluster analysis. Electrical conductivity ranged from 9,140 to 102,700, 277 to 2,960, and 635 to 9,740 µS/cm in Gol-e-Gohar, Sarcheshmeh, and Pabdana, respectively. Gol-e-Gohar samples displayed a Na–Cl facies and indicated the possible influence of a saline component associated with the Kheirabad salt pan. Ca–HCO₃ was dominant at Sarcheshmeh, whereas the SW5 mine-drainage sample was distinguished by a Ca–SO₄ facies. Pabdana showed more diverse facies, and PW4 had the highest salinity, consistent with evaporation and water–rock interaction. Cluster analysis identified four, four, and five groups in the three areas, respectively. Water chemistry reflected water source, lithology, hydrogeological setting, water–rock interaction, mine drainage, and evaporation. ترکیب شیمیایی منابع آب در گستره‌های معدنی نتیجه اثر هم‌زمان عوامل طبیعی و فعالیت‌های انسانی است. فعالیت‌های معدن‌کاری، به‌ویژه استخراج و زهکشی معدن، می‌توانند با تغییر مسیر جریان و افزایش تماس آب با سنگ‌ها، باطله‌ها و مواد معدنی، ویژگی‌های شیمیایی آب را تغییر دهند. بااین‌حال، نوع و شدت این تغییرات در همه معادن یکسان نیست و به شرایط زمین‌شناسی، هیدروژئولوژی و اقلیم هر گستره بستگی دارد. این پژوهش با هدف شناخت ویژگی‌های هیدروژئوشیمیایی منابع آب و ارزیابی کاربرد آن‌ها در مطالعات ژئوشیمی اکتشافی در 3 گستره معدنی مس سرچشمه، سنگ‌آهن گل‌گهر و زغال‌سنگ پابدانا انجام شد. در اردیبهشت ۱۴۰۳، تعداد ۲۸ نمونه آب از گستره های معدنی مس سرچشمه، آهن گل‌گهر و زغال سنگ پابدانا برداشت شد. هدایت الکتریکی، pH و دما در محل و غلظت کاتیون‌ها و آنیون‌های اصلی در آزمایشگاه مورد سنجش قرار گرفت. داده‌ها با نمودارهای پایپر و گیبس، روابط یونی، شاخص‌های کلروآلکالن و تحلیل خوشه‌ای مورد برسی و تفسیر قرار گرفتند. دامنه هدایت الکتریکی در منابع آب گستره‌های گل‌گهر، سرچشمه و پابدانا به‌ترتیب ۹۱۴۰ تا ۱۰۲۷۰۰، ۲۷۷ تا ۲۹۶۰ و ۶۳۵ تا ۹۷۴۰ میکروزیمنس بر سانتی‌متر متغیر است. نمونه‌های گل‌گهر نشانگر رخساره سدیم-کلر و اثرپذیری احتمالی از مولفه شور مرتبط با کفه نمکی خیرآباد می‌باشند. در سرچشمه، رخساره کلسیم-بی‌کربنات چیره است و زه‌آب معدنی SW5 با رخساره کلسیم-سولفات متمایز می‌باشد. پابدانا دارای رخساره‌های متنوع‌تری است و PW4 بیشترین شوری را دارد که با تبخیر و تماس آب-سنگ سازگار می‌باشد. براساس تحلیل خوشه‌ای نمونه‌های سه گستره به‌ترتیب در چهار، چهار و پنج خوشه قرار می‌گیرند. نتایج نشان داد شیمی آب گستره های معدنی مورد مطالعه تابع منشا آب، سنگ‌شناسی، واکنش آب-سنگ، زهکشی معدن و تبخیر است.

http://www.gsjournal.ir/article_250964_f5e78a66dc966cd4856d9ec9e9c99119.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 36 3 2026 09 23 Investigation and comparison of fabrics and deformation temperature in the Alvand and Boroujerd granites, Sanandaj–Sirjan zone بررسی و مقایسه فابریک ها و دمای دگرشکلی در توده‌های نفوذی الوند و بروجرد، پهنه سنندج-سیرجان 155 172 246354 10.22071/gsj.2026.550643.2226 FA لیلی ایزدی کیان گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0001-9657-1366 سیده راضیه جعفری گروه زمین‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران نسرین پیری گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران شیما ربانی گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران لیدا صادقی گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Journal Article 2025 10 04 The Alvand and Boroujerd intrusive bodies are among the largest coeval plutons in the northwestern part of the Sanandaj–Sirjan Zone. Both bodies preserve magmatic, transitional, and solid-state fabrics, though with notable differences. In the Alvand granite, magmatic fabrics are generally well preserved across most parts, whereas in the Boroujerd granite, they are largely obliterated by overprinting solid-state fabrics. Moreover, mylonitization is much more pronounced in the Boroujerd granite than in the Alvand granite, indicating stronger overprinting by subsequent deformation. Transitional fabrics in both bodies are expressed by the occurrence of late-stage minerals within fractured domains. In the Alvand granite, although both magmatic and transitional fabrics are well preserved, mylonitization is not pervasive throughout the entire pluton, suggesting that this pluton was not uniformly affected by later deformation. Field and microstructural evidence further indicate that the Alvand pluton formed within an open, dynamic, and multiphase magmatic system. In contrast, the Boroujerd pluton exhibits features of a relatively closed system, where crystallization occurred under comparatively calm conditions without significant magma flow perturbations, and deformation was mostly restricted to the solid state after complete cooling. توده‌های نفوذی الوند و بروجرد از بزگ‌ترین توده‌های هم‌سن، در شمال باختر پهنه سنندج- سیرجان هستند. هر دو توده فابریک‌های ماگمایی، انتقالی و حالت جامد را با تفاوت‌هایی شایان توجه در خود حفظ کرده‌اند. درتوده نفوذی الوند، فابریک ماگمایی به خوبی در بیشتر بخش‌ها حفظ شده است؛ اما در توده نفوذی بروجرد، فابریک ماگمایی بیشتر به سبب تاثیر فابریک حالت جامد از بین رفته است. از سوی دیگر، میلونیتی شدن توده نفوذی بروجرد بسیار آشکارتر از گرانیت الوند است، که گویای تغییر شکل‌های شدید می‌باشد. شواهد فابریک انتقالی در هر دوتوده به‌صورت حضور کانی‌های تاخیری در قسمت‌های شکسته شده مشاهده می‌شود. بررسی شواهد صحرایی و میکروسکوپی نشان می‌دهند که توده نفوذی الوند در یک سیستم ماگمایی باز، پویا و چندمرحله‌ای تشکیل شده است، اما توده نفوذی بروجرد ویژگی‌های یک سیستم بسته‌تر را دارد که در آن تبلور در شرایط به‌نسبت آرام و بدون آشفتگی جریان ماگما صورت گرفته و دگرریختی عمدتا در فاز جامد و پس از سرد شدن کامل رخ داده است. شواهد دمای دگرشکلی در توده نفوذی الوند نسبت به توده نفوذی بروجرد دمای بیشتری نشان می‌دهند. علت حضور فابریک حالت جامد گسترده و هوازدگی شدید در توده نفوذی بروجرد می‌تواند به دلیل نزدیکی آن به زمین‌درز زاگرس و فعالیت‌های دگرشکلی شدید و گسل‌خوردگی در این توده باشد.

http://www.gsjournal.ir/article_246354_778c74c5d5fa1bcb693bc963d9a89f9a.pdf

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فصلنامه علمی علوم زمین 1023-7429 36 3 2026 09 23 Impact of the Gourieh earthquake swarm on groundwater hydrochemistry in the Dezful Embayment and Zagros Folded Belt اثر فوج لرزه‌های گوریه بر روی پارامترهای فیزیکوشیمیایی آب زیرزمینی در جنوب خاوری شوشتر، فروبار دزفول، کمربند چین‌خورده زاگرس 173 190 246443 10.22071/gsj.2026.566761.2241 FA یعقوب جلیلی شاه منصوری گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران 0000-0003-0976-8430 یاسمن جهانگیری گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Journal Article 2025 12 20 The effects of the Guriyeh earthquake swarm (November 2017–July 2018) on groundwater hydrochemistry were examined in northeastern Khuzestan Province. Production-well data from 2004 to 2019 were used to evaluate changes in EC, TDS, pH, and the concentrations of major ions (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Mg²⁺, HCO₃⁻, Cl⁻, and SO₄²⁻) across two time periods, defined as before and after the earthquake swarm. The results show that seismic activity, particularly where earthquake epicenters are densely clustered, altered groundwater flow systems by opening fractures and increasing fault permeability. These structural changes were accompanied by clear shifts in both the magnitude and spatial distribution of groundwater chemical parameters. Following the earthquake swarm, EC and TDS increased noticeably along active fault zones and in areas of intense seismicity, pointing to the contribution of deeper and more saline fluids to the aquifer system. Changes were also evident in the spatial patterns of major ions. Before the earthquake swarm, Na⁺, Ca²⁺, Mg²⁺, SO₄²⁻, and Cl⁻ displayed relatively broad and region-scale distributions, whereas after the swarm they became more localized and clustered. This shift suggests a reactivation of fault-controlled hydrogeological pathways. These observations indicate a close link between seismicity, fault structures, and the alluvial aquifer system. در این مطالعه اثر فوج لرزه‌های گوریه که طی آبان ۱۳۹۶ تا تیر ۱۳۹۷ در محدوده آبخوان‌های شوشتر و میان‌آب در شمال‌خاوری خوزستان رخ داد، با استفاده از اطلاعات چاه‌های مشاهده‌ای و بهره‌برداری بر روی سطح ایستابی آب و هیدروشیمی آب زیرزمینی بررسی گردید. این پژوهش با استفاده از داده‌های چاه‌های بهره‌برداری طی دوره ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۸، نقشه‌های زمین‌شناسی و بولتن زمین‌لرزه‌ها، به ارزیابی سطح ایستابی آب و تغییرات پارامترهای EC، TDS، pH و غلظت یون‌های اصلی (Na⁺، K⁺، Ca²⁺، Mg²⁺، HCO₃⁻، Cl⁻، SO₄²⁻) در دو بازه زمانی پیش و پس از فوج لرزه‌ها پرداخته است. نتایج پهنه‌بندی مکانی داده‌ها که با روش کریجینگ در محیط GIS انجام شد، نشان می‌دهد که رخدادهای لرزه‌ای هم‌زمان با تراکم کانون‌های زلزله، موجب تغییرات ساختاری در مسیرهای جریان زیرزمینی، بازشدگی شکستگی‌ها و افزایش نفوذپذیری گسل‌ها شده و در پی آن، تغییرات معنی‌داری در توزیع مکانی و مقدار پارامترهای شیمیایی ایجاد شده است. در بازه زمانی بعد از فوج لرزه‌ها، افزایش شایان‌توجه EC و TDS در امتداد گسل‌های فعال و نواحی دارای بیشترین تراکم لرزه‌ها مشاهده شد که بیانگر ورود سیالات ژرف‌تر و شورتر به آبخوان‌ها است. همچنین الگوهای پهنه‌بندی یون‌های Na⁺، Ca²⁺، Mg²⁺، SO₄²⁻ و Cl⁻ از تغییرات گسترده و پهنه‌ای در دوره پیش از فوج لرزه‌ها به تمرکزهای موضعی و خوشه‌ای در دوره پس از فوج لرزه‌ها تبدیل شده‌اند که نشان‌دهنده فعال‌شدن مجدد مسیرهای هیدروژئولوژیکی در راستای گسل‌ها است. در مقابل، کاهش غلظت SO4 و افزایش غلظت pH در بخش‌های مرکزی و جنوبی با افزایش رخدادهای لرزه‌ای هم‌زمان بوده و احتمالا ناشی از تغییرات فشار منفذی، افزایش تبادل آب ـ سنگ و جابه‌جایی آب‌های کم‌ژرفا و ژرف است. برهم‌کنش بین لرزه‌خیزی، ساختارهای گسلی و سامانه آبخوان‌های آبرفتی منطقه نشان می‌دهد که فوج لرزه‌های گوریه اثر مستقیم و قابل تشخیصی بر پایداری هیدروشیمیایی آبخوان‌ها داشته و می‌تواند به‌عنوان شاخصی برای شناسایی گسل‌های پنهان و مسیرهای ترجیحی جریان زیرسطحی به‌کار رود.

http://www.gsjournal.ir/article_246443_29ca36df800deafa692ca514247bf546.pdf