دیرینه بوم شناسی استراکودهای سازند قم در شرق سیرجان و جنوب غربی کاشان (حوضه پیش کمان سنندج-سیرجان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه اکولوژی، پژوهشگاه علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، کرمان، ایران.

2 استادیار، گروه اکولوژی، پژوهشگاه علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، کرمان، ایران

چکیده

در این مقاله دیرینه بوم شناسی استراکودهای سازند قم در برش‌های بوجان و ورکان مطالعه گردیده است. سن برش‌ها بر اساس روزنه‌بران روپلین – شاتین (برش بوجان ) و شاتین (برش ورکان ) تعین گردیده است. از برش‌های بوجان و ورکان به ترتیب 44 و 33 گونه استراکود شناسایی گردیده است. گونه‌های جنسCytheridea فراوان‌ترین و غالب‌ترین استراکودهای برش بوجان هستند. بااین‌حال، در بخش پایینی برش بوجان، در کنار گونه‌های جنس Cytheridea، گونه‌های مختلف جنس Cytherella نیز وجود دارند که به سمت بالا از فراوانی Cytherella کاسته شده و جنس‌های Cytheridea،Neonesidea و Bairdia غالب می‌گردند.استراکودهای پودوکوپید در روپلین 76% و در شاتین 86% جامعه استراکودی برش بوجان را تشکیل می‌دهند. گونه‌های Neonesidea elegans، Bythocypris pseudoreniformis، Paracypris pandyai، Paracypris sapperi و Paracypris naalunensis استراکودهای غالب برش ورکان بوده که همگی پودوکوپید بوده و 77% جامعه استراکودی را تشکیل می‌دهند. بالا بودن میزان استراکودهای پودوکوپید در هر دو برش حاکی از شرایط دیرینه بوم شناسی مساعد و فراوانی اکسیژن بوده با این تفاوت که در برش ورکان شرایط بوم شناسی یکسان بوده ولی در برش بوجان به سمت بالای برش شرایط به حالت نرمال دریایی نزدیکتر و میزان اکسیژن نیز بیشتر گردیده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


کتابنگاری
ابراهیمی، م. ح.، 1392- سیستماتیک و پالئواکولوژی میکروفسیل های میوسن پیشین در ناحیه ساردوئیه، کرمان. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان. 
احسانی، ن.، 1390- گسترش چینه شناسی استراکودها در عضو e سازند قم در برش چینه شناسی کمرکوه، غرب قم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت معلم تهران.
اسماعیلی دهج، ا.، 1390- بایوستراتیگرافی و پالئواکولوژی سازند قم بر اساس استراکودا در شمال غرب سمنان. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علوم پایه دامغان.
ترک زاده ماهانی، ا.، .، وزیری، م. ر.، داستان پور، م.، خسروی، ز. و حسنی، م. ج.، 1389- معرفی استراکدهای میوسن پیشین و پالئواکولوژی آنها در ناحیه جفریز (شمال بافت) کرمان، رخساره‌های رسوبی، 3: ص 51-41.
حسنی کبوترخانی، م.ج.، 1385- بیواستراتیگرافی و پالئواکولوژی نهشته های سازند قم در نواحی جنوب سیرجان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
حسنی کبوترخانی، م.ج.، 1391- بیواستراتیگرافی، پالئواکولوژی و کمواستراتیگرافی نهشته های سازند قم در استان کرمان، پایان نامه دکتری، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
حسینی‌پور، ف.، وزیری، م. ر. و  حسنی، م. ج.، 1388- استراکودهای الیگو-میوسن و پالئواکولوژی آنها در منطقه بوجان (سیرجان). رخساره های رسوبی، 2: صص163-172.
دانشیان ج. و اکرمی، ز.، 1392- گزارشی از استراکودهای سازند قم (عضو b) در شمال غرب قم، سی و دومین گردهمایی و نخستین کنگره بین المللی تخصصی علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی کشور. 
دانشیان، ج. و گودرزی، م.، 1396- بیواستراتیگرافی و پالئواکولوژی عضو e سازند قم بر اساس استراکودها در برش چشمه برون، غرب قم. مجله زمین شناسی ایران، 44: صص35-54
دریسی، م .، 1387- مطالعات بیواستراتیگرافی و پالئواکولوژی استراکودهای الیگو - ‌میوسن در نواحی جنوب و جنوب شرق سیرجان. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
زنگنه، م. ص.، لطف‌آباد عرب، ا.، وزیری، م. ر. و داستانپور، م.، 1398-  زیست چینه نگاری ، بوم شناسی دیرینه و جغرافیای دیرینه استرا کدهای سازند قم در برش گنجان، شرق رابر، کرمان 
(حوضه درون کمانی ارومیه -دختر). مجله پژوهش های دانش زمین، 40: ص 108-137. 
سازمان جغرافیایی کشور، 1388- نقشه راه‌های ایران، 1:2500000
صفری، ا.، عامری، ح.، وزیری، م. ر. و محمدی، ا.،  1392- ریزرخساره ها و محیط رسوبی سازند قم، ناحیه ورکان (جنوب غربی کاشان)، حوضه پیش کمان سنندج-سیرجان. نشریه علمی-پژوهشی دیرینه شناسی، جلد 2: ص 187-204.
طریقتی، م.، 1391- گسترش چینه شناسی استراکودها در عضو e سازند قم در کوه دوچاه، شمال غرب قم. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه خوارزمی.
عظمیان قلعه حسن، ا.، 1389- سیستماتیک و پالئواکولوژی استراکودهای میوسن درجنوب و جنوب غرب کرمان، . تز کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
غیاثوند، م.، محتاط، ط.، مجیدی‌فرد، م.، فراهانی، م. و نریمانی، ح.،  1391- استراکودهای نهشته‌های مارنی سازند قم در یال جنوبی تاقدیس کمرکوه (جنوب غربی قم) سی و یکمین گرد‌همایی علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی کشور.
کیانی اصل، م.، 1395- بیواستراتیگرافی و پالئواکولوژی استراکودهای عضوهای a و b سازند قم در برش دوچاه، شمال غرب قم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت معلم تهران.
محسن بیگی، م.، 1390- سیستماتیک و پالئواکولوژی استراکودهای میوسن در ناحیه ساردوئیه، کرمان. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
محمدی، ا.، وزیری، م.  ر. و داستانپور، م.، 1393- بررسی ریزرخساره ها و بازسازی محیط رسوبگذاری سازند قم در ناحیه سیرجان، جنوب غرب کرمان. مجله پژوهش‌های چینه‌نگاری و 
رسوب شناسی، 55: ص 35-54.
مغفوری مقدم، ا.، 1393- معرفی مقدماتی استراکود‌های میوسن پیشین (سازند قم) در برش چینه‌نگاری باختر آشتیان، ایران ‌مرکزی. فصلنامه پژوهش‌های چینه‌نگاری و فسیل‌شناختی،  3: 1ص 13.
وادونی، س.، 1389- گسترش چینه شناسی استراکودا در عضو e سازند قم در گوه دو برادر، جنوب شرق قم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت معلم تهران.
 
 

References
Aiello, G., Barra, D., Coppa, M. G., Valente, A. and Zeni, F., 2006- Recent infralittoral Foraminiferida and Ostracoda from the Porto Cesareo Lagoon (Ionian Sea, Mediterranean). Bollettino-Societa Paleontologica Italiana, 45(1), 1.
Aiello, G., Barattolo, F., Barra, D., Fiorito, G., Mazzarella, A., Raia, P.  and Viola, R., 2007- Fractal analysis of ostracod shell variability: A comparison with geometric and classic morphometrics. Acta Palaeontologica Polonica, 52(3).
Alexander, C. I., 1932- Sexual dimorphism in fossil Ostracoda. American Midland Naturalist, 13(5), 302-311. DOI: 10.2307/2420175.
Almeida, C. M. D., 2011- Taxonomia, distribuição estratigráfica e paleoecologia de ostracodes do Cretáceo Superior, Coniaciano, ao Mioceno da Bacia de Santos, Margem Continental Sul do Brasil.
Ayress, M. A., De Deckker, P. and Coles, G. P., 2004- A taxonomic and distributional survey of marine benthonic Ostracoda off Kerguelen and Heard Islands, South Indian Ocean. Journal of Micropalaeontology, 23(1), 15-38. DOI:10.1144/jm.23.1.15.
Becker, G., 2005- Functional morphology of Palaeozoic ostracods: phylogenetic implications. Hydrobiologia, 538(1-3), 23-53. DOI:10.1007/s10750-004-4921-0.
Bergue, C. T. and Nicolaidis, D. D., 2012- The Paleocene-Oligocene ostracodes from DSDP Site 329 (Falkland Plateau): taxonomy and paleozoogeographical remarks. Paleontological Research, v. 16(1), p. 47-58. DOI:10.2517/1342-8144-16.1.047.
Bergue, C. T., Nicolaidis, D. D. and Andrade, K. N., 2013- The Lower Eocene–Lower Oligocene ostracodes from DSDP site 515B, Brazil Basin, southwestern Atlantic Ocean. Revista Brasileira de Paleontologia, 16(1), 27-38. DOI:10.4072/rbp.2013.1.02.
Bonaduce, G. and Barra, D., 2002- The ostracods in the palaeoenvironmental interpretation of the Late Langhian-Early Serravallian section of Ras il-Pellegrin (Malta). Rivista italiana di Paleontologia e Stratigrafia, 108(2): 81-103. DOI:10.13130/2039-4942/5471.
Boomer, I. and Whatley, R., 1992- Ostracoda and dysaerobia in the Lower Jurassic of Wales: the reconstruction of past oxygen levels. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 99(3-4): 373-379. DOI:10.1016/0031-0182(92)90024-Y.
Brandão, S. N., Yasuhara, M., Irizuki, T. and Horne, D. J., 2013- The ostracod genus Trachyleberis (Crustacea; Ostracoda) and its type species. Marine Biodiversity, 43(4), 363-405. DOI:10.1007/s12526-013-0163-6.
Casier, J. G., Lethiers, F. and Claeys, P., 1996- Ostracod evidence for an abrupt mass extinction at the Frasnian Famennian boundary 
(Devils Gate, Nevada, USA). Comptes Rendus de l Academie des Sciences Serie ii Fascicule a-sciences de la Terre et des Planetes, 322(5), 415-422.
Dall’Antonia, B., 2003a- Deep-sea ostracods as indicators of palaeoceanographic changes: a case history from the middle–late Miocene of southern Italy (Central Mediterranean). Terra Nova, 15: 52-60. DOI:10.1046/j.1365-3121.2003.00464.x.
Dall’Antonia, B., 2003b- Miocene ostracods from the Tremiti Islands and Hyblean Plateau: biostratigraphy and description of new and poorly known species. Geobios, 36: 27-53. DOI:10.1016/S0016-6995(02)00105-5.
De Deckker, P., 2002- Ostracod palaeoecology. GMS, 131, 121-134. DOI: 10.1029/131GM06.
Elewa, A. M., 2004- Quantitative analysis and palaeoecology of Eocene Ostracoda and benthonic foraminifera from Gebel Mokattam, Cairo, Egypt. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 211(3): 309-323. DOI: 10.1016/j.palaeo.2004.06.006 .
Friedrich, H., 1965- Meeresbiologie. Borntraeger, Berlin, 435pp. 
Gross, M., Ramos, M. I., Caporaletti, M. and Piller, W. E., 2013- Ostracods (Crustacea) and their palaeoenvironmental implication for the Solimões Formation (late Miocene; western Amazonia/Brazil). Journal of South American Earth Sciences, 42, 216-241. DOI:10.1016/j.jsames.2012.10.002.
Hassani, M. J. and Hosseinipour, F., 2018- Quantitative analysis, basin evolution and paleoecology of Early Miocene ostracods in the southwest of Kerman, Iran. Geopersia, 8 (2): 213-232. DOI:10.22059/GEOPE.2018.224602.648295.
Iwatani, H., Murai, K., Irizuki, T. and Yasuhara, M., 2014- A paleobathymetric transition during the mid-Pliocene warm period: Ostracode evidence from Japan. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 399, 173-186. DOI:10.1016/j.palaeo.2013.12.034.
Kondo, H., Toyofuku, T. and Ikeya, N., 2005- Mg/Ca ratios in the shells of cultured specimens and natural populations of the marine ostracode Xestoleberis hanaii (Crustacea). Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 225:3-13. DOI:10.1016/j.palaeo.2004.05.026
Laursen, G., Monibi, S., Allan, T., Pickard, N., Hosseiney, A., Vincent, B., Hamon, Y., Van–Buchem, F., Moallemi, A. and Druillion, G., 2009- The Asmari Formation revisited: changed stratigraphic allocation and new biozonation: In: First International Petroleum Conference and Exhibition, Shiraz, Iran. DOI:10.3997/2214-4609.20145919.
McKenzie, K. G., Majoran, S., Emami, V. and Reyment, R. A., 1989- The KRITHE problem—first test of peypouquet’s hypothesis, with a redescription of KRITHE PRAETEXTA PRAETEXTA (crustacea, ostracoda). Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 74(3-4):343-354. DOI: 10.1016/0031-0182(89)90069-2.
Matzke-Karasz, R., Martens, K. and Schudack, M. (Eds.)., 2007- Ostracodology-Linking Bio-and Geosciences: Proceedings of the 15th International Symposium on Ostracoda, Berlin, 2005 (Vol. 197). Springer Science & Business Media. DOI:10.1007/s10750-007-0719-1.
Mohammadi, E., 2020a- Sedimentary facies and depositional environments of the Oligocene–early Miocene marine Qom Formation, Central Iran Back‑Arc Basin, Iran (northeastern margin of the Tethyan Seaway). Carbonates and Evaporites, DOI:10.1007/s13146-020-00553-0. 
Mohammadi, E., 2021- Sedimentary facies and paleoenvironmental interpretation of the Oligocene larger-benthic-foraminifera-dominated Qom Formation in the northeastern margin of the Tethyan Seaway. Palaeoworld 30, 356–372 , DOI: https://doi.org/10.1016/j.palwor.2020.06.005. 
Mohammadi, E., Hasanzadeh-Dastgerdi, M., Ghaedi, M., Dehghan, R., Safari, A., Vaziri-Moghaddam, H., Baizidi, C., Vaziri, M. R. and Sfidari, E., 2013- The Tethyan Seaway Iranian Plate Oligo-Miocene deposits (the Qom Formation): distribution of Rupelian (Early Oligocene) and evaporate deposits as evidences for timing and trending of opening and closure of the Tethyan Seaway. Carbonates and Evaporites, 28:321-345. DOI:10.1007/s13146-012-0120-7.
Mohammadi, E., Hasanzadeh-Dastgerdi, Safari, A. and Vaziri-Moghaddam, H., 2019- Microfacies and depositional environments of the Qom Formation in Barzok area, SW Kashan, Iran. Carbonates Evaporites 34:1293–1306. DOI:10.1007/s13146-017-0415-9.
Mohammadi, E., Vaziri, M. R. and Dastanpour, M., 2015- Biostratigraphy of the Nummulitids and Lepidocyclinids bearing Qom Formation based on Larger Benthic Foraminifera (Sanandaj–Sirjan fore-arc basin and Central Iran back-arc basin, Iran). Arabian Journal of Geosciences, 8:403-423. DOI:10.1007/s12517-013-1136-6.
Ozawa, H. and Kamiya, T., 2001- Palaeoceanographic recordes related to glacio-eustatic fluctuations in the Pleistocene Japan Sea coast based on ostracods from the Omman Formation. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 170:27-48. DOI:10.1016/S0031-0182(01)00225-5.
Reuter, M., Piller, W. E., Harzhauser, M., Mandic, O., Berning, B., Rogl, F., Kroh, A., Aubry, M. P., Wielandt-Schuster, U. and Hamedani, A., 2009- The Oligo-/Miocene Qom Formation (Iran): evidence for an early Burdigalian restriction of Tethyan Seaway and closure of its Iranian gateways. International Journal of Earth Sciences, 98:627–650. DOI:10.1007/s00531-007-0269-9.
Sartori, L. and Coimbra, J. C., 2010- A new Holocene neritic species of Australoecia Mckenzie (Ostracoda, Pontocyprididae) from the Brazilian shelf. Revista Brasileira de Paleontologia, 13:115-122. DOI: 10.4072/rbp.2010.2.04.
Sato, T. and Kamiya, T., 2006. Taxonomy and geographical distribution of recent Xestoleberis species (Cytheroidea,ostracoda, crustacea) from Japan. Paleontological Research, 11:183-227. DOI:10.2517/1342-8144(2007)11[183:TAGDOR]2.0.CO;2.
Schuster, F. and Wielandt, U., 1999- Oligocene and Early Miocene coral faunas from Iran: palaeoecology and palaeobiogeography. International Journal of Earth Sciences, 88:571–581. DOI:10.1007/s005310050285.
Szczechura, J. and Abd-Elshafy, E., 1988- Ostracods and Foraminifera from the Middle Miocene of the western coast of the Gulf of Suez, Egypt. Acta Palaeontologica Polonica, 33(4):273-344.
Tanaka, G. and Nomura, S. I., 2009- Late Miocene and Pliocene Ostracoda from the Shimajiri Group, Kume-jima Island, Japan: Biogeographical significance of the timing of the formation of back-arc basin (Okinawa Trough). Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 276(1):56-68. DOI: 10.1016/j.palaeo.2009.02.023.
Tesakova, E. M., 2010- New data on late Santonian and early Maastrichtian ostracodes of the SaratovRegion. Paleontological Journal, 44(2):168-179. DOI:10.1134/S0031030110020085.
Van Buchem, F., Allan, T., Laursen, G., Lotfpour, M., Moallemi, A., Monibi, S., Motiei, H., Pickard, N., Tahmasbi, A. and Vedrenne, V., 2010- Regional stratigraphic architecture and reservoir types of the Oligo-Miocene deposits in the dezful Embayment (Asmari and Pabdeh Formations) SW Iran. Geological Society, London, Special Publications, 329:219–263. DOI:10.1144/SP329.10.
Van den Bold, W. A., 1970- The Genus Costa (Ostracoda) in the Upper Cenozoic of the Caribbean Region. Micropaleontology, 16:61-75. DOI: 10.2307/1484848.
Whatley, R. and Maybury, C., 1990- Ostracoda and global events. Chapman and Hall, London, 621 pp.
Watley, R. 1991- The platycopid signal: a means of detecting anoxic events using ostracoda. Micropaleontology, 10: 181-185. 
DOI: 10.1144/jm.10.2.181.
Whatley, R. C., Pyne, R. S. and Wilkinson, I. P., 2003- Ostracoda and palaeo-oxygen levels, with particular reference to the Upper Cretaceous of East Anglia. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 194(4):355-386.  DOI:10.1016/S0031-0182(03)00333-X.
Wilson, B., Coimbra, J. C. and Hayek, L. A. C., 2014 - Ostracoda (Arthropoda, Crustacea) in a Miocene oxygen minimum zone, Trinidad, West Indies: A test of the Platycopid Signal Hypothesis. Journal of South American Earth Sciences, 54:210-216. DOI: 10.1016/j.jsames.2014.06.003.
Yamada, K., Tanaka, Y. and Irizuki, T., 2005- Paleoceanographic shifts and global events recorded in late Pliocene shallow marine deposits (2.80–2.55 Ma) of the Sea of Japan. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 220:255-271. DOI: 10.1016/j.palaeo.2005.01.006.
Yamaguchi, T., Norris, R. D. and Dockery, D. T., 2014- Shallow-marine ostracode turnover during the Eocene–Oligocene transition in Mississippi, the Gulf Coast Plain, USA. Marine Micropaleontology, 106, 10-21. DOI: 10.1016/j.marmicro.2013.11.003.
Zhao, Q. and Whatley, R. C., 1997- Distribution of the ostracod genera Krithe and Parakrithe in bottom sediments of the East China and Yellow seas. Marin Micropaleontolog, 32: 195-207. DOI: 10.1016/s0377-8398(97)00020-0.
Zarikian, C. A. A., 2015- Cenozoic bathyal and abyssal ostracods beneath the oligotrophic South Pacific Gyre (IODP Expedition 329 Sites U1367, U1368 and U1370). Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 419, 115-142. DOI: 10.1016/j.palaeo.2014.07.024
Zarikian, C. A. A., Stepanova, A. Y. and Grützner, J., 2009- Glacial–interglacial variability in deep sea ostracod assemblage composition at IODP Site U1314 in the subpolar North Atlantic. Marine Geology, 258(1-4), 69-87. DOI: 10.1016/j.margeo.2008.11.009.