نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، پژوهشکده علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

2 سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور

10.22071/gsj.2022.324032.1970

چکیده

مقایسه رویدادهای کوهزایی و خشکی‏زایی ایران با رویدادهایی که در بخش‏های گوناگون دنیا و در محیط‏های زمین‏ساختی متفاوت شناسایی شده‏اند، سبب نوعی سردرگمی در ادبیات زمین‏شناسی ایران شده است. ما پس از مرور کوتاه ماهیت فرایندهای کوهزایی شناخته شده در دنیا و بررسی مسئله‏های در پیوند با مقایسه‏های یادشده در بالا، تلاش کرده‏ایم با توجه به تاریخچه زمین‏ساختی بخش‏های گوناگون ایران، به صورت سامانه‏ای به توصیف و نامگذاری رویدادهای مهم کوهزایی و خشکی‏زایی کشور بپردازیم. بیشتر رویدادهای کوهزایی پرکامبرین ایران به علت ناشناس بودن سن و جایگاه زمین‏ساختی واحدهای سنگی نسبت داده شده به پرکامبرین، با ابهام همراه هستند. پالیوزوییک ایران بیشتر با رویدادهای خشکی‏زایی همراه بوده است و تنها نشانه رویداد کوهزایی واقعی به کربنیفر پسین در شمال ایران باز می‏گردد. رویدادهای مهم کوهزایی مزوزوییک و سنوزوییک چهره امروزی زمین‏ساختی ایران را رقم زده‏اند. زمیندرز تتیس‏کهن در شمال و مرکز ایران در کوهزاد گرگانی، شکل‏گیری لبه فعال ایران مرکزی (سنندج-سیرجان) در کوهزاد الوندی، فرارانش افیولیت‏های ایران مرکزی و زاگرس در رویدادهای کرتاسه پسین و برخورد صفحه ایران با کُنده هلمند در کوهزایی سیستانی روی دادند. شکل‏گیری کوهزادهای زاگرس و البرز به ترتیب از الیگوسن و میوسن آغاز شد و دگرریختی ناشی از کوتاه‏شدگی آن‏ها تا به امروز ادامه دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات