سنگ نگاری و ژئوشیمی دولومیت های سازند کنگان در خلیج فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران پژوهشگاه صنعت نفت، تهران، ایران

2 دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 پژوهشگاه صنعت نفت، تهران، ایران

چکیده

سازند کنگان با ستبرای 115 متر شامل یک توالی کربناتی- تبخیری است که به‌عنوان بخشی از بزرگ‌ترین مخزن کربناتی در میدان پارس جنوبی در خلیج فارس به‌شمار می‌رود. بررسی سنگ‌نگاری دولومیت­های سازند کنگان منجر به شناسایی 5 نوع دولومیت شامل دولومیکرایت، دولومیکرواسپار، دولواسپار، سیمان دولومیتی و دولومیت زین اسبی شده است. همچنین مطالعات عنصری دولومیکرایت­ها و دولومیکرواسپارها نشان‌دهنده افزایش نسبی مقادیر استرانسیم و سدیم و کاهش نسبی مقادیر آهن و منگنز در نمونه­های دولومیکرایتی نسبت به نمونه­های دولومیکرواسپارایتی است. یادآوری می‌شود که روند ایزوتوپی اکسیژن- کربن در این دولومیت­ها نشان‌دهنده تأثیر اندک دیاژنز جوی (در دولومیت­های نوع اول، دوم و سوم) و دیا‍ژنز تدفینی (در دولومیت‌های نوع چهارم و پنجم) است. یادآوری این نکته ضروری است که اگرچه دولومیکرایت­ها در محیط سبخایی تشکیل شده­اند، دیا‍ژنز جوی اندکی را تحمل کرده­اند. همچنین منشأ منیزیم برای دولومیکرایت­ها، منیزیم آب دریا و یا آب‌های میان‌‌دانه­ای در حال تعادل با آب دریا و برای دولومیت­های دانه درشت­تر در سازند کنگان احتمالاً آب­های محبوس میان‌دانه­ای و یا شورابه­های حوضه­ای است. دمای ته­نشستی کربنات­های سازند کنگان با استفاده از سنگین­ترین ایزوتوپ اکسیژن در نمونه­های دولومیکرایتی، 5/44 درجه سانتی­گراد محاسبه شده است.

کلیدواژه‌ها


کتابنگاری
آدابی، م. ح.، 1383- ژئوشیمی رسوبی، انتشارات آرین زمین، 448 صفحه.
مطیعی، ه.، 1374- زمین­شناسی ایران، زمین­شناسی نفت زاگرس 1 و 2، طرح تدوین کتاب، انتشارات سازمان زمین­شناسی کشور، 1009 صفحه.
نجم­آبادی، س.، 1372- گزارش نهایی زمین­شناسی چاه شماره یک میدان گازی پارس جنوبی خلیج فارس، گزارش داخلی شرکت نفت و گاز پارس، 43 صفحه.
 
References
Adabi, M. H., 1996- Sedimentology and geochemistry of carbonates from Iran and Tasmania, Ph.D. thesis (Unpublished), University of Tasmania, Australia, 470 p.
Al-Aasm, I. S., Coniglio, M. & Desrochers, A., 1995- Formation of complex fibrous calcite veins in Upper Triassic strata of Wrangelia Terrain, Sedimentary Geology, 100: 83-95.
Aqrawi, A. A. M., Keramati, M., Ehrenberg, S. N., Pickard, N., Moallemi, A., Svana, T., Darke, G., Dickson, J. A. D. & Oxtoby, N. H., 2006- The origin of dolomite in the Asmari Formation (Oligocene-Lower Miocene), Dezful Embayment, SW Iran, Journal of Petroleum Geology, 29: 381-402.
Borkhataria, R., Aigner, T., Pöppelreiter, M. C. & Pipping, J. C. P., 2005- Characterisation of epeiric “LAYER-CAKE” carbonate reservoirs: Upper Muschelkalk (Middle Triassic), the Netherlands, Journal of Petroleum Geology, 28 (2): 15-42.
Choquette, W. & James, N., 1987- Diagenesis in limestones - 3, the deep burial environment, Geoscience Canada, 14: 3-35.
Clark, D. N., 1980- The diagenesis of Zechstein carbonate sediments, Contributions to Sedimentology, 9: 167-203.
Dickson, J. A. D., 1965- A modified staining technique for carbonate in thin section, Nature, 205: 587.
Flügel, E., 2004- Microfacies Analysis of Limestone: Analysis, Interpretation and Application, (2nd ed.) Springer Verlag, Berlin, 976 p.
Friedman, G. M., 1965- Terminology of crystallization textures and fabrics in sedimentary rocks: Jour. Sed. Petrology, v.35. p.643655.
Gabriela Sara Guzzy, A., Gustavo Murillo, M., Dante Jaime Morán, Z., José Manuel Grajales, N., Ricardo Martínez, I. & Peter S., 2007- High-temperature dolomite in the Lower Cretaceous Cupido Formation, Bustamante Canyon, northeast Mexico: petrologic, geochemical and microthermometric constraints, Revista Mexicana de Ciencias Geológicas, 24: 131-149.
Hood, S. D., Nelson, C. S. & Kamp, P. J. J., 2004- Burial dolomitisation in a non-tropical carbonate petroleum reservoir: the Oligocene Tikorangi Formation, Taranaki Basin, New Zealand, Sedimentary Geology, 172: 117-138.
Insalaco, E., Virgone, A., Courme, B., Gaillot, J., Kamali, M., Moallemi, A., Lotfpour, M. & Monibi, S., 2006- Upper Dalan Member and Kangan Formation between the Zagros Mountains and offshore Fars, Iran: depositional system, biostratigraphy and stratigraphic architecture, GeoArabia, 11: 75-176.
Kelemme, H. D., 1984- Oil and gas maps and sections of the Arabian-Iranian basin, U.S. Geological Survey Open-File Report: 84/0353.
Kendall, A. C., 1984- Evaporites, Geoscience Canada, Reprint Series, No. 1: 259-296.
Kirmaci, M. Z. & Akdag, K., 2005- Origin of dolomite in the Late Cretaceous–Paleocene limestone turbidites, Eastern Pontides, Turkey, Sedimentary Geology, 181: 39-57.
Kırmacı, M. Z., 2008- Dolomitization of the late Cretaceous–Paleocene platform carbonates, Gölköy (Ordu), eastern Pontides, NE Turkey, Sedimentary Geology, 203: 289-306.
Land, L. S., 1985- The origin of massive dolomite: summary and suggestion, Journal of Geological Education, 33: 112-125.
Lotfpour, M. & Zamani, Z., 2004- Sedimentology, Sequence Stratigraphy and Reservoir Characterization of Upper Dalan and Kangan Formations in the South Pars Field, Persian Gulf, A well, Unpublished Report of Research Institute Petroleum Industry: 74p.
Lucia, F. & Major, R., 1994- Porosity evolution through hypersaline reflux dolomitization. In: Purese, B., Tucker, M. & Zenger, D., (eds.), Dolomites: A Volume in Honor of Dolomieu, International Association of Sedimentologists Special Publication, 325-341.
Marro, E. & Virgone, A., 1999- The Permian - Triassic boundary characterization in Persian Gulf, Iran, Unpublished Report of TOTAL.
Mazzullo, S. J., 2000- Organogenic dolomitization in peritidal to deep-sea sediments, Journal of Sedimentary Research, A70: 10-23.
Metcalfe, I., Nicoll, R. S., Mundil, R., Foster, C., Glen, J., Lyons, J., Xiaofeng, W., Cheng-yuan, W., Renne, R., Black, L., Xun, Q. & Xiaodong, M., 2001- The Permian-Triassic boundary and mass extinction in China", Episodes, 24 No. 4: 239-244.
Moore, C. H. & Heydari, E., 1993- Burial diagenesis and hydrocarbon migration in platform limestone: a conceptual model based on the Upper Jurassic of Gulf Coast of USA. In: Horbury, A.D. & Robinson, A.G., (eds.), Diagenesis and Basin Development: Studies in Geology, American Association Petroleum Geology, 36: 213-229.
Moore, C. H., 1989- Carbonate Diagenesis and Porosity", Development in Sedimentology, 46: 338 p.
Moore, C. H., Chowdhury, A. & Chan, L., 1988- Upper Jurassic Smackover platform dolomitization, northwestern Gulf of Mexico: a tale of two waters, Society of Economic Paleontologists and Mineralogists, Special Publication, No. 43: 175-189.
Nasir, S., Al-Saad, H., Alsayigh, A. & Weidlich, O., 2008- Geology and petrology of the Hormuz dolomite, Infra-Cambrian: Implications for the formation of the salt-cored Halul and Shraouh islands, Offshore, State of Qatar, Journal of Asian Earth Sciences, 33: 353-365.
Purser, B. H., Brown, A. & Aissaoui, D. M., 1994- Nature, origins and evolution of porosity in dolomites. In: Purser, B., Tucker, M. & Zenger, D. (eds.), Dolomites, InternationalAssociation of Sedimentologists Special Publication, 21: 283-308.
Rosen, M. R., Miser, D. E., Starcher, M. A. & Warren. J. K., 1989- Formation of dolomite in the Coorong region, South Australia, Geochimica et Cosmochimica Acta, 53: 661-669.
Rouyer, S. & Masse, P., 2002- Sedimentology and bio-stratigraphy of two Permo - Triassic sections (Kangan/Dalan Formations) Zagros, Iran, Unpublished Report of TOTAL.
Ruzyla, K. & Friedman, G. M., 1985- Factors controlling porosity in dolomite reservoirs of the Ordovician Red River Formation, Cabin Greek field, Montana. In: Roehl, P.O. & Choquette, P.W. (Eds.) Carbonate Petroleum Reservoirs, Springer, New York, 39-58.
Sassen, R. & Moore, C. H., 1988- Framework of hydrocarbon generation and destruction in eastern Smackover trend, American Association of Petroleum Geology Bulletin, 72: 649-663.
Sibley, D. F. & Gregg, J. M., 1987- Classification of dolomite rock textures, Journal of Sedimentary Petrology, 57/5: 967-975.
Swart, P. K., Cantrell, D. L., Westphal, H., Handford, C. R. & Kendall, C. G., 2005- Origin of dolomite in the Arab-D reservoir from the Ghawar Field, Saudi Arabia: Evidence from petrographic and geochemical constraints, Journal of Sedimentary Research, 75: 476-491.
Urey, H. C., 1947- The thermodynamic properties of isotopic substance, Journal of the Chemical Society: 562-581.
Veizer, J., 1983- Trace elements and stable isotopes in sedimentary carbonates, Reviews in Mineralogy, 11: 265-299.
Ward, W. C. & Halley, R. B., 1985- Dolomitization in a mixing zone of near-seawater composition, Late Pleistocene, Northeastern Yucatan Peninsula, Journal of Sedimentary Petrology, 55: 407-420.
Warren, J., 2000- Dolomite: occurrence, evolution and economically important associations, Earth-Science Reviews, 52: 1-81.
Wenk, H. R., Hu, M. & Frisia, S., 1993- Partially disordered dolomite: microstructural characterization of Abu Dhabi sabkha, carbonates American Mineralogist, 78: 769-774.
Williams, G. E., 1979- Sedimentology, stable-isotope geochemistry and paleoenvironment of dolostones capping late Precambrian glacial sequences in Australia, Journal of Geological Society of Australia, 26: 377-386.
Zamani, Z., Lotfpour, M., Karimi Mosadegh, Z., Afshin, S. & Hossaini Karimi, H., 2004- Sedimentology, Sequence Stratigraphy and Reservoir Characterization of Upper Dalan and Kangan Formations in the South Pars Field, Persian Gulf, B well, Unpublished report of Research Institute of Petroleum Industry: 91 p.