بررسی وضعیت ساختاری ناحیه معدنی هیرد (جنوب بیرجند) با استفاده از تفسیر داده‌های مغناطیس‌هوایی، ماهواره‌ای و مشاهدات صحرایی و ارتباط آن با کانه‌زایی طلا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم زمین، تهران، ایران

2 گروه زمینشناسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

4 سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

ناحیه معدنی هیرد در خاور خرد قاره ایران مرکزی و حاشیه خاوری پهنه لوت و در منتهی‌الیه باختری پهنه زمین‌درز سیستان واقع شده است. بخش شمالی پهنه زمین‌درز سیستان با راستای شمال‌باختر ـ جنوب‌خاور با پیچیدگی‌های ساختاری زیاد، محل تشکیل چند کانسار معدنی مهم بوده و از این لحاظ مطالعه آن از اهمیت چشمگیری برخوردار است. در این مقاله، به مطالعه و تفسیر داده‌های مغناطیس‌هوایی و ماهواره‌ای موجود در کنار مشاهدات صحرایی برای بررسی ساختارهای سطحی و زیرسطحی و ارتباط آنها با عارضه‌های ساختاری عمده و تأثیرگذار در ناحیه (مانند پهنه زمین‌درز سیستان)، پرداخته شده است. علاوه بر این پیوستگی واحدهای زمین‌شناسی و ساختاری با سن ائوسن و جوان‌تر که در بخش‌هایی توسط سنگ‌پوشی مرکب از نهشته‌های آبرفتی و خاک پوشیده شده است نیز مورد تحقیق قرار گرفته است. در مرحله پردازش داده‌های مغناطیس‌هوایی، فیلترهای برگردان به قطب و مشتق قائم اول اعمال شده است. برای پردازش داده‌های سنجنده ASTER و بارزسازی شکستگی‌ها نیز از فیلترهای بالاگذر بارزکننده لبه استفاده شده است. تفسیر داده‌های مغناطیس‌هوایی گویای وجود دو روند ساختاری اصلی شمال ـ جنوب و شمال‌باختر ـ جنوب‌خاور در منطقه می‌باشد که این روندها از جهت‌گیری بخش شمالی پهنه زمین‌درز سیستان پیروی می‌نمایند. جالب توجه وجود رگه‌های کانه‌دار و پهنه‌های برشی ـ گسلی کانه‌دار و دگرسان شده در همین روندها و در محدوده همین شکستگی‌ها است. علاوه بر این، محل تراکم و نیز تلاقی شکستگی‌ها با محل کانی‌سازی‌ها انطباق خوبی نشان‌ می‌دهد. از دیگر نتایج مطالعه داده‌های مغناطیس‌هوایی، باید به وجود یک ناهنجاری مغناطیسی حلقوی در خاور محدوده اشاره نمود که در بخش‌های باختری این ناهنجاری به شدت متأثر از ساختارهایی با روند NNW شده و رخداد کانی‌سازی به صورت رگه‌های سیلیسی طلادار و نیز کانی‌سازی در پهنه‌های بُرشی گسل‌ها، در همین محدوده به وقوع پیوسته است. تفسیر داده‌های ماهواره‌ای در کنار مشاهدات و اندازه‌گیری‌های صحرایی به عمل آمده از شکستگی‌ها و گسل‌های سطحی، علاوه بر تأیید و انطباق نسبی با دو روند ساختاری مذکور، دلالت بر وجود سومین روند ساختاری مهم شمال‌خاور ـ جنوب‌باختر در منطقه دارد که این روند اثر بسیار ضعیفی در نقشه مغناطیس‌هوایی از خود بر جای گذاشته است.

کلیدواژه‌ها


عسگری، ع. و صفری، م.،1382- گزارش نقشه زمین‌شناسی معدنی با مقیاس 1:20000 ناحیه امید بخش معدنی طلای هیرد (شمال باختر نهبندان)، طرح اکتشافات مواد معدنی در جنوب خراسان، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
علیمحمدی، م.، 1386- کانی‌شناسی، ژئوشیمی، دورسنجی و ژنز کانسار طلای هیرد (جنوب بیرجند)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه شهید بهشتی، 245 صفحه.
علیمحمدی، م.، بهنیا، پ.، خاکزاد، ا. و قربانی، م.ع.، 1385-  شناسایی و تفکیک کانی‌های دگرسانی هیدروترمال همراه با کانه‌زایی طلا به کمک پردازش داده‌های سنجنده ASTER در ناحیه معدنی هیرد (جنوب بیرجند)، بیست و پنجمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
قربانی، م.ع.، 1387 - تحلیل ساختاری ناحیه معدنی هیرد (جنوب بیرجند) و پتروفابریک پهنه‌های بُرشی طلادار، پایان‌نامه کارشناسی ارشد زمین‌شناسی ساختمانی، دانشگاه شهید بهشتی، 106 صفحه.
 
 
References
Korhonen, K., Paanaaen, M. & Paulamaki, S., 2004- Interpretation of lineaments from airborne geophysical and topographic data, Geological Survey of Finland.
Neawsuparp, K., Charusiri, P. & Meyers, J., 2005- New processing of airborne magnetic and electromagnetic data and interpretation for subsurface structures in the Loei area, Northeastern Thailand, Science Asia, 31: 283-298.
Phillips, W.J., 1974- The dynamic emplacement of cone sheets, Tectonophysics, 24:. 69-84.
Price, N.J. & Cosgrove, J.W, 1990- Analysis of geological structures, Cambridge University Press, 502 p.
Sabins, F.F., 1999- Remote sensing for mineral exploration, Ore Geology Reviews, 14: 157-183.
Silva, A.M., Pires, A.C. & McCaffery, A., 2003- Application of airborne geophysical data to mineral exploration in the uneven exposed terrains of the Rio Das Velhas greenstone belt, Revista Brasileira de Geociencias, 33: 17-28.
Sirvastav, S.K., Bhattacharya, A., Kamaraju, M.V.V., Sreenivasa Reddy, G., Shrimal, A.K., Mehta, D.S., List, F.K. & Burger, H., 2000- Remote sensing and GIS for locating favourable zones of lead-zinc-copper mineralization in Rajpura-Dariba area, Rajasthan, India, International Journal of Remote sensing, 21, N. 17: 3253-3267.
Tirrul,R., Bell,I.R., Griffis, R.J. & Camp, V.E.,1983- The Sistan suture zone of eastern Iran,Geological Society America Bulletin,94:134-150.