برخاستگاه ماسه‎سنگ‌های ژیوتین- فرازنین در مقطع کوه تیزی (شمال خاور کرمان)، ایران مرکزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

چکیده

ماسه‎سنگ‌های ژیوتین- فرازنین کوه تیزی (واقع در 25 کیلومتری شمال خاور کرمان) به‌طور ناپیوسته بر روی سنگ‌های کامبرین بالایی سازند کوهبنان قرار گرفته‌اند و خود توسط نهشته‌های کربنیفر زیرین سازند هوتک (با یک ناپیوستگی فرسایشی) پوشیده می‎شوند. در این ماسه‎سنگ‌ها که از نوع کوارتزآرنایت هستند، بیشتر دانه‌ها کوارتز متوسط تا بسیار ریزدانه (به‌همراه مقادیر بسیار کم فلدسپار، خرده‌سنگ و کانی سنگین) نیمه‌زاویه‌دار تا گرد شده هستند و جورشدگی خوبی دارند. مهم‌ترین فرایندهای دیاژنتیکی، تراکم فیزیکی و شیمیایی شدید (مرز دانه‌ها به‌صورت مستقیم، محدب- مقعر و مضرسی و آثار انحلال ناشی از فشار)، کاهش بسیار زیاد تخلخل میان‌دانه‌ای بهدلیل آرایش دوباره دانه‌ها و تشکیل سیمان سیلیسی است. داده‌های سنگ‌نگاری، منشأ نفوذی درون کراتونی را نشان می‌دهد و تجزیه عناصر فرعی و نسبت‌هایشان (Th/Sc & La/Sc)، مشابهت این سنگ‌ها با رسوبات حاصل از هوازدگی سنگ‌های فلسیک را تأیید می‌کند. میانگین شاخص CIA و PIA برای این سنگ‌ها به‌ترتیب 96/69 و 8/75 (بیش از 60) و گویای هوازدگی متوسط تا زیاد برای سنگ منشأ یا در هنگام حمل و نقل رسوبات (پیش از نهشت پایانی) است. نتایج حاصل از رسم اکسیدهای اصلی و عناصر فرعی این نمونه‌ها بر روی نمودارهای مختلف، نهشت در یک محیط رسوبی وابسته به حوضه حاشیه قاره‌ای غیرفعال را نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


References
Amireh, B. S., 1991- Mineral composition of the Cambrian–Cretaceous Nubian Series of Jordan: provenance, tectonic setting and climatological implication, Sedimentary Geology, 71: 99–119.
Armstrong-Altrin, J. S., Lee, Y., Verma, S. & Ramasamy, S., 2004- Geochemistry of sandstones from the Upper Miocene Kudanul Formation, southern India: Implications for provenance, weathering and tectonic setting, Journal of Sedimentary Research, 74 (2):167–179.
Asiedu, D. K., Suzui, S. & Shibata, T., 2000- Provenance of sandstones from the Lower Cretaceous Sasayama Group, inner zone of southwest Japan, Sedimentary Geology, 131: 9–24.
Basu, A., Young, S., Suttner, L., James, W. & Mack, G., 1975- Re-evaluation of the use of undulatory extinction and crystallinity in detrital quartz for provenance interpretation. Journal of Sedimentary Petrology, 45: 873–882.
Bhatia, M. R., 1983- Plate tectonics and geochemical composition of sandstones, Journal of Geology, 91:611–627.
Bhatia, M. R. & Crook, K. W., 1986- Trace element characteristics of greywackes and tectonic setting discrimination of sedimentary basins, Contributions to Mineralogy and Petrology, 92:181–193.
Blatt, H., Middleton, G. & Murray, R., 1980- Origin of Sedimentary Rocks, Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ, 782p.
Burnett, D. J. & Quirk, D. G., 2001- Turbidite provenance in the Lower Paleozoic Manx Group, Isle of man; implications for the tectonic setting of Eastern Avalonia, Journal of Geological Society of London, 158: 913–924.
Chittleborough, D. J., 1991- Indices of weathering for soils and palaeosols formed on silicate rocks, Australian Journal of Earth Sciences, 38:115–120.
Cingolani, C. A., Manassero, M. & Abre, P., 2003- Composition, provenance, and tectonic setting of Ordovician siliciclastic rocks in the San Rafael block: Southern extension of the Precordillera crustal fragment, Argentina, Journal of South American Earth Sciences, 16(1):91-106.
Crook, K. W., 1974- Lithogenesis and tectonics: the significance of compositional variation in flysch arenites (greywackes), In: Dott, R. H., Shaver, R. H. (Eds.), Modern and Ancient, Geosynclinal Sedimentation, Society for Sedimentary Geology Special Publication 19:304-310.
Cullers, R. L., 2000- The geochemistry of shale, siltstoe and sandstone of Pennsylvanian-Permian age, Colorado, USA: implication for provenance and metamorphic studies, Lithos, 51:181–203.
Das, B. K., AL-Mikhlafi, A. S. & Kaur, P., 2006- Geochemistry of Mansar Lake sediments, Jammu, India: Implication for source-area weathering, provenance, and tectonic setting, Journal of Asian Earth Science, 26:649-668.
Dastanpour, M., 1990- The Devonian stratigraphy of Kerman, southeast central Iran, Unpublished PhD Thesis, University of Bristol, 234 p.
Dastanpour, M., 1996- Late Devonian reef in north Kerman province, Journal of Science, University of Tehran, 22:1-11.
Dickinson, W. R. & Suczek, C., 1979- Plate tectonics and sandstone composition, American Association of Petroleum Geologists Bulletin, 63:2164–2182.
Dickinson, W. R., Beard, L. S., Brakenridge, G. R., Erjavec, J. L., Ferguson, R. C., Inman, K. F., Knepp, R. A., Lindberg, F. A. & Ryberg, P. T., 1983- Provenance of North American Phanerozoic sandstones in relation to tectonic setting, Geological Society of American Bulletin, 94:222–235.
Emilia, L. & Arribas, J., 2004 - Sand composition in an Iberian passive-margin fluvial course: the TajoRiver. Sedimentary Geology 171, 261–281.
Fedo, C. M., Nesbitt, H. W. & Young, G. M., 1995- Unraveling the effects of potassium metasomatism in sedimentary rocksand paleosols, with implications for paleoweathering conditions and provenance, Geology, 23:921–924.
Folk, R. L., 1980- Petrology of Sedimentary Rocks, Austin, Texas, Hemphill Press, 182 p.
Huckriede, R., KـRsten, M. & Venzlaff, H., 1962- Zur Geologie des Gebietes zwischen Kerman und Sagand (Iran), Beihefte zum Geologischen Jahrbuch, Hannover, 51:197 p.
Ingersoll, R. V., Bullard, T., Ford, R., Grimm, J., Pickle, J. & Sares, S., 1984- The effect of grain size on detrital modes: a test of the Gazzi Dickinson point-counting method, Journal of Sedimentary Petrology, 54:103–116.
Kroonenberg, S. B., 1994- Effects of provenance, sorting and weathering on the geochemistry of fluvial sands from different tectonic and climatic environments, Proceedings of the 29th International Geological Congress, Part A: 69–81.
Matter, A. & Ramseyer, K., 1985- Cathodoluminescence microscopy as a tool for provenance studies of sandstones, In: Zuffa, G.G. (Ed.), Provenance of Arenite. Reidel, Dordrecht, the Netherlands.
McBride, E. F., 1985- Diagenetic processes that affect provenance determinations in sandstone, In: Zuffa, G.G. (Ed.), Provenance of Arenite. Reidel, Dordrecht, the Netherlands, 95-113.
McLennan, S. M., 1993- Weathering and global denudation, Journal of Geology, 101:295-303.
McLennan, S. M., 2001- Relationships between the trace element composition of sedimentary rocks and upper continental crust, Geochemistry Geophysics Geosystems, 2(4), 1021, doi:10.1029/2000GC000109.
McLennan, S. M., Hemming, S., McDaniel, D. K. & Hanson, G. N., 1993- Geochemical approaches to sedimentation, provenance and tectonics. In: Johnsson, J.M., Basu, A. (Eds.), Processes Controlling the Composition of Clastic Sediments, Geological Society of America, Special Paper, 284:21-40
Morton, A. C., 1985- Heavy minerals in provenance studies, In: Zuffa, G. G. (Ed.), Provenance of Arenite, Reidel, Dordrecht, 249-277.
Morton, A. C., Davies, J. R. & Waters, R. A., 1992- Heavy minerals as a guide to turbidite provenance in the Lower Paleozoic Southern Welsh Basin: a pilot study, Geological Magazine, 129:573–580.
Nath, B. N., Kunzendorf, H. & Pluger, W. L., 2000- Influence of provenance, weathering and sedimentary processes on the elemental ratio of the fine-grained fraction of the bed load sediments from the Vembanad Lake and the adjoining continental shelf, southwest Coast of India, Journal of Sedimentary Research, 70:1081–1094.
Nesbitt, H. W. & Young, Y. M., 1982- Early Paleozoic climates and platemotions inferred from major element chemistry of lutites, Nature, 299:715–717.
Osae, S., Asiedu, D. K., Banoeng-Yakubo, B., Koeberl, C. & Dampare , S. B., 2006- Provenance and tectonic setting of Late Proterozoic Buem sandstones of southeastern Ghana: Evidence from geochemistry and detrital modes, Journal of African Earth Science, 44:85-96.
Pettijohn, F. J., Potter, P. E. & Siever, R., 1987- Sand and Sandstone, Springer-Verlag, New York, 553 p.
Pittman, E. D., 1970- Plagioclase as an indicator of provenance in sedimentary rocks, Journal of Sedimentary Petrology, 40:591–598.
Rieser, A, B., Neubauer, F., Liu, Y. & Ge, X., 2005- Sandstone provenance of north-western sectors of the intracontinental Cenozoic Qaidam basin, wstern china: Tectonic vs. climate control, Sedimentary Geology, 177:1-18.
Roser, B. P. & Korsch, R. J., 1986- Determination of tectonic setting of sandstone– mudstone suites using SiO2 content and K2O/Na2O ratio, Journal of Geology, 94:635–650.
Roser, B. P. & Korsch, R. J., 1988- Provenance signatures of sandstone–mudstone suites determined using discriminant function analysis of major-element data, Chemical Geology, 67:119–139.
Tucker, M. E., 2001- Sedimentary Petrology: an introduction to the origin of sedimentary rocks, Blackwell, Scientific Publication, London, 260 p.
Valloni, R. & Maynard, B., 1981- Detrital modes of recent deep-sea sands and their relation to tectonic setting: a first approximation, Sedimentology, 28:75–83.
Wanas, H. A. & Abdel-Maguid N. M., 2006- Petrography and geochemistry of the Cambro-Ordovician Wajid Sandstone, southwest Saudi Arabia: Implications for provenance and tectonic setting, Journal of Asian Earth Sciences, 27:416–429.
Weltje, G. J. & Von Eynatten, H., 2004- Quantitative provenance analysis of sediments: review and outlook, Sedimentary Geology, 171:1-11.
Wendt, J., Hayer, J. & Karimi Bavandpur, A., 1997- Stratigraphy and depositional environment of Devonian sediments in northeast and east-central Iran, Neues Jahrbuch für Geologie und Palaontologie, Abhandlungen,206:277-322.
Wendt, J., Kaufmann, B., Belka, Z. W., Farsan, N. & Karimi Bavandpur, A., 2002- Devonian/ Lower Carboniferous stratigraphy, facies patterns and palaeogeography of Iran. PartI.Southeastern Iran, Acta Geologica Polonica, 52, No. 2:129-168.
Zimmermann, U. & Bahlburg, H., 2003- Provenance analysis and tectonic setting of the Ordovician clastic deposits in the southern Puna Basin, NW Argentina, Sedimentology, 50:1079–1104.