کاربرد روش‌های تلفیقی فازی، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و سامانه استنتاج‌گر فازی در اکتشاف کانسار تیتانیم خانیک – غازان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه اکتشاف معدن، دانشکده مهندسی معدن، پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه اکتشاف معدن، دانشکده مهندسی معدن، پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار، گروه مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی ارومیه، ارومیه، ایران

4 کارشناسی ارشد، سازمان زمین‎شناسی کشور، مدیریت مرکز شمال باختری، تبریز، ایران

چکیده

کانسار تیتیانیم خانیک - غازان در فاصله 82 کیلومتری شمال‌غرب ارومیه، بخش شمالی پهنه سنندج - سیرجان واقع است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی مناطق پتانسیل‌دار و تهیه نقشه پتانسیل معدنی در بخش سنگی کانسار خانیک - غازان به کمک سامانه استنتاج‌گر فازی (FIS) می‌باشد. پس از تهیه نقشه‌های فاکتوری، مراحل اصلی این پژوهش شامل فازی‌سازی نقشه‌های فاکتوری با استفاده از متغیرهای زبانی و توابع عضویت مناسب، ترکیب نقشه‌های فاکتور با کمک استنتاج فازی (به‌وسیله ایجاد پایگاه قوانین اگر - آنگاه فازی)، شناسائی مناطق مستعد و تهیه نقشه پتانسیل معدنی با استفاده از قطعی‌سازی خروجی است. همچنین، طی این تحقیق، به منظور کنترل صحت داده‌های بدست آمده سعی گردید، دو روش نوین تلفیقی دیگر شامل روش‌های منطق فازی و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی نیز به‌کار گرفته شود. نتایج بدست آمده از روش‌های مذکور تاییدکننده و مکمل یکدیگر بوده و مناطق پرپتانسیل کانی‌سازی را نمایان می‌کنند. بررسی‌های اکتشافی انجام گرفته از جمله شواهد صحرایی رخنمون‌ها، کانه‌زایی و نمونه‌برداری از رخنمون‌های سنگی به تعداد 80 نمونه در محدوده مورد مطالعه، مؤید این موضوع می‌باشد. براساس نتایج حاصل، بخش مرکزی محدوده مورد مطالعه برای ادامه عملیات اکتشافی بخصوص اکتشافات عمقی به روش حفاری مغزه‌گیری مناسب تشخیص داده شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application of Fuzzy Integrated Methods, Analytical Hierarchy Process and Fuzzy Inference System for exploration of the Khanik-Ghazan Titanium Deposit

نویسندگان [English]

  • Hasan Feizi 1
  • Sohelia Aslani 2
  • Farhang Aliyari 3
  • Abbas Bahroudi 2
  • Abdolhamid Sartipi 4
1 M.Sc., Department of Mineral Exploration, Faculty of Mining Engineering, College of Engineering, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Associte Professor, Department of Mineral Exploration, Faculty of Mining Engineering, College of Engineering, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Mining Engineering, Urmia University of Technology, Urmia, Iran
4 M.Sc., Geological Survey of Iran, Management of Northwestern Center, Tabriz, Iran
چکیده [English]

The Khanik-Ghazan Titanium ore deposit is located at 82 km northwest of Urmia, northern Sanandaj-Sirjan zone. The main objective of this research is to identify potentially mineralized areas and to prepare a mineral prospectivity map in the Khanik-Ghazan deposit applying the Fuzzy Inference System (FIS). After preparing the facto maps, the main stages of the investigation comprise the preparation of fuzzy factor maps using the appropriate linguistic variables and proper membership functions, combining factor maps using the fuzzy inference (by creating a fuzzy database of If-OR rules), identification of susceptible areas, and the generation of a potential mineral map using the output closure. In this study, in order to control the accuracy of the data, we tried to apply two new integrated methods including the fuzzy logic and hierarchical analysis processes. The results obtained from these methods was confirmed and complemented by each other and demonstrated highly potential mineralized zones. This statement is validated by several investigation methods including the field surveys and evidence of 80 samples collected from rock outcrops. Based on obtained results and modelling of geophysical data, the central part of the study area was recognized for further exploration using the drillcore subsurface exploration.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Titanium ore mineralization"
  • "fuzzy inference system"
  • "analytical hierarchy process"
  • "Fuzzy logic"
  • "mineral prospection"
کتابنگاری                                                                                                                                               

اژدری، ک.، محمدی ترکآباد، ح. و رمضانی اردکانی، ف.، 1383- گزارش نقشه زمین ­شناسی 100000/1 سرو (گنگچین)، سازمان زمین­ شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

برک، س.، 1394- ارزیابی رهیافت تلفیقی با استفاده از سیستم استنتاجگر فازی و سنجش از دور در تهیه نقشه پتانسیل معدنی، مطالعه موردی: کانسار مس پورفیری کهنگ، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مهندسی معدن، دانشگاه تهران.

حقی‌پور، ع. و آقانباتی، ع.، 1367- شرح نقشه زمین­شناسی چهارگوش سرو 250000/1، انتشارات سازمان زمین­شناسی کشور.

شرکت توسعه و سرمایه­گذاری آتیه سپید آسیا، 1393- گزارش پایان عملیات اکتشافی محدوده تیتان خانیک ارومیه.

علائی‎مقدم، س.، 1390- طراحی و ارزیابی سیستم استنتاجگر فازی جهت تهیه نقشه پتانسیل معدنی، پایان‏نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مهندسی ژئودزی و ژئوماتیک ، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی.

علیپور، ص.، حسین­زاده، ب. و رحیم سوری، ی.، 1395- بررسی زمین­شناسی و کانی­سازی پتانسیل تیتانیم خانیک - غازان، غرب ارومیه، استان آذربایجان­غربی.، مجله علوم زمین، شماره 100، صص 67 تا 78.

فیضی انهر، ح.، 1396- ارزیابی روش تلفیقی سامانه استنتاج­گر فازی و مطالعات پترولوژی برای تهیه نقشه پتانسیل معدنی تیتانیم خانیک- غازان، غرب ارومیه.، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مهندسی معدن، دانشگاه تهران.

قدسی­پور، ح.، 1388-  مباحثی در تصمیم­گیری چند معیاره، فرایند تحلیل سلسله مراتبی، انتشارات دانشگاه صنعتی امیر کبیر ، چاپ هفتم، 220 ص.

نبوی، م. ح.، 1355- دیباچه­ای بر زمین­شناسی ایران.، سازمان زمین­شناسی کشور.

یوسفی، م. و کامکار روحانی، ا.، 1389-  اصول روش‏های مدل‏سازی پتانسیل معدنی، انتشاران جهاد دانشگاهی واحد صنعتی امیرکبیر، جلد اول، چاپ اول.

یوسفی­فر، س.، خاکزاد، ا.، هوشنگ اسدی­هارونی، ه.، محمدرضا جعفری، م. و وثوقی­عابدینی، م.، 1389-  استفاده از روش­های تلفیقی شاخص همپوشانی ، فازی و فرایند تحلیل سلسله مراتبی برای تعیین مناطق پتانسیل­دار مس و طلا در بخش شمالی کانسار پورفیری دالی، مجله علوم زمین، شماره 83، صص 49 تا 58.

 

 

References

Bonham-Carter. G., 1994- Geographic Information Systems for Geoscientists: Modelling with GIS. Pergamon, Ontario, Canada. 398.

Carranza, E. J., 2008- Geochemical anomaly and mineral prospectivity mapping in GIS. Handbook of Exploration and Environmental Geochemistry, vol. 11, Elsevier, Amsterdam, 351 p.

Carranza, E. M. and Hale, M., 2003- Evidential belief functions for geologically constrained mapping of gold potential, Baguio district, Philippines. Ore Geology. Rev. 22: 117-132.

Houshyar, E., Sheikh Davoodi, M. J., Almassi, M., Bahrami, H., Azadi, H., Omidi, M. and Witlox, F., 2014- Silage corn production in conventional and conservation tillage systems. Part I: sustainability analysis using combination of GIS/AHP and multi-fuzzy modeling. Ecological Indicators, 39, 102-114.

Karimi, M. and Valadan Zoej, M. J., 2004- Mineral potential mapping of copper minerals with GIS. Int Arch Photogramm Remote Sens Spatial Inf Sci, 35(4), 1103-1108.

Najafi, A., Karimpour, M. H. and Ghaderi, M., 2014- Application of fuzzy AHP method to IOCG prospectivity mapping: A case study in Taherabad prospecting area, astern Iran.  International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation :142-154.

Porwal, A., Carranza, E. and Hale, M., 2003- Artifcial neural networks for mineral-potential mapping: a case study from Aravalli Province, Western India, Natural Resources Research, 12: 156-171.

Porwal, A., Das, R. D., Chaudhary, B., Gonzalez-Alvarez, I. and Kreuzer, O., 2014- Fuzzy inference systems for prospectivity modeling of mineral systems and a case-study for prospectivity mapping of surficial Uranium in Yeelirrie Area, Western Australia. Ore Geology Reviews.

Saaty, T. L., 1990- Decision making for leaders: the analytic hierarchy process for decisions in a complex world- RWS publications Press, Pittsburgh.

Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonics of Iran: a review. American Association of Petroleum Geology, Bull., 52: 1229-125.

Ying, H., 2000- Fuzzy control and modeling: analytical foundations and applications. Wiley-IEEE Press, 37(2), 125-128.

Zadeh, L. A., 1965- Fuzzy sets, Information and control. vol. 8, pp. 338-353.