جنبه‌های کانی‌شناختی، زمین‌شیمیایی و زایشی کانی‌سازی کانسار مس آبگاره؛ نمونه‌ای از کانسارهای مس رگه‌ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

2 دکترا، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

چکیده

کانسار مس آبگاره در 140 کیلومتری جنوب‌غرب شاهرود و بخشی از مجموعه آتشفشانی-رسوبی نوار طرود-چاه‌شیرین است که در حاشیه شمالی پهنه ساختاری-رسوبی ایران مرکزی واقع شده است. محدوده کانسار از نظر سنگ‌شناسی شامل سنگ‌های آتشفشانی با ترکیب آندزیت، آندزیت بازالتی و بازالت و به مقدار کمتر آذرآواری (کریستال‌توف) به سن ائوسن میانی-بالایی می‌باشد که با انواع دگرسانی‌های آرژیلیتی، سریسیتی، سیلیسی، کربناتی، کلریتی و اکسیدهای آهن در امتداد رگه‌ها همراه هستند. براساس مشاهدات صحرایی و مطالعات کانه‌نگاری، کانه‌زایی در دو مرحله هیپوژن و سوپرژن و هوازدگی صورت گرفته که کانه‌های پهنه هیپوژن را عموماً پیریت، کالکوپیریت و بورنیت تشکیل می‌دهند. به‌علاوه، بخش اعظم کانه‌های فاز اصلی کانه‌زایی به‌دلیل قرار گرفتن در پهنه اکسیدان-سوپرژن از بین رفته و کانی‌های ثانویه مس نظیر کالکوسیت، کوولیت، مالاکیت و کریزوکولا به جای آنها تشکیل شده‌اند. داده‌های میانبارهای سیال نیز، دمای بین 145 تا 217 درجه سانتی‌گراد و شوری بین 73/3 تا 84/9 درصد وزنی معادل NaCl و عمق 390 متر را نشان می‌دهند. در نهایت، بر پایه ویژگی‌های زمین‌شناسی، کانی‌شناسی، ساخت و بافت کانسنگ و داده‌های حاصل از میانبارهای سیال و همچنین مقایسه آنها با کانسارهای اپی‌ترمال مشابه می‌توان نتیجه گرفت که سامانه رگه‌ای آبگاره در یک محیط اپی‌ترمال با سولفیداسیون پایین تشکیل شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mineralogical, Geochemical and Genetic Aspects of Mineralization in Abgareh copper deposit; Typical vein-type Cu deposits

نویسندگان [English]

  • Raziyeh Mahabady 1
  • Farajollah Fardoost 2
1 M.Sc., Faculty of Earth Sciences, Shahrood University of Technology, Shahrood, Iran
2 Ph.D., Faculty of Earth Sciences, Shahrood University of Technology, Shahrood, Iran
چکیده [English]

Abgareh copper deposit located in 140 km southwest of shahrood and part of a volcanic-sedimentary Torud-Chah shirin belt that has facies in the northern edge Structural-sedimentary zones of Central Iran. Field and petrographical studies, deposit area, consist of andesite, basaltic andesite and basalt and contains less includes tuffit crystal that indicate middle–upper Eocene with with argillitic, sericitic, silicic, carbonatic, chloritic and iron oxides alterations. According to the field observations and mineralogical studies, the mineralization in the region was carried out in two stages: hypogene and supergene and weathering. Hypogen zone minerals are generally pyrite, chalcopyrite and bornite. Because of existence in oxidizing-supergene environment , nearly almost Cu-bearing minerals of the main stage of mineralization have been replaced by secondary Cu minerals such as chalcocite, covellite, malachite and chrysocolla. Fluid inclusion data shows in the temperature range from 145 to 217 °C and salinity between 3.73 and 9.84 Wt%NaCl and depths less than 390 m. The host rocks, ore mineralogy, ore structures and textures, and fluid inclusions characteristics and comparison with similar epithelial deposits indicate that the Abgareh vein system is formed in a low-sulfidation epitermal environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mineralization
  • Geochemistry
  • Fluid inclusion
  • Vein-type Cu
  • Abgareh
کتابنگاری

اشراقی، ص.ع. و جلالی ا.، 1385- نقشه زمین‌شناسی 1:100000 معلمان، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران.

آقاجانی مرسا، س.، امامی، م. ه.، لطفی، م، قلی‌زاده، ک. و قاسم سیانی، م.، 1395- منشأ رگه‌های پلی‌متال اپی‌ترمال در منطقه نیکوییه (باختر قزوین) براساس مطالعات کانی‌شناسی، دگرسانی و میانبار سیال، فصلنامه علوم زمین، دوره 25، شماره 99، ص 168-157. DOI:10.22071/gsj.2016.40893

آقانباتی، س. ع.، 1383- زمین‌شناسی ایران، چاپ اول، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ص 608.

حسینی دینانی، ه. و باقری، ه.، 1391- تعیین مرکز تقریبی کانه‌سازی و شرایط نهشت مس-طلا با استفاده از مطالعات کانه‌نگاری و میانبارهای سیال در اندیس کالچویه (جنوب‌غرب نائین)" مجله پترولوژی، دوره 3، شماره 9، ص36-17.  ijp.ui.ac.ir/article_16093_8d16748aec572297642c7f0c88c9b9fc.pdf   

راستاد، ا، تاج‌الدین، ح. ع، رشیدنژاد عمران، ن. ا. و باباخانی، ع. ر، 1379- خاستگاه و پتانسیل طلا (مس) در محدوده معدنی دارستان - باغو (جنوب دامغان)، فصلنامه علوم زمین، شماره 36-35، ص 79-60. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=42185

رشیدنژادعمران، ن.، 1371- بررسی تحولات سنگ‌شناسی و ماگمایی و ارتباط آن با کانه‌سازی طلا در منطقه باغو (جنوب دامغان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم.

غفاری، م.، 1389- پترولوژی و ژئوشیمی توده گرانیتوئیدی ظفرقند (جنوب‌شرق اردستان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود.

مهرابی، ب. و قاسم‌سیانی، م.، 1389- کانی‌شناسی و زمین‌شناسی اقتصادی کانسار پلی‌متال چشمه‌حافظ، استان سمنان، ایران، مجله زمین‌شناسی اقتصادی، دوره 2، شماره 1، ص 20-1. https://doi.org/10.22067/econg.v2i1.3569

مهرابی، ب.، قاسم‌سیانی، م. و طالع‌فاضل، ا.، 1393- بررسی سامانه کانه‌زایی فلزات پایه و گرانبها در محدوده‌های معدنی چشمه‌حافظ و چالو کمان ماگمایی طرود-چاه‌شیرین، فصلنامه علوم زمین، دوره 24، شماره 93، ص 118-105. DOI: 10.22071/gsj.2014.43549

هوشمندزاده، ع.، علوی نائینی، م. و حقی‌پور، ع.، 1357- تحول پدیده‌های زمین‌شناسی ناحیه طرود (از پرکامبرین تا عهد حاضر)، سازمان تحقیقات زمین‌شناسی و معدنی کشور، 138 ص.

 

References

Agangi, A. and Reddy, S. M., 2016- Open-system behaviour of magmatic fluid phase and transport of copper in arc magmas at Krakatau and Batur volcanoes, Indonesia, Journal of Volcanology and Geothermal Research, 327, pp 669-686. DOI: 10.1016/j.jvolgeores.2016.10.006.

Akaryalı, E. and Tüysüz, N., 2013- The genesis of the slab window-related Arzular low-sulfidation epithermal gold mineralization (eastern Pontides, NE Turkey), Geoscience Frontiers, 4(4), pp 409-421. DOI: 10.1016/j.gsf.2012.12.002.

Al-Hwaiti, M., Zoheir, B., Lehmann, B. and Rabba, I., 2010- Epithermal gold mineralization at Wadi Abu Khushayba, southwestern Jordan- Ore Geology Reviews, 38(1-2), pp 101-112. DOI: 10.1016/j.oregeorev.2010.07.002.

Bodnar, R. J., 1983- A method of calculating fluid inclusion volumes based on vapor bubble diameters and PVTX properties of inclusion fluids, Economic Geology, 78(3), pp 535-542. https://doi.org/10.2113/gsecongeo.78.3.535.

Davidson, J. P., 1996- Deciphering mantle and crustal signatures in subduction zone magmatism” Subduction top to bottom, pp. 251-262. https://doi.org/10.1029/GM096p0251.

Esteban-Arispe, I., Velasco, F., Boyce, A. J., Morales-Ruano, S., Yusta, I. and Carrillo-Rosúa, J., 2016- Unconventional non-magmatic sulfur source for the Mazarrón Zn–Pb–Cu–Ag–Fe epithermal deposit (SE Spain), Ore Geology Reviews, 72, pp 1102-1115. DOI: 10.1016/j.oregeorev.2015.10.005‏.

Haas, J. L., 1971- The effect of salinity on the maximum thermal gradient of a hydrothermal system at hydrostatic pressure, Economic Geology, 66(6), pp 940-946. DOI: 10.2113/gsecongeo.66.6.940

Hastie, A. R. Kerr, A. C. Pearce, J. A. and Mitchell, S. F., 2007- Classification of alteredvolcanic island arc rocks using immobile trace elements: development of the Th–Co discrimination diagram, Journal of Petrology, 48, pp 2341-2357. DOI:10.1093/petrology/egm062.

Huber, H. and Stocklin, J., 1959- Geological report on the Troud-Moaleman area. N.I.O.C.

Lanfranchini, M. E. Etcheverry, R.O. De Barrio, R. E. and Hernández, C. R., 2013- Precious metal-bearing epithermal deposits in western Patagonia (NE Lago Fontana region), Argentina, Journal of South American Earth Sciences, 43, pp 86-100. DOI: 10.1016/j.jsames.2013.01.005.

Large, R. R., 1989- Gold distribution and genesis in Australian volcanogenic massive sulfide deposits and their significance for gold transport models, Econ. Geol, 6, pp 520-535.‏ https://doi.org/10.5382/Mono.06.40.

Mehrabi, B., Ghasemi, S. M. and Tale, F. E., 2015- Structural control on epithermal mineralization in the Troud-Chah Shirin belt using point pattern and Fry analyses, north of Iran, Geotectonics, 49(4), pp 320-331. DOI: 10.1134/S001685211504007X.

Ramdohr, P., 1980- The ore minerals and their intergrowths, 2nd end” Vol. 2, International Series in Earth Sciences, pp 1075. DOI: 10.1016/b978-0-08-011635-8.50007-3

Shepherd, T. J. Rankin, A. H. and Alderton, D. H., 1985- A practical guide to fluid inclusion studies- Blackie. https://trove.nla.gov.au/version/22206800

Sillitoe R. H. and Hedenquist, J. W., 2003- Linkages between volcanotectonic settings, ore-fluid compositions, and epithermal precious metal deposits, Special Publication-Society of Economic Geologists, 10, pp 315-343. https://sociedadgeologica.cl/wp-content/.../07/SillitoeHedenquist2003SP10Galley.pdf

Sun, S. and McDonough, W. F., 1989- Chemical and isotopic systematics of oceanic basalts : Implications for mantle composition and processes, In: Saunders,A.D., Norry,M.J., (Eds.), magmatism in the Oceans Basins, Geological society of London Special Publication, 42, pp 313 - 345. https://doi.org/10.1144/GSL.SP.1989.042.01.19

Wilkinson, J. J., 2001- Fluid inclusions in hydrothermal ore deposits, Lithos, 55(1-4), pp 229-272. DOI: 10.1016/s0024-4937(00)00047-5

Winchester, J. A. and Floyd, P. A., 1977- Geochemical discrimination of different magma series and their differentiation products using immobile elements” Chemical geology, 20, pp 325-343. DOI: 10.1016/0009-2541(77)90057-2.

Wood, D. A., 1980- The application of a Th Hf Ta diagram to problems of tectonomagmatic classification and to establishing the nature of crustal contamination of basaltic lavas of the British Tertiary Volcanic Province, Earth and planetary science letters, 50(1), pp 11-30. DOI: 10.1016/0012-821x(80)90116-8  

Zhong, J. Chen, Y. J. Qi, J. P. Chen, J. Dai, M. C. and Li, J., 2017- Geology, fluid inclusion and stable isotope study of the Yueyang Ag-Au-Cu deposit, Zijinshan orefield, Fujian Province, China” Ore Geology Reviews, 86, pp 254-270. DOI: 10.1016/j.oregeorev.2017.02.023