کانی شناسی، کانه زایی کانسنگ و ژئوشیمی توده گرانیتوییدی مولد اسکارن آهن- مس صاحب، سقز (کردستان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین‎شناسی اقتصادی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 استادیار، گروه زمین‎شناسی اقتصادی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

3 استادیار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد میانه، میانه، ایران

4 دانشیار، گروه زمین‎شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال؛ پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‎شناسی و اکتشافات معدنی کشور)، تهران، ایران

چکیده

 کانسار اسکارن صاحب در کمربند دگرگونی سنندج– سیرجان، جنوب شرق سقز (کردستان) و در امتداد کنتاکت توده گرانیتوئیدی صاحب (الیگومیوسن) با سنگ­های کربناته ناخالص (پرمین) تشکیل شده است و شامل دو زون اندواسکارن و اگزواسکارن است. اگزواسکارن با گسترش بیشتر به دو بخش گارنت اسکارن و اپیدوت اسکارن تقسیم می­شود. قسمت عمده زون کانه­دار در بخش گارنت اسکارن متمرکز است. مجموعه کانی شناختی نسبتاً اکسیدی اسکارن صاحب شامل: گارنت (آندرادیت و گروسولار)، پیروکسن(دیوپسید-هدنبرگیت)، مگنتیت و هماتیت است. مگنتیت مهم­ترین و فراوان­ترین کانه اکسیدی کانسار است. بر مبنای شواهد صحرایی و با توجه به مطالعات میکروسکوپی نمونه­های زون اسکارنی، دو مرحله آلتراسیون پیشرونده و پسرونده قابل تشخیص است. بر طبق نتایج به دست آمده از تجزیه نمونه­های توده گرانیتوئیدی مولد اسکارن صاحب به روش­های XRF وICP-MS   ترکیب این توده عمدتاً گرانیت تا گرانودیوریت- دیوریت، ازگرانیتوئیدهای تیپ I، متاآلومین و متعلق به سری کالک آلکالن غنی از پتاسیم است. گرانیتوئید صاحب از نظر جایگاه تکتونیکی با قوس­های آتشفشانی حاشیه قاره (VAG) مرتبط است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mineralogy and Mineralization of ore-bodies and geochemistry of the productive granitoid body of Saheb Fe-Cu skarn, Saqqez) Kurdistan)

نویسندگان [English]

  • Z. Zandi 1
  • A. R. Jafari rad 2
  • A. Gourabjeripour 3
  • M. Lotfi 4
1 Ph.D. Student, Department of Geology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Islamic Azad University, Myianeh Branch, Myianeh, Iran
4 Associate Professor, Department of Geology, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Saheb Fe-Cu skarn deposit is located in the Sanandaj-Sirjan metamorphic belt, SE Saqqez, western Iran and has been formed along the contact between the Oligo-Miocene aged Saheb granitoid and the Permian aged impure calcareous rocks and includes endoskarn and exoskarn. Exoskarn is widely developed and include garnet and epidote skarn zones. The majority of mineralized zones are concentrated in garnet skarn. The relatively oxidizing mineralogical assemblage of the Saheb skarn includes garnet (andradite-grossular), pyroxene (diopside-hedenbergite), magnetite and hematite. Magnetite is the main and abundant ore mineral throughout the ore deposit. Based on field evidences and microscopic studies of skarn zone samples, two stages of prograde and retrograde alteration are distinguishable. According to the results of sample analysis of Saheb skarn productive intrusive body by XRF and ICP-MS techniques, the combination of this body is chiefly granite to granodiorite-diorite and belong to the I-type granitoids, metaluminous and K-rich calc-alkaline series. The Saheb granitoid is related to the VAG (Volcanic Arc Granite) tectonic setting.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Saqqez
  • Saheb deposit
  • Granitoid
  • iron skarn
  • Magnetite
  • Metasomatism
  • Geochemistry
 
آقانباتی، س. ع.، 1383- زمین شناسی ایران، انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور،606 ص.  
حسامی، ع.،1380- گزارش زمین شناسی- معدنی کانسار آهن مس­دار صاحب، مجری سازمان صنایع و معادن استان کردستان، 198 ص.
دانا، ک.، 1387- بررسی ویژگی­های زمین شناسی، کانی شناسی و ژئوشیمیایی اسکارن صاحب ( شرق سقر- استان کردستان). دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز،117 ص.
زندی، ز.، 1395- بررسی کانی­زایی، ژئوشیمی و ژنز رخداد اسکارنی آهن- مس صاحب سقز(کردستان). رساله دکترا(PH.D). دانشگاه علوم وتحقیقات تهران. دانشکده علوم پایه، 230 ص.
سهیلی، م. و بنی آدم، ف.، 1380- طرح پی­جویی اکتشاف طلا و آهن در اسکارن شمال صاحب واقع در شهرستان سقز. سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، شرکت مشاور توسعه علوم زمین، مجری طرح عبدالفتاح حسامی، 181 ص.
عابدی، ن .، 1386- بررسی ذخیره کانسار آهن صاحب شهرستان سقز، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی،دانشکده علوم زمین. 107 ص.
 
Refrences
Ahadnejad, V., 2013- Comparative review of the Northern Sanandaj-Sirjan Zone granitoids, Journal of Tethys: Vol. 1, No. 2,p. 128-137.
Baghban, S., Hosseinzadeh, M. R., Moayyed, M., Mokhtari, M. A. A. and Gregory, D., 2015 -Geology, mineral chemistry and formation conditions of calc-silicate minerals of Astamal Fe-LREE distal skarn deposit, Eastern Azarbaijan Province, NW Iran. Ore Geology Reviews. 68,p. 79- 96.
Baghban, S., Hosseinzadeh, M. R., Moayyed, M., Mokhtari, M. A. A., Gregory, D. D. and Mahmoudi Nia, H., 2016- Chemical composition and evolution of the garnets in the Astamal Fe-LREE distal skarn deposit, Qara-Dagh–Sabalan metallogenic belt, Lesser Caucasus, NW Iran. Ore Geology Reviews. 78,p. 166–175.
Baker, T., Van Achterberg, E., Ryan, C. G. and. Lang, J. R., 2004- Composition and evolution of ore fluids in a magmatic–hydrothermal skarn deposit. Geology 32 (2),p. 117–120.
Barton, M. D. and Johnson, D. A., 1996- An evaporitic-source model for igneous- related Fe- oxide (REE- Cu- Au- U) mineralization. Geology, 24(3):p. 259−262. 
Barton, M. D. and Johnson, D. A., 2000- Alternative brine sources for Fe- oxide (Cu - Au) systems: Implications for hydrothermal alteration and metals. In: T. M. Porter (Editor), Hydrothermal Iron Oxide Copper-gold and Related Deposits: A Global Perspective. V. 1, Australian Mineral Foundation Inc, Adelaide, p. 43−60.
Bucher, K. and Frey, M., 1994- Petrogenesis of metamorphic rocks. 6a ed., Complete revision of Winkler’s textbook, Berlin Heidelberg, Springer-Verlag,.318P.
Bucher, K. and Grapes, R., 2002- Petrogenesis of Metamorphic Rocks. 8a ed., Berlin Heidelberg, Springer-Verlag, 341P.
Calagari, A. A. and Hosseinzadeh, G., 2006- The mineralogy of copper-bearing skarn to the east of the Sungun-Chay River, East-Azarbaidjan, Iran. J. Asian Earth Sci. 28 (4),p. 423– 438.
Chappell, B.W. and White, A. J. R., 2001- wo contrasting granite type: 25 years later, Australian Journal of Earth Science, No: 48, p. 489-499.
Cox, K. G., Bell, J. D. and Pankhurst, R. J., 1979- The interpretation of igneous rocks, George Allen And Unwin.
Deer, W. A., Howie, R. A. and Zussman, J., 1992- An introduction to the rock-forming minerals, 2nd edition, Longman, 696 P.
Einaudi, M. T., 1982a- Descriptions of skarn associated with porphyry copper plutons, southwestern North America, in Titley, S. R., ed., advances in geology of the porphyry copper deposits, southwestern North America: Tucson, University of Arizona Press, p. 239-284.
Einaudi, M. T., 1982b- General features and origin of skarns associated with porphyry copper plutons, southwestern North America, , in Titley, S. R., ed., advances in geology of the porphyry copper deposits, southwestern North America: Tucson, University of Arizona Press, p. 185-210.
Ghorbani, M., 2013- The Economic Geology of Iran, Mineral Deposits and Natural Resources, Springer Geology,542P.
Golmohammadi, A., Karimpour, M. H, Malekzadeh Shafaroudi, A. and Mazaheri, S. A., 2015- Alteration-Mineralization, and radiometric ages of the source pluton at the Sangan iron skarn deposit, northeastern Iran. Ore Geology Reviews. 65 (2):p. 545-563.
Guilbert J. M. and Lowell J. D., 1974- Variations in zoning patterns in porphyry copper deposits. Canadian Institute of Mining and Metallurgy Bulletin, 67,p. 99-109.
Irvine, T. N. and Baragar, W. R. A., 1971- A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks .Canadian Journal of Earth Sciences, v. 8, p. 523-548.
Ishihara, S., Jin, M. S. and Sasaki, A., 2000- Source diversity of ore sulfur from Mesozoic–Cenozoic Miner. Deposits in the Korean peninsula region. Resour. Geol. 50, p.203–212.
Jing, X., Youye, Z., Xiang, S. and Yahui, S., 2016- Alteration and mineralization at the Zhibula Cu skarn deposit, Gangdese belt, Tibet. Ore Geology Reviews 75,p.304–326.  
Kamvong, T. and Zaw, K., 2009- The origin and evolution of skarn-forming fluids from the Phu Lon deposit, northern Loei Fold Belt, Thailand: evidence from fluid inclusion and sulfur isotope studies. J. Asian Earth Sci. 34 (5), p.624–633.
Le Maitre, R.W., 1989- Classification of Igneous Rocks and Glossary of  Terms, Oxford: Blackwall.
Maher, K. C., 2010- Skarn alteration and Mineralization at Coroccohuayco, Tintaya District, Peru. Econ. Geol. 105 (2), p.263–283.
Maniar, P. O. and Piccolli, P. M., 1989- Tectonic discrimination of granitoids, Geological Society of American Bulletin, v. 101, p. 635-643.
Meinert, L. D., 1992- Skarn and skarn deposits, Geoscience Canada, v. 19, n. 4, p.145-1162.
Meinert, L. D., 1995- Compositional variation of igneous rocks associated with skarn deposits— chemical evidence for a genetic connection between petrogenesis and mineralization, Thompson, J.F.H. (Ed.), Mineralogical Association of Canada. Short Course Series 23.p. 401– 418.
Meinert, L. D., 1997- Application of skarn deposit zonation models to mineral exploration. Explor. Min.Geol. 6, p. 185-208.
Meinert, L. D., Dipple, G. M. and Nicolescue, S., 2005- World skarn deposits. In: Hedenquist. J.W., Thompson. J.F.H., Goldfarb. R.J., Richards. J.P., Editors, 2005., Economic Geology 100th Anniversary Volume, Society of Economic Geologists, Inc. Littleton, Colorado p. 299-336.
Mokhtari A. A., 2012- The mineralogy and petrography of the Pahnavar Fe skarn, In the Eastern Azarbaijan, NW Iran, Central European Journal of Geoscience, vol. 4, p. 578-591.
Nabatian, Gh., Rastad, E., Neubauer, F., Honarmand, M. and Ghaderi, M., 2015- Iron and Fe-Mn mineralization in Iran: implication for Tethyan metallogeny. Australian Journal of Earth Science. 62 (2),p. 211-241.
Oliver, N. H. S., Rubenach, M. J. and Valenta, R. K., 1998- Precambrian metamorphism. fluid flow, and metallogeny of Australia AGSO. Journal of Australian Geology & Geophysics, 17(4), p. 31-53.
Pearce, J. A., Harris, N. B. and Tindle, A. G., 1984- Trace element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks", J. P. 25,p. 956-983.
Ray, G. E., Webster, I. C. L. and Ettlinger, A. D., 1995- The distribution of skarns in British Columbia and the chemistry and ages of their related plutonic rocks. Econ. Geol., 90,p. 920-937.
Rose, A. W. and Burt, D. M., 1979- Hydrothermal alteration. In Barnes, H.L., (ed), Geochemistry of Hydrothermal Ore Deposits, 2en ed., John Wiley and Sons, New York, 798 P.
Seward, T. M. and Barnes, H. L., 1997- Metal Transport by Hydrothermal Ore Fluids. Geochem. Hydrotherm. Ore Deposits 3,p. 435–486.
Shu, Q. H., Lai, Y., Sun, Y., Wang, C. and Meng, S., 2013- Ore genesis and hydrothermal evolution of the Baiyinnuo’er zinc-lead skarn deposit, northeast China: evidence from isotopes (S, Pb) and fluid inclusions. Econ. Geol. 108 (4),p. 835–860.
Titley S. R., 1973- Pyrometasomatism- an alteration type. Econ. Geol., 68,p. 1326-1328.
Whitney, D. L. and Evans, B. W., 2010- Abbreviations for names of rock-forming minerals. Am. Mineral. 95, p.185–187.
Yardley, B.W.D. and Baltatzis, E., 1985- Retrogression of staurolite schists and the sources of infiltrating fluids during metamorphism. Contributions to Mineralogy and Petrology, 89, p. 59-68. 
Zharikov, V. A., Pertsev, N. N, Rusinov, V. L., Callegari, E. and Fettes, D. J., 2007- Metasomatism and metamorphic rock, recommendation by the IUGS submission on the systematics of metamorphic rocks,9.
Zotov, A. V., Kudrine A. V., Levine K. A., Shikina N. D. and Varyash L. N., 1995- Experimental studies of the solubility and complexing of selected ore elements (Au, Ag, Cu, Mo, As, Sb, Hg) in aqueous solution. Chapman and Hall, London, 323 P.