فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

اکتشافات ژئوشیمیایی و مطالعه کانیهای سنگین رسوبات رودخانه‌ای در برگه توپوگرافی 1:50000 برندق، شمال خاور زنجان، ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه زمین شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، ایران
چکیده
برگه توپوگرافی 1:50000 برندق،  در شمال خاوری استان زنجان و جنوب خاوری استان اردبیل، بخشی از حوزه چند‌ فلزی طارم- هشتجین است. نتایج اولیه حاصل از اکتشافات ژئوشیمیایی ناحیه‌ای در برندق، منجر به شناسایی بی‌هنجاریهایی از عناصر مختلف گردید. کنترل بی‌هنجاریهای ژئوشیمیایی از طریق مطالعات کانیهای سنگین در رسوبات آبراهه‌ای و نمونه‌های کانی‌سازی شده و دگرسان شده در سطح برونزدها انجام گرفت. مهم‌ترین کانیهای سنگین شناسایی شده شامل هماتیت، گوتیت، پیریت، باریت، ایلمنیت، مس طبیعی، روی طبیعی، مالاکیت، مولیبدنیت، اولیژیست، لیمونیت، سرب طبیعی، سروسیت، گالن، اسمیت سونیت، مارکاسیت، کریزوکلا، روتیل، زیرکن، پیروکسن، آمفیبول و آپاتیت هستند. کانیهای سنگین فلزی شناسایی شده عمدتاً در ارتباط تنگاتنگ با مناطقی با دگرسانی گسترده و کانی‌سازیهای رگه‌ای و پراکنده می‌باشند. تجزیه بعضی از نمونه‌های لیتوژئوشیمیایی برداشت شده از محدوده‌ بی‌هنجاریها، برای عناصری مانند Ba، Zn، Cu، Sr، Mo و Be  عیار  قابل ملاحظه‌ای نشان دادند. بیشتر مناطق بی‌هنجار منطبق بر زونهای دگرسانی ناحیه هستند. بر اساس شواهد صحرایی و مطالعات کانی‌شناسی، این دگرسانیها به دو گروه کاملاً مجزا قابل تفکیک می‌باشند: 1)  دگرسانیهای‌ اسید- سولفاتی مرتبط با زونهای برشی منطقه که شامل زونهای سیلیسی، آلونیتی، آرژیلیک پیشرفته، فیلیک و پروپیلیتیک بوده و 2) دگرسانیهای با pH خنثی که عمدتاً در حاشیه رودخانه قزل اوزن واقع شده و شامل زونهای آرژیلیک، کالک سیلیکاتی و زئولیتی می‌باشند. تلفیق یافته‌های حاصل از تجزیه‌های شیمیایی، مطالعات کانیهای سنگین، سنگ‌نگاری نمونه‌های کانی‌سازی شده و دگرسان‌‌شده، و روابط صحرایی، منجر به شناسایی ده محدوده بی‌هنجاری شد که بعضی از آنها در جنوب و حاشیه رودخانه قزل اوزن پتانسیل معدنی بیشتری دارند. انطباق  نقشه بی‌هنجاریهای نهایی با نقشه چگالی گسلهای ناحیة برندق نشان می‌دهد که همبستگی خوبی میان آنها وجود دارد و احتمالاً دال بر نقش مهم گسلها در ایجاد این بی‌هنجاریهاست. نتایج کلی به‌دست آمده از بررسیهای ژئوشیمیایی نشان می‌دهند که بی‌هنجاریهای شناسایی شده عمدتاً متعلق به عناصر Pb, Bi, Au, W, Ag, As, Sb, Sn‍‍ ‍ بوده که می‌توانند به عنوان عناصر ردیاب مهم در اکتشاف کانسارهای طلا و نقره اپی‌ترمال و همچنین کانسارهای چند فلزی طلا ـ نقره ـ مس ـ سرب ـ روی به کار روند. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آقانباتی، س. ع.، 1383- زمین شناسی ایران. انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور،  586  ص.
حسنی پاک، ع. ا. و شرف الدین، م.،1380-  تحلیل داده‌های اکتشافی. انتشارات دانشگاه تهران، 987ص .
شرکت مهندسین مشاور تهران پادیر، 1380-  طرح اکتشافات پلاسرهای حاشیة رودخانه قزل اوزن،172 ص.
مهری،ب.، باباخانی،ع، ر.، و قلی پور،م.، 1381- اکتشاف ذخایر سرب و روی با سنگ میزبان کربناتی (تیپ دره می سی سی پی) در رشته کوههای البرز. چکیده مقالات بیست و یکمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور. ص 152-155.
هادی‌زاده،ح.، 1383- اکتشافات ژئوشیمیایی ازدیدگاه زمین‌شناسی اقتصادی درمحدوده برگه توپوگرافی1:50000برندق (از شیت1:100000ماسوله)، 147ص.
هادی‌زاده، ح.، کلاگری، ع.ا.، عابدینی، ع.، زیر چاپ. کانی‌شناسی، نوع و توان فلززایی زونهای دگرسانی در ناحیه برندق (شمال خاور زنجان). مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران.
نبوی، م.ح.، 1355- دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران. انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 109ص.
Barnes, H. L., 1979- Geochemistry of hydothermal ore deposits, 2nd edition. John  Wiley & Sons, 798p.
Beus, A. A., Grigorian, S. V., 1977- Geochemical exploration method for mineral deposits. Translated by R.T. Schneider Ed. by A. A Levinson, Illiais Applied Publishing, 924p.
Brown, P. R. L., 1978- Hydrothermal alteration in active geothermal field. Review of Earth and Planetary Sciences 6, 229-250.
Clark, G. C., Davis, R. G., Hamzehpour,  B., Jones, C. R., 1975-Explanatory text of the Bander-e-Anzali quadrangle map (1:250000). Geology a survey of Iran. Rep. No.D3, 198p.
Clark, D. S., Govett, J. S., 1990- Southwest pacific epithermal gold: a rock-geochemistry prespective. In: J.W. Hedenquist, N. C. White, and G. Siddeley (ed). Epithermal gold mineralization of the circum-pacific. Association of Exploration   
       Geochemists, special publication, No.16a, 225-240.
Davis, R. G.,  Hamzehpour, B., Clark, G. C., 1972- Geology of  masuleh sheet (1:100000). NW  Iran. Rep. No.24, Geological Survey of Iran, Tehran, 110p.
Ginzburg,I.I.,1960-  Principles of geochemical prospecting, 1st English edition.  Pergamon Press, New York and London, 311p.
Govett, G.J., 1983- Handbook of Exploration Geochemistry (Statistical Data Analysis in Geochemical Prospecting), Amesterdam, Elsevier, 461p.
Hirayama, K., Samimi, M., Zaahedi M., Hushmandzadeh, A., 1965- Geology of Tarem district western part (Zandjan area – Northwest of Iran). Geological Survey of Iran. Rep. No.80.
Hemley,  J.J., Hostetler, P.B., Gud A.J., Mountjoy, W.T., 1969- Some stability relations of alunite. Economic Geology 64, 599-612.
Hemley, J.J. Joines, W. R., 1964 - Chemical aspect of hydrothermal alteration with emphasis on hydrogene metasomatism. Economic Geology 59, 538-569.
Levinson, A. A., 1980- Introduction of exploration geochemistry. Applied publishing Ltd., Wilmette, Illinois,  924p.
Peters, W. C., 1987- Exploration and Mining Geology. John Wiley & Sons Ltd, 704p.
Reyes, A.G., 1990- Petrology of philippine geothermal systems and the application of alteration mineralogy to their assessment. Journal of Volcanology and Geothermal Research 43, 279- 309.
Richardson, C. K.,  Holland, H. D., 1979- Flourite deposition in hydrothermal systems. Geochimica  et Cosmochimica Acta 43, 1327-1335.
Rose, A.W., Hawkes, H. E., Webb, J. S., 1979- Geochemistry in  mineral exploration. Academic Press, New York. 657p.
Rye, R.O., Bethk P.M.,  Wasserman M.D., 1992- The stable isotope geochemistry of acid-sulfate alteration. Economic Geology 87, 225-262. 
Sanford, F., Pierson T.,  Crovelli R.A., 1993- An objective replacement method for censord geochemical data, Mathematical Geology 27, 59-79.
Stofferegen, R., 1987- Genesis of acid-sulfate alteration of Au-Cu-Ag mineralization at Summitiville, Colorado. Economic Geology 82, 1575-1591.
Swan, A. R. H.,  Sandilands M., 1995- Introduction to geological data analysis, Blackwell Science,  Cambridge, 446p.
Wellmer, F. W., 1998- Statistical evolution in exploration for mineral deposits. Springer Verlag, New  York, 379p.
دوره 16، شماره 62
زمستان 85، سال شانزدهم، شماره 62
زمستان 1385
صفحه 102-115