فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

تعیین حساسیت سازندهای زمین شناسی حوضه آبریز مهارلو به فرسایش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری کشور، تهران، ایران
2 مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آّخیزداری کشور، تهران، ایران
چکیده
حوضه آبریز مهارلو با مساحت 4274 کیلومتر مربع در استان فارس واقع است. سری هرمز به سن کامبرین قدیمی‌ترین سنگهای موجود در حوضه را تشکیل داده‌اند و جدیدترین واحدهای سنگی نیز متعلق به کواترنر است. طیف زمانی برونزدهایی که از کرتاسه تا کواترنری را پوشش می‌دهد، بیشتر شامل رسوبهای آهکی با رخساره ژرف تا کم‌ژرفای دریایی بوده و این ردیف رسوبی، در برگیرنده نبودهای‌‌ چینه‌ای کوچک و بزرگی است که در قالب ناهمسازیهای هم‌شیب و گاه به‌گونه‌ای همسازنما در این حوضه پدیدار شده‌اند. پهنه‌های پوشیده شده از رسوبهای کواترنری، مساحتی بیش از 50 درصد از کل گستره را شامل می‌شود. منطقه عموماً از سنگهای رسوبی تشکیل شده است. ویژگیهای ذاتی و محیطی، عامل فرسایش پذیری سنگها به شمار می‌آیند. 6 عامل اصلی در نظر گرفته شده برای برآورد حساسیت سازندهای زمین‌شناسی به فرسایش، شامل: استحکام‌سنگ، ناپیوستگیها (درزه و شکاف، لایه‌بندی)، اقلیم، پوشش‌گیاهی، شیب و هوازدگی از عواملی هستند که بر میزان فرسایش‌پذیری واحدهای سنگی، مؤثر هستند. دراین حوضه، 12 سازند رخنمون دارد. به منظور برآورد حساسیت واحدهای سست نسبت به فرسایش از روش B.L.M استفاده شد و نتایج آزمایشها و بررسیها در  GIS تلفیق شده و حساسیت هر سازند به فرسایش به دست آمد. تحقیقات صحرایی و آزمایشگاهی نشان می‌دهد که سازندهای هرمز، رازک، پابده-گورپی و آغاجاری از نظر حساسیت در ردیف سازندهای بحرانی هستند. سازندهای گروه بنگستان، بختیاری، ساچون، تاربور، پادگانه‌های آبرفتی کهن و پادگانه‌های آبرفتی جوان در ردیف سازندهای با حساسیت متوسط و سازندهای آسماری- جهرم بوده و مخروط‌افکنه‌ها حساسیت کمی نسبت به فرسایش دارند.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


زارع خوش اقبال، م.، 1378-  بررسی رسوب‌شناسی مخروط افکنه چنداب ورامین و تغییرات نفوذپذیری در عرصه پخش سیلاب، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم زمین، 199 صفحه.
فیض نیا، س.، 1374-  مقاومت سنگها در مقابل فرسایش در اقالیم مختلف ایران، مجله منابع طبیعی ایران، شماره 47.
عسگری، ش.،  1378- بررسی کمی و کیفی میزان فرسایش در حوضه آبخیز چیخواب (استان ایلام)، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم زمین، 182 صفحه.
مطیعی، ه،. 1372-  چینه‌شناسی زاگرس، انتشارات سازمان زمین شناسی ایران، تعداد صفحه 536.
مظاهری، ح.، 1375- پژوهشی در شناسائی و پهنه‌بندی مناطق حساس به فرسایش در حوضه آبخیز آبشینه همدان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تهران.
Adams, T.D., 1969- The Asmari biostratigraphy. Geological and Exploration Div. IOOC Report. No 1074, May 1967.
Bieniawski, Z.T., 1984- Rock mechanics Design in Mining and Tunneling, A. A., Balkema Publishers.
Bieniawski, Z.T., 1989- Engineering rock mass classifications. Chichester, Wiley.
Brand, W. E., Phillipson, H. B., 1984- "Site investigation and geotechnical enginnering practice in Hong Kong," Geotech. Eng. (J. Southeast Asian Geotech. Soc.), 15(2), 97-153.
Collman, Sadd, S.P.,1982-Fold development in Zagros simply folded belt Southern Iran, AAPG. Bulle.v.62,No. 6, p. 948-1003.
Gomez, F.P., 1995- Erosion E Inestabilidad en la Cuenca del Rio Patana (Alpujarra alta Almeriense), Instituto de Estudios Almerienses. Pp. 74.
ISRM, 1981a- Basic Geotechnical Description of rock masses, Int. J. Rock Mec. & Min. Sci.; Vol, 18, N 1. Pp. 85-110.
Lee, R. et al., 2000- Chemical weathering, atmospheric Co2, and climate, Annu. Rev. Earth Planet. Sci., 28: 611-617.
Weiss, T. et al., 1999- Physical anisotropics and texture of carbonate. International Conference on Texture and Physical Properties of Rocks, Gottingen, Germany.  
دوره 16، شماره 62
زمستان 85، سال شانزدهم، شماره 62
زمستان 1385
صفحه 116-129