فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

بررسی میزان تولید مواد آلی (Paleoproductivity) طی انبایش سازند گورپی در برش الگو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، ایران
چکیده
برش الگوی سازند گورپی در تنگ انبار سفید در نزدیکی آبادی حتی در شمال خاوری شهر لالی قرار دارد.  این سازند با ١٨٢ متر ستبرا و  با  سنگ‌شناسی شیل آهکی تا شیل سیاه رنگ با ناپیوستگی فرسایشی بر روی سازند آهکی ایلام قرار می‌گیرد و به صورت پیوسته و تدریجی به شیلهای ارغوانی رنگ سازند پابده تبدیل می‌شود.  سن برش مورد مطالعه بر مبنای حضور Globotruncana calcarata از روزن‌داران و Odontochitina porifera از داینوسیستها در قاعده سازند، از کامپانین پسین شروع می‌شود.  سن مرز بالایی این سازند با شیلهای ارغوانی قاعده سازند پابده به علت عدم حفظ شدگی پالینومورفها در قسمت بالایی سازند فقط بر اساس روزن‌داران و حضور  Morozovella velascoensis با سن پالئوسن پسین (Thanetian) تعیین گردید.  مرز کرتاسه - ترشیری تقریبا" 57متر پایین‌تر از  شیلهای ارغوانی تفکیک کننده سازندهای گورپی و پابده و در داخل شیلهای سیاه رنگ سازند گورپی قرار می‌گیرد.  در این مطالعه به منظور بررسی چگونگی و میزان تولید مواد آلی در برش الگوی سازند گورپی از چگونگی نسبت دو گروه از داینوسیستها،‌ پریدینیویید به گونیالاکویید، استفاده شد.  از آنجا که پریدینیوییدها (P) از فرمهای حساس  به شرایط بوم‌شناختی محسوب می‌شوند،‌ از این رو برای برآورد میزان تولید مواد آلی لازم است‌ این مسئله مشخص گردد که آیا نبود آنها ناشی از عدم تولید آنها و یا ناشی از عدم حفظ شدگی آنهاست.   لذا عوامل حفاظت از مواد آلی، از جمله عامل Lability  و تغییرات نسبت  SOM  به پالینومرف دریایی، به منظور بررسی درجه حفظ شدگی مواد آلی مورد مطالعه قرار گرفت.  علاوه بر آن،  برای بررسی عوامل و شرایط تولید از چهار شاخص به شرح زیر استفاده شد: نسبت داینوسیستهای پریدینیویید به گونیالاکویید (P/G)، نسبت داینوسیستهای شاخص محیطهای نریتیک خارجی به نریتیک داخلی (ON/IN)، نسبت پالینومرفهای خشکی به دریایی(T/M) و نسبت روزن‌داران پلانکتون به کف‌زی (P/B).  بر این اساس سه زیست‌رخساره و دو زیر زیست‌رخساره تفکیک گردید.  بررسی این عوامل نشان می‌دهد که در  زیست‌رخساره I با ویژگی پایین  بودن درجه حفظ شدگی مواد آلی (کاهش Lability و افزایش SOM تیره به پالینومرف دریایی) و وجود نسبت بالایی از P/B و روزن‌داران کف‌زی ژرف و همچنین فراوانی داینوفلاژله‌های نریتیک خارجی از جمله Impagidinium، عدم وجود داینوسیستهای پریدینیویید (P) ناشی از عدم تولید و عدم حفظ شدگی مواد آلی است.  در زیست‌رخساره II که مواد آلی دارای حفظ شدگی نسبتاً خوبی هستند (Lability بالا و نسبت پایین SOM به پالینومرف دریایی) می‌توان بر اساس اختلاف فراوانی پریدینیوییدها (P) دو زیر زیست‌رخساره تفکیک کرد.  در زیرزیست‌رخساره IIa فراوانی روزن‌داران کف‌زی و نسبت T/M به همراه افزایش فراوانی Spiniferites  نشان‌دهندة‌ کاهش ناگهانی سطح آب و شرایط پسروی است که باعث عدم تولید پریدینیوییدها شده است و در زیست‌رخساره IIb وجود روزن‌داران کف‌زی کم‌ژرفا  و کاهش نسبت P/B و افزایش T/M و حضور فرمهای نریتیک داخلی چون گروه Areoligera  وFibrocysta  و... می‌توان بالا بودن میزان تولید را ناشی از تولید در نزدیک ساحل دانست.  در زیست رخساره III نیز وجود روزن‌داران و داینوفلاژله‌های آب سرد را می‌توان نشان‌دهندة‌ وجود جریانهای آب سرد در ابتدای پالئوسن دانست.  وجود فسفات و گلوکونیت و فراوانی روزن‌داران جنرالیست (ecological generalists) نشان می‌دهد که عدم وجود فرمهای پریدینیویید، به علت کاهش دمای آب و عدم شرایط مناسب برای تولید آنها بوده است. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


Bombardiere, L., Gorin, G.E., 2000- Stratigraphical and lateral distribution of sedimentary organic matter in upper Jurassic carbonates of SE France.  Sedimentary Geology, 132, 177-203.
Brinkhuis, H., Bujak, J.P., Smit, J., Versteegh., G.J.M., Visscher, H., 1998- Dinoflagellate-based sea surface temperature reconstructions across the Cretacous –tertiary boundary. 141,67-83.
Carlos, A.J., Francisca, E.O., 1999- Sequence stratigraphic interpretations from palynofacies,dinocysts and lithology data of Upper Eocece-Lower Oligocene strata in southern Mississippi and Alabama, U.S.Gulf Coas. Paleo III, 145,259-302
Dodd, R. and Stanton, R., 1990- paleoecology; concepts and Application.  Wiley-interscience  publication, 502p.
Eshet, Y., Hoek, R., 1996- palynological processing of organic –rich rock S,or : How many time have you called a palyniferous.Sampler barren? Paleo III, 94,101-109
Gorin, G.E., Steffen, D., 1991- Organic facies as a tool for recording eustatic variation in marine fine-grained carbonates-example of the Berriasian Stratotype at Barrias(Ardecch,SE France). Paleo III, 85, 303-320       
Guasti, E., Kouwenhoven, T.j., Brinkhuis,H., Speijer, R., 2005- Paleocene sea level and productivity changes at the southern Tethyan margin (El Kef,Tunisia) .Marine Micropaleontology,55,1-17
Harland, R., Pudsey, C., 1999- Dinoflagellate cysts from sediment traps deployed in the Bellingshausen ,Weddell and Scotia seas,Antrarctica. Marine Micropaleontology,37,77-99
Martinez, R., 1989- Foraminiferal biostratigraphy and paleoenviroment of the Maastrichtian colon  mudston of northern south America. Micropaleotology, 35, 97-113
Oboh-Ikuenobe, F.E., 1996- Correlating palynofacies assemblages with sequence Stratigraphy in upper Cretaceous (Campanian) sedimentary rocks of the Book Cliffs ,east-central Utah. G. S. A., Ballerin, 108, 1275-1294
Schioler, P., Crampton, J., Laird, M., 2002- Palynofacies and Sea level chages in the middle coniacian Late Companian (Late Crataceous) of the East cos Basin, New Zealand. Paleo III, 188, 101-125.
Shahin, A., 1992- Contribution to the foraminifera biostratigraphy and paleobathymetry of the late Cretaceous and early Tertiary in the western central sinai Egyt.  Revwe de micropaleontologie, 35, 157-175
Sluijs, A., Pross, J., Brinkhuis, H., 2005- From greenhouse to icehouse;organic-walled dinoflagellate cysts as paleoenvironmental  indicators in the Pleogene. Earth-Science Reviews ,68 ,281-315
Traverse, A. ,1988- Paleopalynology. Academic Division of UnWihyman Ltd, London,UK, 600pp.
Tyson, R., 1993- Palynofacies analysis. Applied Micropaleontology, 153-191.
Vernal, A., Mudie, P., 1989- Pliocene and Plistocene Palynostratigraphy at ODP sites 646 and 647,Eastern and Southern Labrador Sea .Proceedings of the Ocean Drilling Program Scientific Results,105,401-422
Waveren, I., Visscher, H., 1994- Analynsis of the composition and selective preservation of organic matter in surfical deep –sea sediment form a high –productivity area (Bandasa, Indonesia)  Paleo III, 112, 85-111 
Zonneveld, K., Versteegh, G., Lange, G., 1997- Preservation of organic –walled dinoflagellate cyst in different oxygen regimes: a 1000 year natural experiment. Marine micropaleontology  29, 393 -405.
دوره 16، شماره 62
زمستان 85، سال شانزدهم، شماره 62
زمستان 1385
صفحه 166-175