فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

بررسی الگوی کانسارسازی آهن در کانسار گل‌گهر سیرجان، کرمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران
چکیده
کانسار سنگ آهن گل‌گهر در 55 کیلومتری جنوب باختری سیرجان و در  خاوری زون سنندج-سیرجان واقع شده است. سنگهای همبرکانسار شامل واحدهای رسوبی ± آتشفشانی دگرگون شده در رخساره شیست سبز و با سن احتمالی پروتروزوییک پسین- پالئوزوییک پیشین است. مهم‌ترین واحدهای سنگی میزبان کانسار شیل، ماسه سنگ، سیل‌ بازالتی، گابرویی و دیابازی، سنگهای یخساری (دیامیکتیت) و توالیهای کربناتی- چرتی می‌باشد که در قسمت بالایی با توالیهای ضخیم کربناتی پایان می‌یابد. ساخت کانسار شامل نوارهای ضخیم، متوسط و ریز مگنتیت همراه با شیل‌، ماسه سنگ و کربناتهای چرتی است. حضور قطعات معلق و تخریبی درون نوارهای مگنتیت و سنگهای همبر، کانسار را در گروه آهن نواری راپیتان قرار می‌دهد. نوارهای مگنتیت با بافتهای دانه‌ای، نواری و توده‌ای به خوبی بیانگر رسوبگذاری آهن به شکل هیدرومگنتیت است. حضور مواد آلی (گرافیت) و ریز لایه‌های پیریت بیانگر شرایط اکسایش- کاهش و تغییرات سریع فوگاسیته اکسیژن در زمان تشکیل کانسار است. سیلهای بازی منطقه از نوع بازالت تولئیتی بوده و بیانگر عملکرد کافت ناقص اقیانوسی در زمان تشکیل کانسار می‌باشد. حضور دیامیکتیت‌ و قطعات معلق بیانگر رسوبگذاری دریایی- یخچالی، همراه با فعالیتهای متصاعدی آتشفشانی است. نفوذ آب دریا به درون حوضه کافتی و واکنش با سنگهای نفوذی ، سنگهای دگرگونی قدیمی آهن‌دار و کانسارهای آهن نواری قدیمی منجر به شستشو و انتقال آهن و سیلیس،  به شکل محلولهای گرمابی- بروندمی شده است. برگشت بالارونده محلولهای گرمابی به درون آب دریا و حوضه رسوبی و برخورد با آبهای سرد یخساری منجر به نهشت هیدرومگنتیت در بین رسوبات و قطعات تخریبی یخچالی شده است. حضور بافت توده‌ای مگنتیت، مقادیر زیادی تورمالین و عیار کم منگنز بیانگر کانسار از نوع همجوار، به مرکز فعالیتهای آتشفشانی- رسوبی با دمای تقریبی 100 تا 250 درجه سانتی‌گراد است.                              
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آقانباتی، س.، ع.، 1383- زمین شناسی ایران انتشارات سازمان زمین‌شناسی، 586 صفحه.
بابکی، آ.، 1383- بررسی الگوی کانسارسازی آهن در کانسار گل‌گهر سیرجان، کرمان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، 382 صفحه .
خسروانجام، م.، 1377- منشأ کانسار آهن جلال آباد زرند، پایان نامه کارشناسی ارشد، ص 74-134.
درویش زاده، ع.، 1370-زمین شناسی ایران، انتشارات امیر کبیر، 902 صفحه.
سبزه‌یی، م.، 1370- نقشه زمین شناسی گل‌گهر، 100.000/1، سازمان زمین‌شناسی کشور.
گزارش داخلی شماره 1 معدن، 1380- مهندسین مشاور کوشا معدن، 200 صفحه.
هوشمندزاده، ع.، 1367- مقدمه ای بر زمین شناسی بیابانک-بافق، سازمان زمین شناسی کشور.
یعقوبی، ع.، 1377- بررسی ژئوشیمی و ژنز کانسار شماره 2 گل‌گهر، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز، 214 صفحه.
Bralia, A., Sabatini, G.and Troja, F., 1979- A reevaluation of the Co, Ni ratio in Pyrite as geochemical tool in ore genesis problem: Mineral. Deposita., v.14, p: 353-374.
Forster, H. and Jafarzadeh, A., 1994- The Bafq Mininig District in Central Iran a highly mineralized Infracambrian Volcanic Field, Econ. Geol, v. 89, p: 1697-1721.
Gotlov, V. I. and Esev, Y. M., 1976- Report on the result of preliminary survey of the Zarand Iron ore deposit: NISCO, TECNO-EXPORT, USSR, 1,104p.
Guilbert, J. M., and  Park, C. F., 1997- The geology of ore deposits: Freeman Company, 985p.
Kirschvink, J., Gaidos, E. , Bertani, L. , Beukes, N. , Gutzmer, J. , Maepa, L. and  Steinberger, R. ,2000- Paleoproterozoic snowball Earth :Extreme climatic and Geochemical global v. 97. p: 1400-1405.
Klein, C. and Beukes, N. J., 1993- Sedimentology and geochemistry of the glaciogenic Late Proterozoic Rapitan iron-formation in Canada, Econ. Geol. v. 88,  p: 542-565.
Loberg, B. E. H. and Hornidal, A. K., 1983- Ferried Geochemistry of Swedish Precambrian Iron Ores, Mineral Deposita, v. 18, p: 487-504.
Lottermoser, B. G. and Ashley, P. M., 2000- Geochemistry, Petrology and origin of Neoproterozoic ironstones in the eastern part of the Adelaide Geosyncline, South Australia, Precambrian Research, v. 110, p: 49-67.
Maynard, J. B., 1983- Geochemistry of sedimentary ore deposits, Springer-Verlag, 305P.
Mucke, A. and Golestaneh, F., 1982- The Genesis of the Gol Gohar Iron ore Deposit (Iran), Institu fur Mineralogie und Kritallographieder Technischen Universitat Berlin, p: 193-212.
Mucke, A. and Younessi, R., 1994- Magnetite-Apatite Deposits (Kiruna-type) along the Sanandaj-Sirjan zone and in the Bafq area, Iran, Mineralogy and Petrology, p: 219-244.
Peter, J. M., 2002- Ancient iron formations: their genesis and use in the exploration  for stratiform base metal sulphide deposits, with examples from the Bathurst Mining Camp: Geochemistry of Sediments and Sedimentry Rocks, P: 139-170.
Russell, M. J., Solomon, M. and Walse, J. L., 1981- The genesis of sediment-hosted,  exhalative Zinc+Lead deposits: Mineral. Deposita, v. 16, p: 113-127.
Slack, J. F., 1982- Tourmaline in Appalachian-Caledonian massive sulphide deposits and its exploration significance, correlation of Caledonian stratabound sulphides, Geological Survey, National Center, Reston, Virginia, v. 60, p: 81-88.
Spry, A., 1976- Metamorphic texture, Pergamon press, New York, p: 250-299.
Trendall, A. F. and Morris, R. C., 1983- Iron formation facts and problem, Elsevier Pub. 558p.
Webb, A. D., Dickens, G. R. and Oliver, N. H. S., 2003- From banded iron- formation to iron ore: geochemical and mineralogical constraints from across the Hamersley Province, Western Australia, Chemical Geology, v. 197, p: 215-251.
Yeo, G. M., 1981- The late Proterozoic Rapitan Glaciation: In the northern Cordillera, Geological Survey of Canada, p: 25-46.
Young, G. M., 2002- Stratigraphic and Tectonic Setting of Proterozoic Glaciogenic. Rocks: Journal of African Earth Science, Geological Society of Africa Presidential,v.35, P: 451-466.
 
 
 
دوره 16، شماره 61
پاییز 85، سال شانزدهم، شماره 61
پاییز 1385
صفحه 40-59