فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

مطالعه بنتونیتها و زئولیتهای منطقه معلمان(جنوب دامغان)، با نگاهی به کانسار بنتونیت سوسن‌وار و زئولیت گندی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
2 گروه شیمی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 گروه زمین شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
4 شرکت ملی حفاری، اهواز، ایران
چکیده
منطقة مورد مطالعه در محدوده معلمان، درجنوب باختر چارگوش ترود، در طول جغرافیایی 54˚  30' تا 54˚ 39' خاوری و عرض 35˚  18' تا 35˚  21' شمالی و از نظر تقسیم بندی ساختاری ـ رسوبی، در محدوده گودالها قرارگرفته است. در بخش شمالی این منطقه، سازند معادل کرج از روستای سوسن‌وار تا جنوب معدن کائولن گندی رخنمون خوبی دارد. از نظر سنگ‌شناسی، این سازند دارای شیل، مارن، ماسه‌سنگ، سنگ‌آهک، دولوستون، رادیولاریت، توفیت، زئولیت و بنتونیت بوده و سن سازند آن در این منطقه، لوتسین(ائوسن میانی) است. مطالعات برروی انواع، ترکیب، و محیط تشکیل لایه‌های بنتونیتی و زئولیتی کانسار بنتونیت سوسن‌وار و  زئولیت گندی انجام شده است. با توجه به بررسیهای به عمل آمده و نتایج حاصل، شیشه آتشفشانی (و شاردهای) به وجود آورنده بنتونیتها و  زئولیتها، اسیدی (ریولیتی تا داسیتی) و سری ماگمایی تشکیل دهنده آنها قلیایی است. تبدیل شیشه به بنتونیت و زئولیت، در شرایط دیاژنزی، در یک محیط کم ژرفای دریایی، مانند لاگون رخ داده است. در طی دیاژنز، بنتونیتها منیزیم و کلسیم و زئولیتها سدیم و پتاسیم بیشتری جذب کرده‌اند. نوع رس بنتونیتها، اسمکتیت(بدلیت) و از نوع وایومینگ، و نوع زئولیتها، کلینوپتیلولیت سدیم‌دار است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


بازرگانی گیلانی، ک.، ربانی، م. ص.، 1383- کانی‌شناسی، مشخصات شیمیایی و ژنتیکی بنتونیت رسوبات ائوسن منطقه افتر، باختر سمنان. مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، شماره دوم، سال دوازدهم( در دست چاپ).
نبوی، م. ح. ، 1355- دیباچه‌ای بر زمین شناسی ایران. انتشارات سازمان زمین شناسی کشور. 109 ص.
Alberti,A., 1975- Sodium-rich dachiardite from Alpe disiusi, Italy. Contrib. Mineral. Petrol. 49, 63-66.
Armbruster,T., 1993- Dehydration mechanism of clinoptilolite and heulandite: single-crystal X-ray study of Na-poor, Ca-, K-, Mg-rich clinoptilolite at 100K. Am. Mineral. 78, 260-264.
Bayliss,P., Berry,L.G., Mrose, M.E. & Smitu,D. K., 1980- Mineral powder diffraction  file.JGPDS,1107 P.
Berry,R., 1999- Eocene and Oligocene Otay-type Waxy Bentonites of San Diego Country and Baja California:Chemistry, mineralogy, petrology and plate tectonic implications.Clays and Clay Minerals,47,70-83.
Bowers,T.S.&Burns,R.G.,1990- Activity diagrams for clinoptilolite:Susceptibility of this zeolite to further diagenetic reactions.  Am Mineralogist,75,601-619.
Christidis,G.E.&Dunham,A.C.,1997-Compositional Clay Minerals,32,253-270.variations in smectites:Part I.Altration of acidic precursors.A case study from Milos Island, Greece. Clay Minerals,32, 253-270.
Christidis,G.E., 2001-Formation and growth of smectites in bentonites:A case study from Kimolos Island,Aegean, Greece. Clays and Clay Minerals, 49,204-215.
Coombs,D.S.  et al., 1997- Recommended nomenclature for zeolite minerals.The Canadian Mineralogist,35,1571-1606.
de Pablo-Galan,L. & de Chavez-Garcfa,M., 1996- Diagenesis of Oligocene vitric tuffs to zeolites, Mexican Volcanic Belt. Clays and Clay Minerals,44, 324-338.
Folk,R.L., Andrews,P.B. & Lewis,D.W. ,1970- Dentrital sedimentary rock classification and nomenclature for use in New Zealand. NZJ. Geol. Geophys. 13, 937-968.
Ghiara,M.R., Petti,C., Franco,E.,Lonis,R., Luxoro,S.&Gnazzo, L., 1999- Occurrence of clinoptilolite and mordenite in Tertiary calc-alkaline pyroclastites from Sardinia(Italy). Clays and Clay Minerals, 47, 319-328.
Hora, Z. D., 1998- Bentonite. British Colombia Geological Survey Branch.1-3.
Irvine,T.N. & Baragar,W.R.A., 1971- A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks. Can. J. Earth Sci., 8, 523-548.
Moore,D.M. & Reynolds,R.C., 1997- X-ray diffraction and the identification and analysis of clay minerals. 2nd ed , Oxford Univ Pr.
Noh,J.H. & Boles,J.R., 1989- Diagenetic alteration of Perlite in the Guryongpo Area, Republic of Korea. Clays and Clay Minerals,37, 47-58.
Ogihara,S., 2000- Composition of clinoptilolite formed from volcanic glass during burial diagenesis. Clays and Clay Minerals,48, 106-110.
Pirsson,L.V., 1980- On mordenite. Am. J. Sci. 140, 232-237.
Schaller,W.T., 1923- Ptilolite and related zeolites. In proc. Society(E. T. Wherry, ed). Am. Mineral. 8, 93-94.
Schaller,W.T., 1932- The Mordenite-Ptilolite group; Clinoptilolite a new species. Am. Mineral. 17, 128-134.
Sudo,T. & Shimoda,S., 1978- Clay and clay minerals of Japan. Elsevier, 326 P.
Treacy,M.M.J. & Higgins,J.B., 2001- Collection of simulated XRD powder patterns for zeolites. Elsevier, 379 P.
Tsolis-Katagas,P. & Katagas,C., 1989- Zeolites in pre-caldera pyroclastic rocks of the Santorini Volcanic, Aegean Sea, Greece. Clays and Clay Minerals,37, 497-510.
Velde,B., 1992- Introduction to clay minerals.Chapman & Hall, 198 P.
White,M. et al., 1985- Isotope and trace element geochemistry of sediments from the Barbados Ridge Demerara Plain region, Atlantic Ocean. Geochim Cosmo chim Acta,49, 1875-1886.
Winchester,J.A. &  Floyd,P.A. , 1977- Geochemical discrimination of different magma series and their differentation products using immobile elements. Chem. Geol., 20, 325-343.
دوره 16، شماره 61
پاییز 85، سال شانزدهم، شماره 61
پاییز 1385
صفحه 124-139