فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

ویژگیهای کانی‌شناسی، دگرسانی متاسوماتیکی و شرایط تشکیل اسکارن آهن پهناور، خاور سیه‌رود، آذربایجان‌شرقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 انستیتو تحقیقاتی علوم پایه، تبریز، ایران
چکیده
اسکارن پهناور‌، در خاور سیه رود، نمونه‌ای شاخص از اسکارنهای غنی از مگنتیت است که در محل همبری توده نفوذی کوارتز- دیوریتی قولان با مشخصه گرانیتوییدی تیپ I (به سن الیگومیوسن) با سنگهای کربناتی غالباً آهکی کرتاسه بالایی تشکیل شده است.  مشاهدات صحرایی و مطالعات کانی‌شناسی نشان می‌دهند اسکارن پهناور از نوع کلسیک بوده و شامل دو زون 1) درون اسکارن و 2) برون اسکارن است. برون اسکارن زون اصلی بوده و  خود شامل دو زون مشخص1) گارنت اسکارن در سمت همبری و 2) اپیدوت اسکارن با فاصله دورتر از همبری می‌باشد. دو مرحله کلی اسکارن‌زایی در پهناور تشخیص داده شد، 1) مرحله پیشرونده و 2) مرحله پسرونده. مرحله پیشرونده که در محدوده دمایی  ˚C550-470 تشکیل شده، خود شامل دو مرحله مجزا، الف) تشکیل اسکارنویید هورنفلسی  (بای متاسوماتیک) و آهکهای دوباره تبلور یافته (مرمر) به‌صورت ایزوشیمیایی و ب) تشکیل اسکارن متاسوماتیک که در طی آن یک سری کانیهای سیلیکات کلسیم بدون آب دانه متوسط تا درشت تشکیل شدند. مرحله پسرونده در دمای کمتر از ˚C470 شروع شده و شامل دو ‌ مرحله جداگانه است. الف) مرحله پسرونده پیشین که در آن مجموعه کانیایی سیلیکات‌کلسیم بدون آب تشکیل شده در مرحله پیشرونده توسط یک‌سری کانیهای  سیلیکاتهای کلسیم  آبدار (اپیدوت، ترمولیت– اکتینولیت)، سیلیس(کوارتز)، کربنات (کلسیت) و کانیهای مات (مگنتیت، هماتیت و پیریت) جانشین شده‌اند. مگنتیت عمدتاً در طی این مرحله تشکیل شده است. ب) مرحله پسرونده پسین که در جریان آن بیشتر کانیهای تشکیل شده در مراحل قبلی متحمل دگرسانی شده و به یک سری مجموعه دانه ریز شامل کلریت، کلسیت، کوارتز، هماتیت و کانیهای رسی تبدیل شده‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


امینی فضل ،ع.، 1373- مطالعه پترولوژی، مینرالوژی و ژئوشیمی توده‏ نفوذی قره داغ (گرانیت اردوباد) ـ شمالغرب ایران، رساله‌ دکتری، آکادمی علوم جمهوری آذربایجان.
سیاه چشم ،ک.، 1381- مطالعه کانی شناسی، دگرسانی و تحولات متاسوماتیکی ذخیره اسکارن پهناور (شرق سیه رود)، پایان نامه کارشناسی ارشد زمین شناسی اقتصادی، دانشگاه تبریز.
سیاه چشم،ک.، کلاگری، ع. ا.، کریم زاده،ع.، مؤذن، م.، 1381- نگرشی بر دگرسانی متاسوماتیک و کانی سازی آهن در اسکارن پهناور. ششمین همایش انجمن زمین شناسی ایران.   
شهاب‌پور ،ج.، 1380- زمین شناسی اقتصادی. انتشارات دانشگاه باهنر کرمان.
علوی نائینی، م.، 1381- اکتشافات ژئوشیمیایی کانیهای سنگین در ورقه 1:100000 سیه‌رود، سازمان زمین‌شناسی کشور،  188ص.
ملاک‌پور،م.، برنا ب.، 1372- گزارش اکتشافی طلا در مناطق قره‌چیلر و قره دره  و  بررسی طلا در زونهای آرسنیک دار سیه‌رود و  دستجرد. سازمان زمین شناسی کشور.
مهرپرتو،م.، 1376- شرح نقشه‏ زمین شناسی ورقه‏ 1:100000 سیه رود. سازمان زمین شناسی کشور.
Bazin, D., Hubner, H., 1969- Copper deposits of Iran. Geological Survey of Iran, Rep. No. 13, 232p.
Berman, R.G., Brown, T.H., Greenwood, H. J., 1985- An internally consistent thermodynamic data base for minerals in the system Na2O-K2O-CaO-MgO-FeO-SiO2-Al2O3-Fe2O3-TiO2-H2O-CO2. Atomic Energy of Canada Technical Report TR-337, 62 p.
Burnham, C.W., 1979- Magmas and hydrothermal fluids, in Barens, H.L. ed., Geochemistry of hydrothermal ore deposits: New York, John Wiley, pp. 71-136.
Chappell, B. W.,White, A. J. R., 1984- I- and S-type granites in the Bachlan Fold Belt, Southeastern Australia. In: Kegin, X. & Guanchi, T. (editors), Geology of granites and their metallogenic relations, Science Press, pp. 87-101.
Ciobanu, C.L.,  Cock, N. J., 2004- Skarn textures and a case study: the Ocna de Fier-Dognecea orefield, Banat, Romania. Ore Geology Review, vol 24, pp. 315-370.
Deer, W. A., Howie, R. A., Zussman, J., 1992- An introduction to the rock forming minerals. Second edition, Longman Scientific and Technical, 696 p.
Eftekhar-Nazhad, J., 1989- Geological Map of Tabriz-Poldasht, 1:250000, Geol. Surv. Of Iran, No. B1 & B2.
Einaudi, M. T., 1982- General features and origin of skarns associated with porphyry copper plutons. Advances in geology of porphyry copper deposits. S. W. North America, pp. 185-209.
Irvine, T. N.,  Baragar, W. R. A., 1971- A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks. Canadian Journal of  Earth Science, vol.8, pp. 523-548.
Jamtveit, B., Wolgelius, R. A. & Fraser, D. G., 1993- Zoning patterns of skarn garnets: Records of hydrothermal system evolution. Geology, 21, pp. 113-116.
Kretz, R., 1983-Symbols for rock-forming minerals. American Mineralogist, 68, p. 277-279.
Le Maitre, R.W., 1976- Some problems of the projection of chemical data into mineralogical classification. Contribution to Mineralogy and Petrology, vol 56, pp. 181-189.
Le Maitre, R.W., Bateman, P., Dudek, A., Keller, J., Lameyre, M. J., Sabine, P. A., Schmind, R., Sorensen, H., Streckeisen, A., Wooley, A. R. & Zanettin, B., 1989-A classification of igneous rocks and glossary of terme. Blackwell, Oxford.
Lentz, D.R., Walker, J. A. & Stirling, J. A. R., 1995- Millistream Cu-Fe skarn deposit: an example of a Cu-bearing magnetite-rich skarn system in northern New Brunswick. Explor. Mining Geol., Vol 4, No. 1, pp. 15-31.
Manier,P.D., Piccoli,P. M.,1989-Tectonic discrimination of granitoids.Geological Society of America Bulletin,101,pp.635-643
Muller,D., Rock, N.M.S., Groves,D.I.,1992- Geochemical discrimination between shoshonitic and potassic volcanic rocks from different tectonic settings: a pilot study. Mineralogy and  Petrology., vol 46, pp. 259-289.
Pearce, J. A., 1996- Source and setting of granitic rocks. Episode, vol. 19, pp. 120-125.
Perkins, E. H., Brown, T. H. & Berman, R.G., 1986-PTX-SYSTEM: three programs for calculation of pressure-temperature-composition phase diagrams. Computers and Geoscience, 12, p. 749-755.
Stephens,W.E., Halliday, A.L., 1984- Geological contrasts between late Caledonian granitoid plutons of Northern, Central and Southern Scotland. Royal Society of Edinburgh Transactions, Earth Sciences, vol 75, pp. 259-274.
دوره 15، شماره 60
تابستان 85، سال پانزدهم، شماره 60
تابستان 1385
صفحه 98-109