فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

فرایندهای کانه‌زایی و دگرسانی در توده‌های گرانیتوییدی (gd) نوع آناتکسی منطقه ماه‌نشان و مسائل ژئودینامیکی مربوطه (استان زنجان- شمال‌باختری ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
چکیده
       ورقه زمین‌شناسی ماه‌نشان در استان زنجان واقع در شمال باختری ایران قرار دارد. از دیدگاه ریخت زمین‌ساختی، پهنه‌ای از رشته‌کوههای موازی با روند شمال‌باختری – جنوب‌خاوری همراه با دشتهای میان‌کوهستانی وابسته را شامل می‌شود. از شمال‌خاوری تا جنوب‌باختری شامل زیر‌پهنه‌های زیر است:
- حوضه اندآباد- مشمپا، شامل ردیفی پرستبرا از رسوبات آواری اولیگوسن زیرین و لایه‌های سبز و سرخ تپه ماهوری نئوژن وابسته به محیطی کم‌ژرفا و تبخیری است (زیر‌پهنه شماره 1).
- کوهستانهای حبش – مغانلو به شکل زیرپهنه‌ای طولی با ساختار فلسی که براثر انباشتگی ورقه‌های رورانده با شیب راندگی به طرف شمال‌خاور به وجود آمده و در نهایت واحدهای سنگی پرکامبرین (تنها سازند کهر) و فانروزوییک برونزد یافته‌اند (زیر‌پهنه شماره 2).
- دشت دوزکند – ماه نشان – ینگجه، با ویژگی تقریبی گرم و خشک، به طور مایل در داخل منطقه قرار دارد (زیر‌پهنه شماره 3).
- کوهستانهای ابراهیم‌آباد – اینچه- آلمالو، در جبهه شمال‌باختری منحصرأ از واحدهای سنگی دگرگون‌شده درجه بالا و برونزدهایی چند از سازند کهر تشکیل شده است (زیر‌پهنه شماره 4).
- دشت دندی – انگوران، با نهشته‌های سیلابی و واریزه‌ای QPl که با شدت زیاد توسط شاخابه‌های دره مانند بریده شده‌اند (زیر‌پهنه شماره 5).
جایگاه سنگ‌چینه‌ای و ویژگیهای سنگ‌شناختی توالی سنگی در دو زیر‌پهنه آهیخته شماره 2 و شماره 4، نشانگر دو رژیم رسوبگذاری از نوع حوضه کافتی و محیط سکویی، برای تکوین مادر سنگهای اولیه آنهاست.
رسوبات اولیه و ولکانیتهای وابسته در زیر‌پهنه شماره 4، تحت فرایند دگرگونی، به شدت دگرشکل‌شده و سنگهای دگرگون‌شده‌ای از نوع گنیس، آمفیبولیت ، شیست‌سبز و مرمر در آن به وجود آمده‌اند، در حالی که در زیر‌پهنه شماره 2 سنگهای نوع اسلیت، فیلیت و شیست نارس تکوین یافته‌اند. این بدین معنی است که شیب زمین‌گرمایی و شدت دگرگونی از حوضه کافتی (زیر‌پهنه شماره 4) به سوی محیط سکویی (زیر‌پهنه شماره 2) به تدریج کاهش می‌یابد. افزون بر این، رخداد فرا‌ دگرگونی موجب زایش توده‌های گرانیتویید آناتکتیکی نوع S در سراسر حوضه کافتی (زیر پهنه شماره 4) شده است.
برخی از این گرانیتوییدهای آناتکتیکی (مانند توده گرانیتویید مغانلو) به شکل توده‌های نفوذی دیاپیری قدرتمند در دوره‌ای خیلی دیرتر از زمان تبلور ماگمایی‌شان جایگزین شده‌اند و به جای  هاله‌های همبری دگرگونی، ایجاد هاله‌های برشی و خردشده در اطراف توده‌های گرانیتوییدی نموده‌اند. چنین هاله‌های برشی و خردشده، نقش محمل‌ها و مجاری مناسب برای مهاجرت و انتقال سیالهای کانه‌دار گرمابی را بازی می‌کنند و موجب تکوین دگرسانیهای فراگیر در راستای کانه‌زایی‌های مربوطه می‌شوند.
برای مثال، دگرسانیهای پتاسیک، آرژیلیک متوسط تا پیشرفته و کانی‌زاییهای آنتیموان اپی‌ترمال وابسته در اطراف توده گرانیتویید نوع S مغانلو در متن مقاله توصیف شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


Batchelor,R.A. and Bowden,P.,1985- Petrogenetic interpretation of granitoid rock series using multicationic parameters. Chem.Geol, Geol, 48-43-55.
Bowden,P.,Batchelor,R.A., Chappel, B.W., Didier, J.and Lameyre, J., 1984-  petrological, geochemical and source criteria for the classification of granitic rocks: a discussion. Phys. Earth. Planet. Inter., 35, 1-11.
Condie,K.C.,1976- magma associations. In “Condie, K.C., plate tectonic and crustal evolution” Pergamon  press.Inc.,145-174.
Cox,K.G.,Bell,J.D.and Pankurst,R.J.,1979 – The interpretation of igneous rocks, Allen and Unwin, London., 450pp.
Irvine, T.N. and Baragar, W.R.A. ,1971- A guide to the chemical classifitication of the common Volcanic rocks. Can.J.Earth.Sci.8,523-548.
Lotfi,M., and Jafari Rad, A.R.,2000- Fe Ore mineralization related to exhalative- sedimetary processes in northeast of 1:100,000 Mah-Neshan geological map quadrangle (a genetic interpretation). 18th symposium of earth science (GSI), (in Persian).
Lotfi,M. ,2002- Geology and Mineral Resources of 1:100,000 Mahneshan Map Quadrangle (West of Zanjan Province, NW-Iran), in Persian.
Maniar,P.D. and Piccoli, M. ,1989- Tectonic discrimination of granitoids. Geol.Soc.Am.Bull., 101, 635-642.
Middlemost, E.A.K. ,1991- Towards a comprehensive classification of igneous rocks and magmas. Earth Sci.Rev., 31,73-87.
Winchester J.A. and Floyd P.A., 1976- Geochemical magma type discrimination: application to altered and metamorphosed basic igneous rocks, Earth Planet, Sci,Lett.28,459-469.
دوره 15، شماره 59
بهار 85، سال پانزدهم، شماره 59
بهار 1385
صفحه 10-23