فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

سنگ زایی و روند تکاملی اسکارن آهن پنج‌کوه (خاور ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم ، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم ،دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
کانسار آهن پنج‌کوه در50 کیلومتری جنوب خاور شهرستان دامغان واقع شده است. سنگهای آتشفشانی و آذرآواری ائوسن با ترکیب آندزیت – تراکیت، میزبان اصلی کانسار هستند. تزریق توده نفوذی با ترکیب اولیه مونزونیت کوارتزدار در بخش مرکز و جنوب این محدوده به درون توالی رسوبی ـ آتشفشانی فوق سبب اسکارن زایی و به وجود آمدن کانسار آهن پنج کوه شده است.
پیروکسن، اپیدوت و آمفیبول مهم‌ترین کانیهای باطله و مگنتیت (و هماتیت)، پیریت، کلکوپیریت، مالاکیت و آزوریت اجزای کانه این کانسار را تشکیل می‌دهند. دگرسانی گسترده سدیمی- کلسیمی که با حضور کانیهای آلبیت، اسکاپولیت، و کانیهای غنی از Ca و Mg (دیوپسید) مشخص می‌شود، دگرسانی پتاسیمی با گسترش محدودتر که منجر به تشکیل ارتوکلاز و بیوتیت شده است، حضور گسترده مگنتیت همراه با مقادیر فرعی پیریت و کلکوپیریت، و تشکیل مالاکیت و آزوریت در سنگهای آتشفشانی میزبان، از مشخصات مهم کانی‌سازی در این ناحیه می‌باشند. همچنین بررسیهای ژئوشیمیایی نشان می‌دهند که توده آذرین پنج‌کوه دارای مقدار بالایی  Sc, V ,Ni, SiO2, MgO  و مقادیر پایین‌تری از K2O و نسبت Rb/Sr است، ویژگیهای متاآلومین و شرایط محیطهای اکسیدی را به نمایش می‌گذارند. این مشخصات نشان می‌دهند که تشکیل نهشته موجود با کانسارهای اسکارنی همخوانی داشته و سیالهای متاسوماتیسم کننده، عامل اصلی تشکیل آن بوده‌اند. افزون بر این، مقایسه ترکیب میانگین عناصر اصلی و جزئی نفوذی پنج‌کوه با ترکیب میانگین توده‌های نفوذی همراه با دیگر اسکارنهای مختلف دنیا، نشانگر این است که کانسار آهن پنج‌کوه  تا حدی ویژگیهای اسکارنهای طلا و مس را نیز نشان می‌دهد و لذا پی‌جویی این عناصر مهم در برنامه‌های اکتشافی آینده پیشنهاد می‌‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسماعیلی، د.، شیبی، م.، کنعانیان، ع.، a1383- شواهد پتروگرافی و ژئوشیمیایی آلتراسیون سدی-کلسیک و پتاسیک در توده نفوذی پنج‌کوه (شرق ایران)، مجله علوم، زیر چاپ.
اسماعیلی، د.، شیبی، م.، کنعانیان، ع.، b1383- خاستگاه اسکاپولیت در توده نفوذی پنج کوه (جنوب شرق دامغان)، مجله بلور شناسی و کانی شناسی ایران، سال دوازدهم، شماره دو، پاییز و زمستان 1383.
شیبی، م.،1383- پترولوژی و ژئوشیمی توده نفوذی و اسکارن آهن پنج‌کوه (جنوب شرق دامغان)، رساله کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تهران. 135ص.
نبوی ، م. ح.، 1355 - دیباچه ای بر زمین شناسی ایران – انتشارات سازمان زمین شناسی کشور.
هوشمندزاده.ع.، علوی.م، حقی‌پور.ع.، ١٣٥٧-  تحول پدیده‌های زمین‌شناسی ترود، سازمان زمین‌شناسی کشور، گزارش شمارهH5.
Arranciba, O.N. & Clark, A.H., 1996- Early magnetite-amphibole- plagioclase alteration – mineralization in Island copper porphyry copper – gold – molybdenum deposite, British columbia, Econ.Geol, V. 91, P. 402-438.
Barton, M. D. & Johnson, D. A., 2000- Alternative brine sources for Fe-oxide(-Cu-Au) systems: Implications for hydrothermal alteration and metals: in Porter, T.M., Hydrothermal iron oxide copper-gold and related deposits a global perspective, Australian Mineral Foundation, Glenside, South Australia, p. 43-60.
Dilles, J. H. & Einaudi, M. T., 1992 - Wall – rock altration and hydrothermal flow paths about the Ann-Mason porphyry copper deposit, Nevada. Econ. Geol, V. 87, P. 1963-2001.
Einauadi, M, T., Meinert, L. D. & Newberry, R. J., 1981- Skarn deposits: Econ. Geol. 15th Anniverary volume, P. 317-391.
Einaudi M.T. & Burt D.m., 1982- A special issue devoted to skarn deposits, Introduction –Terminology, classification and composition of skarn deposits,Eco.Geo.74.No .4.
Forst , B. F., 1991- Introduction to oxygen fugacity and its petroogic importance. In Oxide Minerals: petrologic and Magnetic Significance. Reviews Mineral. 25, 1-10. [1] Pearce, J. A., Harris, N. B. W & Tindle, A. G. 1984, Trace – element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks,  J. petrology. 25, 956-983.
Meinert, L. D., 1992- Skarn and Skarn deposits. Geosci. Can. 19, 145-162. [17]
Meinert, L. D. ,1995- Igneous petrogenesis and skarn deposits, Geol. Assoc. Can. Spacial paper 40, 569-583.
Meinert, L.D., 1995- Compositional variation of igneous rocks associated with skarn deposits – chemical evidence for a genetic conection between petrogenesis and mineralization In: Thompson, J. F. H.(Ed), Mineral. Assoc. Can. Short Course Series, Vol. 23. Mineralogical Assocciations of Canada, Nepean, Ontarion, PP: 401-418.
Newberry, R. J. & Swanson, S. E., 1986- Scheelite skarn granitods: an evaluation of the roles of magmatic source and process. Ore. Gel.Reviews. 1, 57-81.
Newberry, R. J., 1987-  Use of intrusive and calcsilicate compositional data to distinguish contrasting skarn types in the Durwin polymetallic skarn district, California, USA. Mineral Deposita. 22, 202-215.
Pearce, J. A., Harris, N. B. W. & Tindle, A. G., 1984- Trace – element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks,  J. petrology. 25, 956-983.
Ray, G. E., Webster, I.C. L. & Ettlinger, A. D., 1995- The distribution of skarns in British Columbia and the chemistry and ages of their related plutonic rocks. Econ. Geol. 90(accepted).
Smirnov, V. I., 1976- Geology of Mineral Deposits, Mir Publisher, Moscow.
Vaughan, D. J. &  Craig, J. R., 1981- Ore Microscopy, John Wiley.
دوره 15، شماره 59
بهار 85، سال پانزدهم، شماره 59
بهار 1385
صفحه 38-49