فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

پیش در آمدی بر آرایش تنشهای دیرینه در گستره کپه داغ پس از تریاس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین ساخت، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
2 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران
3 مدیریت زمین شناسی شمال خاوری، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، مشهد، ایران
چکیده
کمربند کوهستانی کپه داغ در شمال خاور ایران دربردارنده توالی سنگهای رسوبی چین خورده ژوراسیک تا پلیوسن است که برروی پی سنگ دگرشکل شده ای از سنگهای رسوبی و آذرآواری تریاس و قدیم‌تر قرار گرفته‌اند. برای دست یابی به بخشی از تاریخ گذشته زمین ساختی و آرایش تنشهای دگرشکل کننده این کمربند عناصر ساختاری شکننده برداشت شده‌اند و نمودارهای آماری اشمیت و دو وجهی  راست (right dihedra) مورد ارزیابی قرارگرفته‌اند. از سطوح ناپیوستگی رسوبی نیز برای سن یابی رویدادها استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهند که حوضه رسوبی کپه داغ در زمان ژوراسیک پیشین تا میانی در یک رژیم زمین ساخت کششی با راستای شمال باختری شروع به شکل گیری کرده است. هرچند آثاری از یک رژیم فشارشی با راستایی مشابه همزمان با فاز کیمرین پسین (ژوراسیک پسین- کرتاسه پیشین) در این گستره دیده شده است ولی به نظر می‌رسد در زمان پالئوسن، تنشی فشارشی با راستای شمال خاوری و همزمان با فاز لارامید مسبب چین خوردگی لایه‌های کرتاسه بوده است. این تنش، پس از آن به راستایی شمالی- جنوبی تغییر آرایش و ساختارهای راستالغز کنونی را در زمانی پس از میوسن به‌وجود آورده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


افشارحرب، ع.، 1373- زمین‌شناسی کپه‌داغ. طرح تدوین کتاب، سازمان زمین‌شناسی، کتابهای زمین‌شناسی ایران، 11.
درویش‌زاده، ع.، 1370- زمین‌شناسی ایران. مجموعه کتابهای علوم پایه، نشر دانش امروز، تهران.
نبوی، م. ح.، 1355-  دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین‌شناسی کشور، 109ص، تهران.
نواب‌پور، پ.، حیدرزاده، ق.، مافی، آ. و نعیمی قصابان، ن.، 1382 (الف)-  زمین‌ساخت و لرزه‌زمین‌ساخت ایالت ساختاری کپه‌داغ-بینالود. گزارش داخلی شماره یک، گروه زمین‌ساخت، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران. (منتشر نشده)
نواب‌پور، پ.، حیدرزاده، ق.، 1382 (ب)- زمین‌ساخت و لرزه‌زمین‌ساخت ایالت ساختاری کپه‌داغ-بینالود. گزارش داخلی شماره دو، گروه زمین‌ساخت، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران. (منتشر نشده)
نواب پور، پ.، حیدرزاده، ق.، مافی، آ. و حقی پور، ن.، 1382 (پ)- الگوی دگرریختی و پهنه بندی ساختاری ایالت زمین ساختی کپه داغ. بیست و دومین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران.
نواب‌پور، پ.، شیخ‌الاسلامی، م.ر.، مافی، آ. و حقی‌پور، ن.، 1383 (الف)- زمین‌ساخت و لرزه‌زمین‌ساخت ایالت ساختاری کپه‌داغ-بینالود. گزارش داخلی شماره سه، گروه زمین‌ساخت، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران. (منتشر نشده)
نواب پور، پ.، 1383 (ب)- طرح پژوهشی زمین ساخت و لرزه زمین ساخت ایالت ساختاری کپه داغ- بینالود، گزارش پیشرفت (کپه داغ خاوری، مرکزی و پهنه بینالود)، گروه زمین ساخت، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران. (منتشر نشده)
Afshar-Harb, A., 1969- A brief history of geological exploration and geology of the Sarakhs area and the Khangiran gas field. Bulletin of the Iranian petroleum institute, 37, p.86-96. (in Farsi).
Afshar-Harb, A., 1979- The stratigraphy, tectonics and petroleum geology of Kopet Dagh region, Northern Iran. Ph.D. thesis, petroleum geology section, Royal school of mines, imperial college london, 316 p.
Angelier, J. & Mechler, P., 1977- Sur une méthode graphique de recherche des contraintes principales également utilisable en tectonique et enséismologie: la methode des diédres droits. – Bull. Soc. Géol. France , VII, 19: 1309-1318; Paris.
Berberian, M., and King, G. C. P., 1981- Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran. Canadian journal of earth sciences, v. 18, no. 2, p. 210-265.
Brunet, M. –F., Korotaev, M. V., Ershov, A. V. & Nikishin, A. M., 2003- The South Caspian Basin: a review of its evolution from subsidence modeling. Sedimentary Geology, v. 156, p. 119-148.
Hugo, O., Franz, R., & Peter, A., 2002- Easy handling of tectonic data: the programs TectonicVB for Mac and TectonicsFP for Windows. Elsevier Science Ltd., Computers & Geosciences, 28, p. 1193-1200.
Lyberis, N., Manby, G., Poli, J. T., Kalugin,V., Yousouphocaev, H., and Ashirov, T., 1998- Post Triassic evolution of the southern margin of the Turan plate. Comptes Rendus de l’Academic des sciences, Paris, v. 326, p. 137-143.
Lyberis, N., and Manby, G., 1999- Oblique to orthogonal convergence across the Turan block in the Post-Miocene. AAPG bulletin, v. 83, no. 7, p. 1135-1160.
Ruttner, A. W., Brandner, R., and Kirchner, E., 1991- Geology of the Aghdarband area (Kopet Dagh, NE Iran). Abhandlungen der Geologischen, Bundesanstalt, v. 38, p. 7-79.
Ruttner, A. W., 1993- Southern borderland of Triassic Laurasia in northeast Iran. Geologisches Rundschau, v. 82, p. 110-120.
Slocklin, J., 1977- Structural correlation of the Alpine ranges between Iran and central Asia. Memoire hors serie de la Societe Geologique, v. 8, p. 333-353.
Tchalenko, J. S. ,1975- Seismicity and structure of the Kopet Dagh (Iran, U.S.S.R.). PTRMAD v. 278, n. 1275, pp. 1-28, Royal Society, London.
Trifonov, V. G., 1971- The pulse-like character of tectonic movements in regions of most recent mountain building (Kopet Dagh and Southeast Caucasus). Geotectonics 4, 234-235. (Engl. Transl.)
Trifonov, V. G., 1978- Late Quaternary movements of western and central Asia. Geological society of America bulletin, v.89, p. 1059-1072.
دوره 15، شماره 59
بهار 85، سال پانزدهم، شماره 59
بهار 1385
صفحه 176-183