فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

ارتباط بین فروچاله‌های دشت فامنین – کبودرآهنگ- قهاوند با سنگ کف منطقه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، همدان، ایران
چکیده
دشت فامنین-  قهاوند- کبودرآهنگ درشمال استان همدان واقع شده و ضخامت رسوبات سفره آبدار آن به حدود100-70 متر می‌رسد که بهره برداری از آن بیش از ظرفیت سفره بوده و سالانه حدود 3-2.5 متر افت درسطح آب این سفره وجود دارد. در طی ده سال اخیر، دست کم حدود  19 فروچاله (Sinkhole)کوچک و بزرگ در سطح دشت به‌وجود آمده که سبب نگرانی ساکنان دشت گردیده است.در این تحقیق،  پس از پیمایشها و اندازه‌گیریهای صحرایی، تجزیه  نمونه‌ها و برآورد میزان  دی‌اکسید‌کربن آزاد (Free carbon dioxide)   انجام گرفته و مشخصات فروچاله‌ها شناسایی و ثبت شده است. از نتایج حاصل  مشخص گردید که شرایط ویژه در سنگ بسترآهکی و وجود دی‌اکسید‌کربن بیشتراز 1500میلی گرم در لیتر، عامل اصلی توسعه کارست در منطقه است.همچنین وجود حفره‌های انحلالی بزرگ، ‌مجاری آب، سیستم درز و شکاف وسیع در سنگ بسترو پمپاژ آب موجود در آنها عامل اصلی ایجاد فروچاله‌‌های منطقه بوده و عواملی چون ماسه‌شویی لایه‌ها، ‌خروج گاز از چاهها و افت سریع سطح آب زیرزمینی در تسریع وقوع فروچاله‌های منطقه دخیل هستند. لذا برای جلوگیری از این پدیده، باید اولاً از کف شکنی و حفاری در سنگ بستر خودداری شود. و دوم این که برای جلوگیری از ماسه‌شویی چاههای آب باید از گراول پک  (Gravel pack)  مناسب استفاده شود و سوم این که همة  چاههایی که درسنگ بستر حفاری شده و آبدهی بالایی دارند، تعطیل شوند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اصغری، م.، 1381-  بررسی تاثیر خواص هیدروشیمیایی آب زیرزمینی بر ساختمان چاههای کشاورزی دشت آذرشهر، بیست ویکمین گردهمایی علوم زمین.
اکبرزاده‌خویی، ‌ح.، 1374- تهیه نقشه توپوگرافی و بررسی ویژگیهای زمین‌شناسی غار علیصدر همدان، نوزدهمین گردهمایی علوم زمین،‌ سازمان زمین‌شناسی کشور.
امیری، م.، 1374 -  مطالعه پتروگرافی و ‌پترولوژی و مواد معدنی منطقه آلموقلاق (شمال اسدآباد همدان)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم تهران.
امیری، م.، 1381-  بررسی گازدار شدن و ارائه راه حلها در رابطه با چاههای آب استان همدان، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان همدان، نشریة شماره 361 .
ترابی، ت.، 1379-  هیدرولوژی زیرزمینی، انتشارات دانشگاه بوعلی سینا همدان، شماره 331، 362  .
حیدری، م.، خانلری ، غ و طالب بیدختی، ع.، 1382-  بررسی انحلال پذیری سنگهای کربناته حاشیه نیروگاه همدان.سومین کنفرانس زمین شناسی مهندسی و محیط زیست ایران،  ص‌201-189.
سعادتی، ق.،  و محمدی،‌ ب.، 1382-  وضعیت تکنوتیکی گودالهای فرونشینی دشت مرکزی همدان،  سومین کنفرانس زمین شناسی مهندسی و محیط زیست ایران، ص 295-286.
شریعت، م.،  1378-  اصول کیفیت و تصفیة آب و فاضلاب،  انتشارات دانشگاه تهران.
علیاری، ع.، فاطمی عقدا، م.، نخعی،‌ م و بیت الهی، ع.، 1380-  بررسی  مکانیزم  تشکیل فروچالهای دشت مرکزی همدان، دومین کنفرانس زمین شناسی مهندسی و محیط زیست ایران، ص 693- 703 .
نگاری، م.، 1319- آزمایشهای شیمیایی آبهای کانی باباگرگر، پایان نامه دکترای داروسازی، دانشکده داروسازی تهران، شماره 62.
هاشمی، ع.، 1381- بررسی علل فرونشست عمومی زمین و تشکیل فروچاله‌ها دردشت فامنین و راههای مقابله  با آن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده  صنعت آب و برق .
Dye,J.F., 1958- Correlaion of the two principal method of calculating The three kinds of alkalinity, J.Amer water works Assoc.50:812.
 Moore,E.W.,1939- Graphic determination of carbon dioxide and the three forms of alkalinity, J.Amer water works Assoc.31:51.
Pewe, Troy. L., 1990- Land subsidence and earth-fissure formation caused by ground water withdrawal in Arizona, A review pages 218-233 in C.G.Higgins and D.R.
Seibt,A.,Haot,P and Naumann,D.,2000- Gas solubility in formation waters of the North German Bassin Implication for Geothermal energy recovery, Ptro ceeding word Geothermal congress 2003 Kyusha Tohoku Japan,May 28-jan 10,2000.
 Standard method committee.,1990- Standard methods for the examination of water waster part 9000 chemical examination,Volume 1.
Waltham, A.C., 1989-Ground subsidence, Blackie, 202p.
William, L.,1992- Hydrogeologic factors affecting new sinkhole development in the Orlando area, Florida, Ground water, Vol.30, No.6.
دوره 15، شماره 58
زمستان 84، سال پانزدهم، شماره 58
زمستان 1384
صفحه 134-147