فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

ریخت زمین ساخت گسل کوهبنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران
2 دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
گسل کوهبنان  در حاشیه جنوب خاوری خرد  قاره  ایران مرکزی در بین بلوک طبس و بلوک یزد از شمال باختری کرمان تا شمال باختری بهاباد واقع در خاور بافق با طول 300 کیلومتر و امتداد شمال باختری-  جنوب خاوری ادامه دارد. این گسل یکی از لرزه خیزترین روندهای ساختاری در استان کرمان و خاور بافق یزد به شمار می‌آید. آخرین فعالیت لرزه‌ای ثبت شده آن در تاریخ  82/7/15 با زلزله‌هایی با شدت 3/8 در مقیاس ریشتر در قطعه کوهبنان این گسل اتفاق افتاد، گسل فعال کوهبنان به صورت قطعات جدا از هم شکل گرفته است. حرکت در قطعات جنوب خاوری و میانی آن راستالغز راستگرد با مؤلفه معکوس و در قطعات شمال باختری آن راستالغز راستگرد  با مؤلفه عادی در پلیو-کوارتزی بوده است.
اثرات ریخت زمین ساخت گسل کوهبنان در جبهه رشته کوههای کرمان- کوهبنان و در جبهه رشته کوههای باختر دشت بهاباد، به صورت افرازهای گسلی جوان، سطوح مثلثی شکل در حد کوه و دشت، حد کوه و دشت مستقیم، دره‌های V شکل و باریک، شیب تند دره‌ها و کوهها، رودخانه‌های منحرف و جابه جا شده، پشته‌های فشاری، پشته‌های مسدود کننده، پشته‌های خطی، دره‌های خطی، چشمه‌ها، حوضه‌های آبراهه کشیده، استخرهای فرونشستگی و حوضه‌های کشیده شدگی کوچک و جوان در طول گسل است. با توجه به تنوع و فراوانی زمین ریختها در قطعات این گسل، منطقه گسل کوهبنان به عنوان الگو و رده‌ای از زمین ریختهای زمین ساخت معرفی می‌شود.
مطالعات زمین‌ریختهای ریخت‌زمین‌ساختی و محاسبه شاخصهای زمین ریختی , K, SL, V, VF, Facet% Smf  HYدر 32 جبهه و 33 رودخانه با سنگهایی با مقاومت تقریبا" یکسان در قطعات مختلف گسل، نمایانگر این است که میزان فعالیت زمین ساختی در این قطعات در پلیو-کواترنری متفاوت بوده و به صورت خیلی فعال، فعال، نسبتا" فعال و با فعالیت کم معرفی می‌شوند.
براساس زمین‌ریختهای ایجاد شده و شاخصهای زمین‌ریختی به دست آمده در طول گسل کوهبنان، قطعات گسلی به صورت زیر دسته بندی شده‌اند.
دسته اول: قطعات گیسک، در تنگل، شمال باختری ده زوئیه، خان مکان-  طغرل جرد و چرمیز که دارای بیشترین فعالیت زمین ساختی  بوده‌اند.
 دسته دوم:  قطعات خانوک، ریگ آباد، داهویه، کتگوئیه، گزوئیه، اپانگ  سرباغ، ده زوئیه،  جنوب خاور گوار، درجزری- درهود، پسندو-  باب خام و فخرآباد،  بنستان، خوش آباد، حسین آباد  Iو II کوه سرخ I و  IIو III و کوه سه گوش که دارای زمین ساخت  فعال بوده‌اند.
دسته سوم: قطعات باختری کتگوئیه، عباس آباد، بخش جنوب خاوری درگز- گودگز ، گوار و کوهبنان دارای زمین ساخت نسبتا"  فعال بوده‌اند.
دسته چهارم: قطعات رشک، دشت خان، بیروئیه و اسدآباد دارای کمترین فعالیت زمین ساختی بوده‌اند.
نکته قابل توجه این است که قطعات خیلی فعال و فعال براساس شاخصهای زمین ریخت و زمین ریختها بیشتر قطعاتی بوده که در آنها زلزله‌های تاریخی و دستگاهی گزارش شده است که این خود هماهنگی مطالعات ریخت زمین ساخت را با فعالیت لرزه‌ای قطعات گسلی نشان می‌دهد. اما قطعات فعالی بوده که تاکنون هیچ فعالیت لرزه‌ای دستگاهی نداشته‌اند. این موضوع به دو صورت قابل توجه است. نخست اینکه در آینده احتمال رویداد زمین لرزه روی این قطعات وجود دارد و دوم تا حدی ناهماهنگی احتمالی را  بین مطالعات ریخت زمین ساخت با فعالیت لرزه‌ای قطعات گسلی نشان می‌دهد. بنابراین باید شاخصهای ریخت زمین ساخت را در ارزیابی سطح فعالیت لرزه‌ای جوان گسلها با احتیاط کامل به کار برد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آل طه، ب. و شرکتی، ش.، 1375- گزارش نهایی طرح تحقیقاتی مطالعه لرزه خیزی و سایسموتکنونیک شهر کرمان  (جلد 4) دانشگاه آزاد اسلامی واحد زرند.
رادفر، ش.، 1381- تحلیل ساختاری و قطعات گسل کوهبنان ، منتشر نشده.
شاه پسندزاده، م. و حیدری، م.، 1375- بررسی مقدماتی لرزه خیزی، لرزه زمین ساخت و خطر رویداد زمین لرزه-گسلش در پهنه استان کرمان، موسسه بین المللی زلزله شناس و مهندس زلزله 21 ص.
ظهوریان ایزدپناه، ع. ا. و مهاجر اشجعی، کبیری، قمصری، 1364- گسترش خسارات و پس لرزه های دو زلزله مخرب 1360 شرق کرمان نشریه فیزیک زمین و فضا جلد 13 و 14.
قاسمی، ع.، 1371- بررسی زمین شناس ساختمانی و ارائه یک الگوی تکنونیکی در منطقه زرند پایان نامه کارشناسی ارشد زمین شناسی، دانشگاه شهید بهشتی 231 ص.
  Adams, K. D., Wesousky, S. G., and Bills, B. G., 1990- ²Isostatic rebound, active faulting, and poential geomorphic effects in the lake Lahontan basin, Nevada and California², Geological socity of American Bulletin, V. 111, P. 1739-1756,
Akasheh, B. and Eshghi, I., 1979-The Iran Earthquake of December 19, 1977 Bab-tangal, North western Kerman, J. Earth and spacephys. Vol & P. 65-71.
Ambraseys, N. N., Arsovski, M. and Moinfar, A. A., 1979- the Gisk Earthquake of 19 December 197 and the seismicity of the Kuhbanan fault zone UNESCO publ. No. FMR/SC/GEO/79/192 Paris 47 p.
Berberian, M. and Asudeh, I., 1979- surface rupture and mechanism of the Bab-tangal (South Easter Iran) Earthquake of 19 December 1977, Earth and planetary science letters. P 456-462.
Braun, J., and Sambridge, M., 1997- Modelling landscape evolution on geological time scales: a new method based on irregular spatial discretization, Basin Research, V. 9, P. 52.
Bull, W. B., 1978- geomorphic tectonic activity classes of the south front of the san Gabriel Mountains C. A. unpubl. Final Rep. U. S. Geol. Surv. Contract No 14-08-001-G-394.
Burbank, D. W., and Anderson, R. S., 2001- Tectonic Geomorphology, Blackwell science, 274 P.
Dimitrijevic, M. D. ,1973 - Geology of Kerman region. C. S. I. Rep. No. 52 334 P.
Huckride, R. Kursten, M. and Venzlaff, H., 1962- zur Geologic des Gebietes Zeischen Kerman un sugand (Iran) Hannover Bundesanstact Fur, Boden Forschung 197 PP.
Keller, E. A., and pinter, N., 1996- Active tectonics, Earthquake Uplift and Landscape. Printice Hall In.
Mayer, 1986- Tectonic Geomorphology of escapments and mountain fronts. In active tectonic (compiled by Wallace, R. E.) Nat. Academic press, Washington, 125-135.
Rockwell T. K. Keller, E. A. and Johnson, D. L., 1987- tectonic geomorphology of alluvial fans and mountain fronts near ventura California in: tectonic geomorphology (edited Morisawa, M. and Hack, J. T.) Allen and Uniwin, Boston 183-208.
Scholz, C. H., 1990- The Mechanics of Earthquakes and Faulting. Cambridge University Press, Cambridge. Stewart, I. S. and Hancock,P.L.,1994- Neotectonics chap 18 of continental deformation (ed. By P. L., Hancock) pergamon press. P.370-405.
Stewart, I. S. Mc Guire, W. Vita-Finzi, C. Firth, C. Holmes, R. and saunders, S., 1993- active Faulting and Neotectonic deformation on the eastern flank of mount. Etne, sisiey, in : Neotectonics and active faulting. Z. Geomorph. Suppl. Vol. 94, 73-94.
Welles, S. G. Bullard, T. F., 1988- Regional variation in tectonic geomorphology along a segmented convergent plate boundary. Pacific coast of cista rica geomorphology vol pp. 239-265.
Yousefi, E. and J. L. Freidberg ,1978- Aeromagnetic map of Kerman Area. Geol. Surv. of Iran.
دوره 15، شماره 58
زمستان 84، سال پانزدهم، شماره 58
زمستان 1384
صفحه 166-183