فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

هندسه و سینماتیک سامانه گسل قم- زفره و اهمیت آن در زمین ساخت ترافشارشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه تکتونیک دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
گسل قم- زفره با طولی حدود 220 کیلومتر، پهنه آتشفشانی ارومیه- دختر را در بخش‌های میانی بریده است. بر اساس روند و سازوکار، این گسل را می‌توان به سه تکه شمال باختری، میانی و جنوب خاوری تقسیم کرد. تحلیل هندسه ساختارهای مرتبط با گسل قم- زفره و سینماتیک آنها (همچون قطعه گسل نطنز)، نشانگر حرکت چیره امتداد لغز راستگرد با مؤلفه کم معکوس (در پاره‌هایی از گسل قم- زفره) است. روند گسلهــــای معکوس و راندگی در ارتباط با گسل قم- زفره، به همراه موقعیت هندسی چینهای گسترش یافته با این گسلها، نشانگر تأثیر حرکت امتداد لغز گسل قم- زفره در زایش و تکوین آنهاست. این حرکت، باعث به وجود آمدن ساختار گل گونه مثبت (positive flower structure) در دو منطقه قرینه فشاری، یعنی جنوب کاشان و جنوب اردستان شده است. در مقایسه با آن، دو منطقه دشت شمال کاشان در شمال باختری و دشت جنوب زفره- باتلاق گاوخونی در جنوب خاوری، به صورت قرینه متأثر از محلهای کششی این گسل امتداد لغز راستگرد بوده‌اند. انواع سنگهای آذرین مانند گرانیت کرکس و واش در مناطق کششی محلی در طول تکوین برشی- خمشی این سامانه گسلی نفوذ کرده‌اند. این گسل به عنوان یکی از گسلهای پی سنگی با روند کلی شمال- شمال باختر ارزیابی می‌شود که با رویداد زمین ساختی بسته شدن اقیانوس تتیس جوان فعال شده است. شواهد ریخت زمین ساختی، مانند  قطع و جابه جا شدن آبراهه‌ها و مخروط افکنه‌های جوان  در مسیر گسل، از دلایل پتانسیل بالای جنبا بودن گسل قم- زفره است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


پروهان، ن.، 1381- تحلیل دگرریختی گسل قم- زفره (محدوده کاشان-اردستان)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، 160 صفحه.
خلعتبری و علایی، نقشه زمین شناسی نطنز، مقیاس 1:100000. سازمان زمین شناسی کشور.
رادفر، ج.،  نقشه زمین شناسی کاشان، مقیاس 1:100000. سازمان زمین شناسی کشور.
زاهدی، م.، رحمتی، م.، 1381- نقشه زمین شناسی طرق، مقیاس 1:100000. سازمان زمین شناسی کشور.
محجل، م.، 1379-  نقش فضاهای کششی نردبانی در فعالیت سنگهای آذرین در منطقه کاشان- اردستان، الگویی برای شکل گیری کمان آتشفشــــــــانی     ارومیه- دختر. نوزدهمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین شناسی کشور.
نبوی، م. ح. ،1355- دیباچه ای بر زمین شناسی ایران. سازمان زمین شناسی کشور.
نوگل سادات، م. ع. ا.، 1364-  منطقه های برشی و خمیدگی ساختاری در ایران. دستاوردهای تحلیل ساختاری ناحیه قم، گزارش شماره 55 سازمان زمین شناسی کشور.
 
Alavi, M., 1991- Tectonic map of the Middle East. Geological Survey of Iran.
Mohajjel, M., Fergusson, C. L.,  2000- Dextral transpression in Late Cretaceous continental collision, Sanandaj-Sirjan zone, western Iran. Journal of Structural Geology 22, 1125-1139.
Mohajjel, M., Fergusson, C. L.,  M.R., Sahandi, 2003- Cretacous-Tertiary convergence and continental collision, Sanandaj-Sirjan zone, western Iran. Journal of Asian Earth Sciences 21, 397-412.
Mohajjel, M.,1997- Structure and tectonic evelution of Paleozoic-Mesozoic rocks, Sanandaj-Sirjan Zone, western Iran. PhD Thesis, University of Wollongong, Wollongong, Australia (unpublished).
Sylvester, A. G., 1988- Strike-slip faults. Geological Society of America Bulletin, V. 100, P. 1196-1230.
Twiss, R. J.& Moores, E. M., 1992- Structural Geology. Freeman and Company, New York, 532 pages
دوره 14، شماره 56
تابستان 1384، سال چهاردهم، شماره 56
تابستان 1384
صفحه 72-83