فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

تعیین وضعیت تنش به کمک روش برگشتی از صفحه‌های گسلی لبه جنوبی البرز مرکزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران
چکیده
در پژوهش کنونی گستره بین طول جغرافیایی 51 تا 52/5 درجه را بررسی می‌‌کند. البرز مرکزی با تحدب به سوی ایران مرکزی مجموعه کمانی شکلی از چین خوردگی و راندگی را شامل می‌شود. با اندازه گیری 181 صفحه گسلی و خش خط‌های مربوطه نحولات تنش از ائوسن (واحدهای سنگی) تا جوان ترین واحدهای کواترنر پسین (آبرفت) در محدوده شمال شهر تهران به کمک روش برگشتی مورد بررسی قرار گرفته است.
     رخنمون های موجود در شمال شهر تهران شرایط مناسبی را برای اندازه گیری در آبرفت‌ها فراهم آورده‌اند. بیشترین اندازه‌گیری‌ها در آبرفتهای با سن پلیوپلیستوسن (سازند A) و کواترنری پیشین (سازند B) صورت گرفته‌اند. نتایج به دست آمده از باره زمانی پلیوپلیستوسن تا هولوسن سه جهت تنش بیشینه را نشان می‌دهند.  این جهت های تنش به ترتیب با راستای شمال باختری، شمالی -  جنوبی و شمال خاوری در جهت  عقربه ساعت تغییر جهت می‌دهند. هر کدام از این جهت های تنش یا دو رژیم زمین ساختی فشاری و راستالغز ظاهر می‌شود.
     به‌منظور تعیین سن رویدادهای مختلف زمین ساختی سن هر کدام از تغییر جهت‌های تنش به کمک روابط تقدم و تاخر صفحه‌‌های گسلی در سازند های (A) و (B) مشخص شده اند. براساس این یافته‌ها در یال جنوبی البرز مرکزی جهت تنش شمال باختری در رژیم زمین ساختی فشاری در بازه زمانی ائوسن تا پلیوپلیستوسن حاکم بوده است که باعث چین خوردگی و گسلش‌ها با روند خاوری -  باختری شده است متعاقب این رویداد زمین ساختی رژیم زمین ساختی راستالغز حاکم شده است که ما آن را با نهشته شدن سازند  (B) همزمان  می پنداریم.
     تنسور تنش محاسبه شده بر روی گسله مشا (با سن هولوسن) با ساز و کارهای کانونی به دست آمده از این منطقه همخوان است و بیانگر جهت تنش شمال خاوری در یک رژیم زمین ساختی راستالغز است. با تفریق رویداد زمین ساختی عهد حاضر (تنش بیشینه شمال خاوری) از رویداد زمین ساختی قدیمی (تنش بیشینه شمال باختری) رویداد زمین ساختی با جهت تنش شمالی – جنوبی از نظر سنی باقی می‌ماند که ما آن را مربوط به کواترنر پسین (سازند C) می‌دانیم. چیرگی هر کدام از سه جهت تنش یاد شده در ابتدا با رژیم زمین ساختی فشاری و سپس با کارسازی رژیم زمین ساختی راستا لغز همراه بوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


الیاسی، م.،1379- تحلیل هندسی و دینامیکی دگرریختی بخش جنوبی البرز مرکزی در شرایط شکننده با تاکید بر تنش‌های دیرین، پایان نامه دکترا، دانشگاه تربیت مدرس. 170 صفحه.
بربریان، م. ،  قرشی، م. ، ارژنگ روش، ‌ب.‌ و مهاجر اشجعی، ا.، 1364- پژوهش و بررسی ژرف نوزمین ساخت، لرزه زمین ساخت و خطر زمین لرزه-گسلش در گستره تهران و پیرامون (پژوهش و بررسی لرزه زمین ساخت ایران زمین: بخش پنجم)، سازمان زمین شناسی کشور، گزارش شماره 56، 316 صفحه.
شبانیان بروجنی، ا.،  1377-  بررسی الگوی دگرریختی ساختارهای گستره کوه سرخ ورامین (جنوب خاوری تهران) با نگرشی بر لرزه خیزی گستره مورد نظر. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس. 175 صفحه.
شبانیان بروجنی، ا.،  عباسی، م. ر.،  فربد، ی.،  1380- تأثیر گسله‌ها در شکل گیری تاقدیسهای هزار دره در تپه‌های عباس آباد تهران. پژوهشنامه بین المللی زلزله‌شناسی و مهندسی  زلزله، شماره مسلسل 12 و 13. صفحه 38-45.
شجاعی، ح.،  1381- تحلیل ساختاری واحدهای سخت شمال تهران با نگرش بر تأثیر ساختارها در هدایت آبهای سطحی و زیرزمینی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی. 1600 صفحه.
قرشی، م. و ارژنگ روش، ب.،  1358-  معرفی و بررسی گسله‌های کواترنر ناحیه تهران. سازمان زمین شناسی کشور، 32 رویه.
عباسی، م. ر.،  شبانیان بروجنی، ا. ،  فربد، ی.،   فقهی، خ. و طبسی، هـ .،  1381- وضعیت جهت تنش نوزمین ساختی در لبه جنوبی البرز مرکزی. برنامه ملی تحقیقات شماره 5004. پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله.  111 صفحه.
عباسی، م. ر. و فربد، ی.،  1383- مقدمه‌ای بر روی تعیین وضعیت تنش به کمک روش برگشتی صفحه‌های گسلی و خط خش‌های مربوطه. فصلنامه علوم زمین شماره 54.
 وحدتی دانشمند، ف.،  1371-  نقشه زمین شناسی چهارگوش آمل. مقیاس 250000 : 1 سازمان زمین شناسی کشور.
Abbassi, M. R. & Shabanian-B., E., 1999-Evolution of the stress field in Tehran region during the Quaternary. Proceeding of the 3 international conference on Seismology and Earthquake Engineering (Tehran-Iran), pp.
Anderson, E. M., 1951-The dynamics of faulting and dyke formation with application to Britain. Oliver & Boyd, Edinburgh, 206p.
Annells, R. N., Arthurton, R.S., Bazley, R.a., Davies, R.G. Hamedi, M.A.R., and Rahim Zadeh, F., 1977- Geological map of Iran, Shakran sheet  6162:  Geological Survey of Iran, Scale 1:100000.
Annells, R.N., Arthurton, R.S., Bazley, R. A., and Davies, R.G., 1975- Explanatory text of the Qazvin and Rasht quadrangles map: Tehran, geological survey of Iran, 94 p.
Ashtari, M., D. Hatzfeld and M. Kamalian, 2005. Micro seismicity in the region  of Tehran Tectonophysics, 395, pp.193-208.
Axen, G. J., Lam, P.S., Grove M., Stocklin, D.F., and Hassanzadeh, J., 2001. Exhumation of the West-Central Alborz Mountains, Iran, Caspian Subsidence, and Collision-related tectonics: Geophys., V. 29, 559-562.
Berberian, M., 1976- An explanatory note on the first seismotectonic map of Iran; A seismo-tectonic review of the Contry. In Contribution to the seismotectonics of Iran (Part II). Geological Survey of Iran, 518 p.
Besse, J., Torcq, F., Gallet, Y., Ricou, L. E., Krystyn, L. and Saidi, A. 1998 - Late Permian to Late Triassic paleomagnetic data from Iran: Constraints on the migration of the Iranian block through the Tehyan Ocean and initial destruction of Pangea. Geophys. Int. 135, pp.77-92.
Dames and Moore International, S. R. L., 1975-  Report seismic studies investigation of surface faulting proposed Medical Center, Tehran, Iran for Imperial Medical Center of Iran.  Tehran Office. 22p.
Dedual, E., 1967- Zur Geologie des mittleren Karaj-Tales. Zentral Elburz (Iran). Diss. ETH Zurich.
Dellenbach, J.,  1964 - Contribution a l’etude geologique de la region situee a l’est de Teheran (Iran): Fac. Sci., Univ. Strassbourg (France), 117P.
Delvaux, D., 1994 - Tensor interactive Ms-Dos Quick Basic program developed for paletostress determinations on geological fractures and earthquake focal mechanisms.Royal Museum for central Africa. Tervuren, Belgium Version 2.3.
Engalence, M., 1968- Contribution a la Geologie, Geomorphologie, Hydrogeologie de la region de Tehran (Iran). C. E. R. H., Montpellier, France, 365 P.
Gillard, D. and Wyss, M., 1995- Comparison of strain and stress tensor Orientation: Application to Iran and Southern California. J. Geophys. Res., 100, No B11, 22197-22213.
Glaus, M., 1965- Die Geologie des Gebietes noerdlich des Kandevan-Passes (Zentral-Elburz), Iran. Diss. ETH Zurich.
Lorenz, Ch., 1964 - Die Geologie des Oberen Karaj-Tales (Zentral –Elburz), Iran. Diss. Univ. Zurerich
Meyer, S., 1967- Die Geologie des Gebietes Velian-Kechire (Zentral-Elburz), Iran. Diss. Univ. Zuerich.
Rieben, E. H., 1955- The geology of the Tehran plain. Am. J. Sci. 253, pp.617-639.
Steiger, R., 1966- Die Geologie der West-Firuzkuh-Area ( Zentral Elburz/Iran). Diss. ETH Zuerich.
Tchalenko, J. S., Ambraseys, N. N., Berberian, M., 1974 - Material for the study of the seismotectonics of North-Central Iran. Geological Survey of Iran. Report No. 29.
Tchalenko, J. S., Berberian, M., Iransmanesh, H., Bailly, M. and Arsovsky, M., 1974a - Tectonic framework of the Tehran region. In: Materials for the study of seismotectonics of Iran, North-Central Iran. Geol. Surv. Iran, Rep., 29,pp.7-46.
Tchalenko, J. S., 1975-  Seismotectonics frame work of the North Tehran fault. Tectonophysics 29,pp. 411-420.
دوره 14، شماره 55
بهار 1384، سال چهاردهم، شماره 55
بهار 1384
صفحه 2-17