فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

نهشت سلستیت استراتیفورم منطقه افتر، باختر سمنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، ایران
2 گروه شیمی، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
توالی سنگ‌های رسوبی ناودیس منطقه مورد مطالعه (افتر  در 35 کیلومتری غرب سمنان)، به ترتیب شامل سازندهای کرج، سمنان وکُند است که سلستیت در لایه‌های پایینی سازند کُند گسترده است.  سازند کُند بطور عمده  شامل ژیپس، آهک و آهک ماسه‌دار می‌باشد که در محیط تبخیری نهشته شده است.  با توجه به فسیل‌های موجود در آهک‌های این توالی،  اخیرسنّ آن ائوسن بالایی بوده و در یک حوضه تبخیری کم عمق با فرونشینی متغیر و آرام تشکیل یافته است.  سلستین‌های لایه‌ای، ریتمیک و عدسی‌های کشیده و موازی با لایه بندی کلی رسوبات منطقه بوده  و در مراحل دیاژنز اولیه واصلی تشکیل شده  است.  بلورهای سلستین  به دو صورت 1)  قطعات کشیده، خود شکل تا بی‌شکل و 2) عدسی ( با شکل دروغین ژیپس) ظاهر می‌شوند.  سیلیسی شدن که در مراحل دیاژنز پسین انجام گرفته،  بر لایه‌های سلستیت‌دار  بیش از دیگر لایه‌ها  تاثیر گذاشته است.  زایش بخش اعظم سلستیت‌، با توجه به شکل و چگونگی قرار گیری آن، در توالی تبخیری، بطور عمده دیاژنتیک ارزیابی شده و بخش کمی از آن، احتمالا در اثر اشباع محلول استرونسیوم در محیط تبخیری و به صورت همزمان  با رسوبگذاری تشکیل یافته است.  به نظر می‌رسد که با توجه به فراوانی ژیپس در محیط تبخیری کم‌عمق و در نتیجه فراوانی یون سولفات در آب؛ و نیز  پایین بودن انحلال‌پذیری سولفات استرونسیم در مقایسه با سولفات کلسیم، حضور یون‌های استرونسیم در محیط، موجب تشکیل سولفات استرونسیم (سلستیت) شده است.  افزون بر این، در نتیجه مهاجرت یون‌های استرونسیم از لایه‌های زیرین ( سازند سمنان و کرج) به سوی سازند کُند و یا جابه‌جایی آنها با جریان سیالهای جوی، در مراحل دیاژنتیک می‌تواند موجب جایگزینی  سلستیت به جای ژیپس شده باشد.  بالا بودن نسبی غلظت یون استرونسیم در سازند‌های کرج وسمنان؛ احتمال تامین این یون را از این  سازند‌های ذکر شده بیشتر می نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


مُر، ف.، و شرفی، ع. ا.، 1371-  اصول ژئو شیمی جلد اول نوشته میسون، برایان ، مُر، کارلتون،  نشر دانشگاه شیراز، 320 صفحه.
نبوی، م. ح.، 1366-  زمین شناسی ناحیه سمنان، چهار گوش شماره‌ی 6661 سری 1:100,000 سازمان زمین شناسی  و اکتشافات معدنی کشور.
Ahrens,L.H., 1952- The use of ionization potentials, part 1. Ionic radii of elements, Geochim. et Cosmochim. Acta, 2, 152-155.
Alonso-Zarza, A.M., Sanchez-Moya, Y., Bustillo, M.A., Sopena, A. and Delgado, A.,2002- Silicification and dolomitization of anhydrite nodules in argillaceous terrestrial deposits: an example of meteoric-dominated diagenesis from the Triassic of central Spain; Sedimentology v. 49, 303-317.
Boyce, A.J., Fallick, A.E., Hamilton, P.J., and Elorza, J.,1990- Diagenesis of celestite in quartz geodes from the Basque-Cantabric basin, northern Spain: Evidence from sulphur and strontium isotopes; Chem. Geol., v. 84, 354-356.
Brodtkorb, M. K. de ,1989- Celestite: Worldwide classical ore fields, 17-39
Brodtkorb, M. K. de, Schalamuk, I.B.A., and Ametrano, S.,1989- Barite and celestite Stratabound ore field in Argentina, in Nonmetalliferous stratabound ore fields, Ed. Brodtkorb, M.K. de, Van Nostrand Reinhold, New York, 41-68.
Büchel, K.H., Moretto, H.-H. and Wodistsch, P.,2000 Indutrial inorganic chemistry, translated by Terrell, D,R., Wiley-VCH, 624p.
Burkhard, A.,1978- Baryt-Coelestine und ihre Mischkristalle aus Schweizer Alpen und Jura, Schweizreische. Miner. Petr. Mitteilungen, 58, 1-96.
Cody, R.D.,1979- Lenticular gypsum: Occurrences in nature, and experimental determinations of effects of soluble green plant material on its formation. Jou. Sed. Pet. v. 49, 1015-1028.
Folk, R.L., and Pittman, J.S.,1971- Length-slow chalcedony: A new testament for vanished evaporites; Jour. Sed. Pet. v. 41, No. 4, 1045-1058.
Friedman, G.M., and Shukla, v.,1980- Significance of authingenic quartz euhedra after sulfates: Example from the Lockport formation (Middle Silurian) of New York; Jour. Sed. Pet., v. 50, 1299-1304.
Fuchtbauer, H., und Müller, G.,1977- Sedimente und Sedimentgestine sediment-Petrologie, Teil II, Stuttgart, 783p.
Griffits ,1985- Celestite: new production & processing developments.  Industrial Minerals, November 1985, 21-35.
Huber, H., and Mohafez, S.,1972- Geological reconnaissance in north Semnan area; NIOC geological report, Gr 334, 29 p.
Kranz, J.R.,1976- Stontium-ein Fazies-Diagenese-Indikator im Oberen Wettersteinkalk (Mittel-Trias) der Ostalpen; Gelogische Rundschau, v. 65, 593-615.
Manson, B.,1966- Principles of geochemistry; third edition, John Wiely & sons New York, London, Sydney, 329 p.
Melvin, J.L. (Ed.), 1991- Evaporites, petroleum and mineral resources; Developments in sedimentology 50; Amsterdam, Oxford, New York, Tokyo; 556p.
Milliken, K.L.,1979- The silisified evaporate syndrome-two aspects of silicification history of former evaporite nodules from southern Kentuky and northern Tennessee. Jour. Sed. Pet. v. 49, 245-256.
Müller, G.,1962- Zur Geochemie des Strontium in Ocean, Evaporiten unter besonderer Berucksichtigung der Sedimentaren Coelestinlagerstatte von Hemmelte-West. (Sud-Oldenburg).  Geol. Beihefte 35, 1-90.
Müller, G.,1969- High strontium and Sr/Ca-ratios in lake Constance waters and carbonates and their sources in drainage area of the Rhine river (Alpenrhein); Mineral depsita, v. 4, 75-84.
Olaussen, S.,1981- Formation of celestite in the Wenlock, Oslo region Norway.  Evidence for evaporitic depositional environments.; Jou. Sed. Pet. v. 51, 37-46.
Orti, F. Helvaci, C., Rosell, L., and Gundogan, I., 1998- Sulphate-borate relations in an evaporitic lacustrine environment: the Sultancayir gypsum (Miocene, western Anatolia); Sedimentology, 45, 697-710.
Reardon, E.J.,and Armstrong, D.K.,1987- Celestite (SrSO4(S)) solubility in water, seawater and NaCl solution, Geochim. Cosmochim. Acta 51, 63-72
Schiebel, W., 1978- New strontium deposits in Iran, Industria Minerals, September 1978, 54-57.
Tucker, M.E., 1996- Sedimentary petrology, Blackwell Science, 260p.
Turekian, K.K., and Kulp, J.L., 1956- The geochemistry of strontium; Geochim. et Cosmochim. Acta, 10, 243-246.
West, I., 1973- Vanished evaporites-significance of strontium minerals; Jour. Sed. Pet. v. 43, 278-279.
دوره 14، شماره 55
بهار 1384، سال چهاردهم، شماره 55
بهار 1384
صفحه 30-41