فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

اثرات زیست محیطی توسعه شهری بر آلودگی نیترات در آبهای زیرزمینی گستره گرگان، شمال خاور ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم ،دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران
2 شرکت آب و فاضلاب استان گلستان، گرگان، ایران
چکیده
       بیش از ٨٠ درصد آب شرب شهر رو به رشد و پرجمعیت گرگان، از منابع آبهای زیرزمینی (آبخوانهای زیارت، شصت کلا و گرمابدشت) تأمین می‌شود. تجزیه شیمیایی آبهای زیرزمینی گستره گرگان، وجود دو منطقه با غلظت غیر مجاز نیترات ( آبخوان زیارت) را در محدوده  شهری نشان می‌دهد. الگوی تغییرات غلظت کلر در چاههای با تمرکز بالاتر از حدّ نیترات، از الگوی تغییرات غلظت نیترات آب این چاهها تبعیت می‌کند. با وجود قرارگیری آبخوانهای شصت کلا و گرمابدشت در محدوده زمینهای کشاورزی، میزان نیترات این آبخوانها نسبت به آبخوان زیارت پایین‌تر است و عدم تأثیر یا اثر ناچیز کودهای شیمیایی بر آلودگی آبهای شرب این منطقه را نشان می‌دهد. تعیین مقادیر NO3/Cl  و K/Cl، منشأ غلظت غیر مجاز نیترات آبهای زیرزمینی این منطقه را فاضلابهای خانگی نشان می‌دهد. همچنین، قطع درختان جنگلی و توسعه شهر گرگان نیز سبب به هم خوردن چرخه نیتروژن و ورود مقادیر قابل توجهی نیترات به آبهای زیرزمینی منطقه شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


زمانی پدرام، م. و حسینی، ح.، ١٣٨٢- نقشه و گزارش زمین شناسی ورقه ١:١٠٠٠٠٠ گرگان، شماره٦٨٦٣، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، یک ورقه.
شاه پسندزاده ، م.،1371- تحلیل ساختاری و تفسیر محیط رسوبی مجموعه سنگهای دگرگونی گرگان،دانشگاه تربیت معلم تهران،پایان نامه کارشناسی ارشد زمین شناسی،297 صفحه.
شاه پسندزاده، م.، رقیمی، م.، دماوندی، م.ز. و خادمی، م.، 1381- بررسی منشأ احتمالی آلودگی نیترات منابع تامین آب شرب شهر گرگان. مجموعه مقالات ششمین همایش انجمن زمین شناسی ایران(5-7 شهریور)،دانشگاه شهید باهنر کرمان، صص 51-45.
شهرابی، م.، ١٣٦٩- نقشه زمین شناسی گرگان (مقیاس: ١:٢٥٠٠٠٠)، شمارهH4، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، یک ورقه.
فنونی،  ب.،1368- بررسی علل افت سطح آب چاه های شرب شهر گرگان.اداره کل آبیاری گرگان، گزارش داخلی، 82 صفحه.
موسسه استاندارد  و تحقیقات صنعتی ایران،1376- ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی آب آشامیدنی.شماره  استاندارد 1053،تهران،13 صفحه.
APHA. , 1998- Standard methods for examination of water & waste water. American Public Health Association, Washington,DC.
Barnes, C. J., Jacobson, G. & Smith,G. D. ,1992- The origin of high - nitrate ground waters in the Australian arid zone. Journal of Hydrology, 137: 181-197.
Beck, B.F., Asmussen, L. & Leonard, R., 1985- Relationship of geology, physiography, agricultural land, and ground- water quality in southwest Georgia. Ground Water, 23:627-634.
Berger, L., 1972- Complimentary investigation of ground - water development in the Gorgan and plain area, Gorgan Project, vol.1: Geology and geophysics, hydrology and water resources, Payab Consulting Engineers, 304p.
Bernhand, C., Carbiener, R., Cloots, A.R. , Froehlicher, R., Schenck, CH. & Zilliox, L., 1992- Nitrate pollution of ground water in the Alsatian plain (France) - A multidisciplinary study of an agricultural area: The central Reid of the 111 river. Environmental Geology Water Science, 20: 125-137.
Bouchard, D.C., Williams, M.K.  & Surampalli, R.Y. , 1992- Nitrate contamination of groundwater: sources and potential health effects. Journal of American Water Works Association, 84:85-90.
Boyce, J. S., Muir, J., Edwards, A. P. , Seim, E. C.  & Olson, R. A. , 1976- Geologic nitrogen on Pleistocene loess of Nebraska. Journal of Environmental Quaternary, 5: 93-96.
Boulgar, P.R.,. Kehew, A.E & Nelson, R.A. , 1989- Dissimilatory nitrate reduction in a waste-water contaminated aquifer. Groundwater, 5:664-671.
Burden R.J., 1986- Elevated levels of nitrate in ground water beneath intensively grazed pastureland in New Zealand. In: Vrba, J. and E. Romijn (Eds.), Impact of agricultural activities on ground water, vol. 5. Hanover: Verlag Heinz Heise: 263-270.
Deshpandeh S. M., Kaplay, R.D.  & Deshmukh, A.N. , 1993- Nitrate contamination of ground water in Paithan Taluka of Aurgangabad district. Abstract volume, Seminar on Geology of Maharashtra: Economical and Environmental Aspects. Solapur; Shivaji University, P.G. Center. 14p.
Follett, R. F., Gupta, S. C. & Hunt, P. G. , 1987- Relation to the management of plant nutrients for crop production soil science. Society of American Special Publication, 19, 51p.
Hamilton, P.A., & Helsel, D.R. , 1995- Effects of agriculture on ground-water quality in five regions of United States. Groundwater, 33:217-226.
Hantzsche, N.N & Finnemore, M., 1992- Predicating ground water nitrate impacts. Ground Water, 30: 490-500.
Heaton,T.H.E.,1984- Sources of the nitrate in phreatic groundwater in the Western Kalahari.Journal of Hydrology,67: 249-259.
Keeney, D.R., 1986- Source of nitrate to groundwater, CRC critical reviews in environmental control, 6: 257-304.
Kreitler, W.W. & Browning, L.A. , 1983- Nitrogen- isotope analysis of groundwater nitrate in carbonate aquifers: natural sources versus human pollution. Journal of Hydrology, 61:285-301.
Marin, L.E. & Perry, E.C. , 1995- The hydrology and contamination potential of northwestern Yucatan, Mexico. Geofis International  33:619-623.
Pacheco A.J. & Cabrera, S.A. , 1997- Groundwater contamination by nitrates in the Yucatan peninsula, Mexico. Hydrogeological  Journal, 5:47-53.
Pacheco, J., Marin, L., Cabrera, A., Steinich, B. & Escolero, O., 2001- Nitrate temporal and spatial pattern in 12 water - supply wells, Yucatan, Mexico. Environmental Geology, 40: 708-715.
Pawar, N. J. & Shaikh, I.J. , 1995- Nitrate pollution of groundwater from shallow basaltic aquifers, Deccan trap, Indian Environmental Geology, 25:197-204.
Pearce, B.R., 1982- Fractured rock aquifer in central Queensland. Proceedings, international conference on groundwater in fractured rock aquifers, Canberra: Australian Government Publishing Service. 161-172.
Pratt,P.J.,1984-Nitrogen uses and nitrates leaching in irrigated agriculture.American Society Agronomic Madison,WI:319-333.
Ritter, W.F. , & Chirnside, A.E.M. , 1984- Impact of land use on ground-water quality in southern Delaware. Groundwater, 22:38-47.
Sommer, L.S. & Gillham, P.M. , 1984- Use of nitrogen from agricultural industrial and municipal wasted. American Solid Science, 2: 207-220.
Starr, R.C, & Gillham, R.W. , 1993- Gentrification and organic carbon availability in tow aquifers. Groundwater, 31:934-948.  
White, E.M. & Moore, D.G. , 1972- Nitrate in South Dakota range Soils. Journal Range Magazine, 25:27-32.
Wylie, B.K., Shaffer, M.J.  & Hall, M.D. , 1995- Regional assessment of NLEAP No3-N  leaching indices. Water Resources Bulletin, 31:99-408.
دوره 14، شماره 54
زمستان 1383، سال چهاردهم، شماره 54
زمستان 1383
صفحه 48-55