فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

بررسی کانیهای مات (سولفیدها و اکسیدها) در کمپلکس آذرین مافیک-اولترا‌مافیک میشو، جنوب باختر مرند، شمال باختر ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 مؤسسه تحقیقاتی علوم پایه ایران، تبریز، ایران
چکیده
کمپلکس مافیک-اولترا‌مافیک  میشو (پیش از پرمین) در 8 کیلومتری جنوب باختر مرند در آذربایجان خاوری قرار دارد و در  سنگهای رسی پروتروزوییک (سازند کهر) نفوذ کرده و باعث دگرگونی همبری در همبری آنها  شده‌است. این کمپلکس، در بخش شمالی  منطقه مورد مطالعه، توسط یک گسل معکوس در کنار  سنگهای مارنی و ماسه‌سنگی ژیپس‌دار  میوسن قرار گرفته‌است.
براساس شواهد صحرایی، بافتی، و ساختاری، نفوذیهای مافیک-اولترا‌مافیک  میشو به‌دو دسته تقسیم‌بندی می‌شوند‌ (1) گابروهای اولیه و (2) گابروهای ثانویه. گابروهای اولیه به‌صورت توده‌های سنگی بزرگ و خشن برونزد داشته و بخش عمده منطقه مورد مطالعه را می‌پوشانند در حالی که گابروهای ثانویه، به‌صورت نفوذیهای کم‌حجم و نسبتاً کوچک دایک و سیل‌مانند و نامنظم در داخل گابروهای اولیه ظاهر می‌شوند.
براساس کانی‌شناسی سیلیکاتها، بافت و محتوای کانیهای سولفیدی  گابروهای اولیه به سه زیرگروه (1) گابروهای اولیه معمولی، (2) لکه‌های گابرویی غنی از سولفید، و (3) لکه‌های پیروکسینیتی غنی از سولفید، و گابروهای ثانویه به دو زیرگروه (1) دیابازی و (2) میکروپیروکسنیتی غنی از سولفید رده‌بندی شده‌اند.
فازهای تیره (سولفیدی و اکسیدی) در این سنگها عمدتاً فضای خالی میان کانیهای سیلیکاتی را به‌صورت انبوهه‌های گرد شده و خمیده پرکرده و یا گاه  در لکه‌های غنی از سولفید به‌طور کامل فازهای کانیایی سیلیکاتی را احاطه کرده‌اند. در گابروهای اولیه معمولی، پیروتیت و ایلمنیت   فراوان‌ترین کانیهای سولفیدی و اکسیدی بوده که مقادیر مودال آنها به‌ترتیب در محدوده3-0/5%و 10-0/5% قرار می‌گیرند.
مقدار پیروتیت  کمتر از 2% بوده و گاه  به 3% می‌رسد. تجزیه شیمیایی این گابروها نشان می‌دهد که مقادیر عناصر Cu، Ni و Cr به‌ترتیب ppm 250،<ppm 410 >، و ppm 170> است.
در لکه‌های کوچک گابرویی و پیروکسینیتی غنی از سولفید،  مقادیر مودال سولفید‌ها و اکسید‌ها به‌ترتیب  40-10  و 2-0/2  درصد است.
گابروهای ثانویه از نظر کانی شناسی کاملاً مشابه گابروهای اولیه بوده و فاز‌های کانیهای مات و آنها عمدتاً  شامل ایلمنیت (8-3 درصد) و پیروتیت (2-0/2 درصد) است. مقادیر عناصر Cu (ppm 55)، Ni (ppm 57)، و Cr (ppm 91) نیز در این سنگها بسیار پایین است.
مقادیر Au و Pt در هر دو گروه گابرو(اولیه و ثانویه)  حدود ppb 5 می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


افتخار نژاد، ج.،  قرشی، م.، مهرپرتو، م.، ارشدی، س. و زهره بخش، ا.، 1370 - نقشه زمین شناسی تبریز-پلدشت(1:250000)  سازمان زمین شناسی ایران.
مجتهدی، م. 1369. بررسی پترولوژیکی و پتروگرافی توده های آذرین کوههای میشودر جنوب شهرستان مرند. مجموعه خلاصه مقالات نهمین گردهمایی علوم زمین،  سازمان زمین شناسی ایران، تهران، ص 94.
مجتهدی، م، کلاگری، ع.ا.، عامری، ع.، مؤذن، م.، 1382. پی‌جویی و مطالعات کانی‌شناسی، سنگ‌شناسی و ژئو شیمی سنگهای آذرین نفوذی مناطق انامق،  گلجار و قره‌قوم در کوه‌های میشو با نگرشی ویژه بر فلزات آهن، نیکل، مس، کبالت، طلا و نقره. گزارش طرح تحقیقاتی، اداره امور پژوهشی دانشگاه تبریز. 197ص. 
محجل، م. حاجی علیلو، ب، 1373. نقشه زمین شناسی مرند (1:100000) سازمان زمین شناسی ایران.
Buchanan, D.L. and Rouse, J.E., 1984- Role of contamination in the precipitation of sulphides in the Platreef of the Bushveld   Complex. Geology, 141-146.
Chalokwu, C.I., 2001- Petrology of the Freetown Layered Complex, Sierra Leone: Part II. Magma evolution and crystallization conditions. Journal of African Earth Sciences,
     32 (3), 519-540.
Evans, A.M., 1993- Ore Geology and Industrial Minerals, An Introduction, 3rd Edition. Blackwell Scientific Publications,    London, 390p.
Fischer, R.P., 1950- Entmischungen in Schwermetalloxyden, Silikaten und Phosphaten. News Jahb. Mineral. Abh., 81, 315-364.
Gauert, C., 2001- Sulphide and oxide mineralization in the Uitkomst Complex, South Africa: Origin in a magma conduit. Journal of African Earth Sciences, 32 (2), 149-161.
Guilbert, J.M. and Park, C.F., 1986- The geology of ore deposits. New York, W.H. Freeman and Company, 985p.
Haughton, D.R., Roeder, P.L., Skinner, B.J., 1974- Solubility of sulphur in mafic magmas. Economic Geology, 69, 451-467.
Hawley, J.E., 1962- The Sudbury ores: Their mineralogy and origin. Canadian Mineralogist, 7, 1-29.
Jensen, K.K., Wilson, J.R., Robins, B., and Chiodoni, F., 2003- A sulfide-bearing ortho-Pyroxenite layer in Bjerkreim-Sokndal Intrusion, Norway: implications for processes during magma-chamber replenishment. Lithos, 67, 15-37.
Lightfoot, P.C., Keays, R.R., and Doherty, W., 2001- Chemical evolution and origin of nickel sulfide mineralization in Sudbury igneous complex. Ontario, Canada. Economic geology, 96, 1855-1875.
MacLean, W.H., 1969- Liquidus phase relations in the FeS-FeO-Fe3O4-SiO2 system, and their application in geology. Economic geology, 64, 865-884.
MacLean, W.H. and Shimazaki, H., 1976- The partition of Co, Ni, Cu, and Zn between sulfide and silicate liquids. Economic Geology, 71, 1049-1057.
Mason, B. and Moore, C.B., 1982- Principles of Geochemistry. New York, John Wiley & Sons, Inc., 344p.
McDonald, J.A., 1967- Evolution of part of Lower Critical Zone, Farm Ringhoek, Western Bushveld. Journal of Petrology, 8, 165-209.
Modjtahedi, M., 1992- Petrological and geological investigation of  gabbroic layered intrusion from Misho mountain, NW Iran. First South Asia Geological Congress. Islamabad, Pakistan, p.29, Abstract book.
Modjtahedi, M., 1993- Emplacement and magmatism of gabbroic layered intrusion in Misho mountain through the Tabriz fault. International Conference of Post-collisional Tectonics and Evolution of Sedimentary Basin between the Caucasus and Zagros. Ataturk University, Erzrum, Turkey.
Modjtahedi, M., 1994- Evolution of ore minerals in layered gabbroic intrusion in the Misho mountain, an area between Sofian, Shabestar, and Marand, East-Azarbaidjan, Iran.
Tagung Mineralogy and Petrology, 94 Eggenburg, Austria, Abstract, p.346.
Naldrett, A.J., 1989. Sulfide melts-crystallization temperatures, solubilities in silicate melts, and Fe, Ni, and Cu partitioning between basaltic magma and olivine. In: Whitney, J.A., Natldrett, A.J. (Eds.), Ore deposits associated with magmas. Reviews Economic Geology, 4, 5-20.
Philpotts, A.A., 1967- Origin of certain iron-titanium oxide and apatite rocks. Economic Geology, 62, 303-315.
Wu, F.-Y., Wilde, S.A., Zhang, G.-L., and Sun, D.-Y., in press. Geochronology and petrogenesis of the post-orogenic Cu-Ni sulfide-bearing mafic-ultramafic complexes in Jilin Province, NE China. Journal of Asian Earth Sciences.
دوره 14، شماره 53
پاییز 1383، سال چهاردهم، شماره 53
زمستان 1383
صفحه 56-67