فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

مقایسه کانی‌سازی اپی‌ترمال فلزهای پایه و گرانبها در مناطق گندی و ابوالحسنی استان سمنان، ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 گروه زمین شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 گروه علوم زمین، دانشگاه اتاوا، اتاوا، کانادا
4 گروه زمین شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
ذخایر فلزهای پایه و گرانبهای گندی و ابوالحسنی در بخشی از کمربند آتشفشانی کلسیمی- قلیایی ترشیری شمال خاور ایران قرار دارند. سنگهای رخنمون یافته از توالی آتشفشانی- تخریبی شامل سیلت سنگها و ماسه سنگهای نازک لایه، لاپیلی توفها، برشهای آتشفشانی و   گدازه های حد واسط در منطقه گندی و به طور عمده گدازه های آندزیتی در منطقه ابوالحسنی تشکیل شده است.
 کانی سازی در منطقه گندی به‌صورت برشی و رگه ای رخ داده و  به  سه مرحله اصلی قابل تقسیم است. مرحله I   از نظر کانی سازی طلا دارای اهمیت اقتصادی است. مرحله  II  از چهار مرحله فرعی تشکیل شده و شامل کانی سازی فلزهای پایه است. مرحله پایانی با فراوانی کوارتز و کلسیت مشخص می شود. کانی سازی در منطقه ابوالحسنی شامل سه مرحله اصلی است. دو مرحله اول و دوم دارای مجموعه کانیایی یکسان شامل کوارتز، کلسیت، گالن، اسفالریت، پیریت و کلکوپیریت است، در حالی‌که مرحله پایانی با فراوانی کوارتز و کلسیت مشخص می شود.
میانگین دمای همگن شدگی و شوری مجموعه میانبارهای سیال اولیه درمنطقه گندی به ترتیب از ° 234  تا  °C 285 و 4/2 تا 5/4 درصد وزنی معادل NaCl تغییر می کند. دمای همگن شدگی همخوانی خوبی با دمای ایزوتوپی جفت گالن- اسفالریت دارد. میانگین دمای همگن شدگی و شوری در منطقه ابوالحسنی  به‌ترتیب  از   ° 234  تا  °C 340 و 6/7 تا 18/7 درصد وزنی معادل NaCl تغییر می کند.  در این منطقه، دمای ایزوتوپی جفت گالن- اسفالریت، دمای قابل قبولی ارائه نمی‌دهد. مقایسه  Thدر مقابل TmI  ، حضور یک سیال مشابه با شوری متوسط (5 تا 6 درصد وزنی معادل NaCl) و دمای C  250 ° در هر دو منطقه، اما با حضور یک بخش با شوری بالاتر در منطقه ابوالحسنی نشان می دهد. کانسار ابوالحسنی دارای میانگین بالاتر Ag /Au  (34/7) و مقدار بالاتر Pb+Zn  (تا 7/6 درصد وزنی ) در مقایسه با کانسار گندی است (2/1  و 3/9 درصد وزنی ) که با حداکثر شوری در ابوالحسنی نسبت به گندی همخوانی دارد.
کانی سازی فلزهای پایه و گرانبها در برشهای گرمابی منطقه گندی در شرایط جوشش رخ داده، در حالی‌که کانی سازی در مرحله II احتمالا نتیجه سردشدگی و رقیق شدگی سیال کانی ساز است. بر اساس روند آمیختگی سیالهای کانی ساز، تشکیل سولفیدهای فلزهای پایه در رگه‌های ابوالحسنی بر اثر تزریق چند باره سیال با شوری بالا و رقیق شدگی آن صورت گرفته است. ژرفای کمینهء کانی سازی در گندی و ابوالحسنی به ترتیب 430 متر و 600 متر در زیر سطح آب زیرزمینی قدیمی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی شاد، ا.، 1376- مطالعه کانی شناسی، آلتراسیون و لیتوژئوشیمیایی طلای منطقه باغو (کوه زر دامغان)، رساله کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی.
اشراقی، ص.ع.، 1377- گزارش نقشه زمین شناسی 20000 : 1 منطقه معلمان، سمنان، سازمان زمین شناسی کشور، طرح اکتشاف طلا.
آقاجانی، ح.، 1375- مطالعات اکتشافات ژئوشیمیایی کانسار طلای کوه زر دامغان (ناحیه اکتشافی باغو)، رساله کارشناسی ارشد، دانشکده فنی، دانشگاه تهران.
تاج الدینی، ح.ع.، و رشیدنژاد عمران، ن.، 1377- ژنز اثر معدنی طلای دارستان با تاکید بر شواهد صحرایی و مطالعات ژئوشیمیایی و میکروترمومتری سیالات درگیر، هفدهمین گردهمایی علوم زمین، خلاصه مقالات، 146-143.
رشید نژاد عمران، ن.، 1371- بررسی تحولات سنگ شناسی و ارتباط آن با کانی شناسی طلا در منطقه باغو (جنوب-جنوب شرق دامغان)، رساله کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تربیت معلم.
کهنسال، ر.، 1377- بررسی توده های نفوذی نیمه عمیق در محدوده ورقه 100000 : 1 معلمان، دامغان، رساله کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه آزاد اسلامی.
مر، ف.، شاکری، ع.، و باباخانی، ع.، 1378- مطالعه سیالهای درگیر و نقش آنها در تشکیل کانسار طلای رگه ای در منطقه باغو (جنوب دامغان)، هیجدهمین گردهمایی علوم زمین، خلاصه مقالات. 
هوشمندزاده، ع.ر.، علوی نائینی، م. و حقی پور، ع.ع.، 1357- تحول پدیده های زمین شناسی ناحیه ترود (از پرکامبرین تا عهد حاضر)، سازمان زمین شناسی کشور، گزارش شماره  5 H، 137 صفحه.
Albinson, T., Norman, D.I., Cole, D.& Chomiak, B., 2001- Controls on formation of low-sulfidation epithermal deposits in Mexico: Constrains from fluid inclusion and stable isotope data: Society of Economic Geologists, Special Publication 8, p. 1-32.
Benning, L.G.& Seward, T.M., 1996- Hydrosulfide complexing of Au(I) in hydrothermal solutions from 150 to 400 oC and 500 to 1500 bars: Geochimica et Cosmochimica Acta, v. 60, p. 1849-1871.  
Bodnar, R.J., 1993- Revised equation and table for determining the freezing point depression of H2O-NaCl solutions: Geochimica et Cosmochimica Acta, v. 57, p. 683-684.
Bodnar, R.J., Reynolds, T.J.& Kuehn, C.A., 1985- Fluid inclusion systematics in epithermal systems: Reviews in Economic Geology, v. 2, p. 73-97.   
Buchanan, L.J., 1981- Precious metal deposits associated with volcanic environments in the Southwest: In W.R. Dickson and W.D. Payne, eds.,  Relations of Tectonics to Ore Deposits in the Southern Cordillera, Arizona Geol. Soc. Digest 14, pp. 237-262.
Camprubi, A., Canals, A., Cardellach, E., Prol-Ledesma, R.M.& Rivera, R., 2001- The La Guitarra, Ag-Au low sulfidation epithermal deposit, Temascaltepec district, Mexico: Vein structure, Mineralogy, and Sulfide-Sulfate Chemistry, Society of Economic Geologist Special Publication 8, p. 133-138.
Collins, P.L.F., 1979- Gas hydrate in CO2-bearing fluid inclusions and the use of freezing data for estimation of salinity: Economic Geology, v. 74, p. 1435-1444.
Geological Survey of Iran, 1995- Explanatory text of geochemical map of Moaleman (6960), Report no. 9, v. 1, 33 p.
Giggenbach, W.F.& Stewart, M.K., 1982- Processes controlling the isotopic composition of steam and water discharges from steam vents and steam-heated pools in geothermal areas: Geothermics, v. 11, p. 71-80.
Goldstein, R.H.& Reynolds, T.J., 1994- Systematics of fluid inclusions in diagenetic minerals: Society of Economic Paleontologists and Mineralogists Short Course 31, 199 p.
Haas, J.L., Jr., 1971- The effect of salinity on the maximum thermal gradient of a hydrothermal system at hydrostatic pressure: Economic Geology, v. 66, p. 940-946.
Hedenquist, J.W.& Henley, R.W., 1985- Effect of CO2 on freezing point depression measurements of fluid inclusions: Evidence from active systems and application to epithermal studies: Economic Geology, v. 80, p. 1379-1406.
Hedenquist, J.W., Reyes, A.G., Simmons, S.F.& Taguchi, S., 1992- The thermal and geochemical structure of geothermal and epithermal systems: A framework for interpreting fluid inclusion data: European Journal of Mineralogy, v. 4, p. 989-1015. 
Hedenquist, J.W., Arribas R., A.& Gonzalez-Urien, E, 2000- Exploration for epithermal gold deposits: Reviews in Economic Geology, v. 13, p. 245-277.
Henley, R.W., 1985- The geothermal framework of epithermal deposits: Society of Economic Geologist, Reviews in Economic Geology, v. 2, p. 1-24.
Ohmoto, H.& Goldhaber, M.B., 1997- Sulfur and carbon isotopes: Barnes, H.L., ed., Geochemistry of hydrothermal ore deposits, 3 rd edition, New York, John Wiley and Sons, p. 517-611.   
Roedder, E., 1984- Fluid inclusions: Reviews in Mineralogy, v. 12, 644 p. 
Seward, T.M.& Barnes, H.L., 1997- Metal transport by hydrothermal ore fluids: In Barnes, H.L., ed., Geochemistry of hydrothermal ore deposits, 3rd edition, New York, John Wiley and Sons.   
Simmons, S.F., 1991- Hydrothermal implications of alteration and fluid inclusion studies in the Fresnillo district, Mexico: Evidence for a brine reservoir and a descending water table during the formation of hydrothermal Ag-Pb-Zn orebodies: Economic Geology, v. 86, p. 1579-1601.
Simmons, S.F., 1995- Magmatic contributions to low-sulfidation epithermal deposits: Mineralogical Association of Canada Short Course, v. 23, p. 455-477.
Simmons, S.F., Gemmell, B.& Sawkins, F.J., 1988- The Santo Nino silver-lead-zinc vein, Fresnillo District, Zacatecas, Mexico: Part II. Physical and chemical nature of ore-forming solutions: Economic Geology, v.83, p. 1619-1641. 
White, N.C.& Hedenquist, J.W., 1990- Epithermal environments and styles of mineralization: Variations and their causes and guidelines for exploration: Journal of Geological Exploration, v. 36, p. 445- 474.
دوره 14، شماره 53
پاییز 1383، سال چهاردهم، شماره 53
زمستان 1383
صفحه 100-117