فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

چند نقطه عطف در تاریخچه تکتونوماگمائی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه زمین‌شناسی دانشگاه تربیت معلم، تهران، ایران
چکیده
این نوشتار جمع‌بندی داده‌های تکتونوماگمائی ایران است که درآن به موقعیت و حرکات بلوکها در گذشته، به پی‌آمدهای شکسته شدن پوسته اقیانوسی نئوتتیس در کرتاسه بالائی، به ماگماتیسم حاصل از فرارانش پوسته وگوشته قاره‌ای داغ بر روی ورقه‌های افیولیتی سرپانتینیزه و به تداخل دو رژیم تکتونیکی (برای مثال انطباق  زون‌های فرورانش و برخورد بر تیغه‌های حرارتی قدیمی که درگذشته عامل تشکیل ریفت‌های نارس درون قاره‌ای بوده‌اند) توجه شده است. از این جمع‌بندی چنین استنباط می‌شود که اقیانوس نئوتتیس بیش از آنچه که تصور می‌شود دارای وسعت و گسترش  بوده و این  گستردگی  در حدی بوده که پوسته اقیانوسی آن  در مدتی طولانی، ابتدا به علت جبران مقدار تولید شده و سپس به علت حرکت آفریقا به طرف شمال خاور، به زیر ایران مرکزی (و زون سنندج- سیرجان که به گمان در آن زمان یک سری جزایر قوسی بوده)، فرورانش کرده باشد.  انطباق زون‌های فرورانش و برخورد برتیغه‌های حرارتی قدیمی که در مزوزوئیک ریفت‌های درون قاره‌ای بوجود آورده بودند، می توانسته موجب بهم‌خوردگی نظم کلاسیک ماگماتیسم در محیط‌های تکتونیکی نامبرده شده باشد. شکسته شدن پوسته اقیانوسی نئوتتیس در کرتاسه بالائی این امکان را فراهم کرده تا بخش فرو رفته و متوقف شده این پوسته، بطور یکنواخت گرم شده، سبب ولکانیسم شدید وهمزمان ائوسن گردد. این پدیده در سایر دوره‌های ترسیر نیز به صورت خفیف ادامه داشته است. غالب توده‌های پلوتونیک و ساب‌ولکانیک ترسیر ایران با ولکانیسم ائوسن هم ماگما بوده و حاصل تخلیه فشاری مخازن ماگمائی ژرف زیر آتشفشان‌های ائوسن در دوره‌های کوهزائی پیرنئن و استیرین  می‌باشند. همچنین بعضی از فعالیت‌های ماگمائی درون نوارهای افیولیتی در مناطق تصادم قاره‌ای شدید که میلیون‌ها سال پس از فرارانش پوسته اقیانوسی صورت گرفته، نتیجه ذوب بخشی گوشته وپوسته قاره‌ای فرا رانده بر روی ورقه‌های افیولیتی سرپانتینیزه هستند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آرین، م. ع. ۱۳۷۷- پتروگرافی و پترولوژی توده های آذرین محور سنقر - مریوان. رساله دکترا، دانشگاه آزاد، ۲۲۱ صفحه.
آرین، م. ع. و معین وزیری، ح.، ۱۳۷۷ - مطالعه پتروگرافی، ژئوشیمی و پتروژنز توده های نفوذی زون تراست زاگرس در محور سنقر - مریوان. مجموعه مقالات دومین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، مشهد.
افتخار نژاد، ج. ، اسدیان، ع. و راستگار میرزائی، ع. ر.، ۱۳۷۱ – سن مجموعه دگرگونه‌ها و افیولیت‌های شاندرمن - اسالم و ارتباط ژئودینامیکی آنها با پالئوتتیس و پوسته شبه اقیانوسی دریای خزر. نشریه علوم زمین، سال اول، شماره ۳.
بهاری‌فر، ع. ا.،  ١٣٧٦ - نگرشی نو بر پتروژنز سنگ‌های دگرگونه ناحیه‌ای منطقه همدان، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت معلم تهران. ۲۰۲ صفحه.
درویش زاده، ع.، ۱۳۷۰ - زمین شناسی ایران. انتشارات امیر کبیر نشر دانش امروز)، ۹۰۱ صفحه.
معین وزیری، ح.، ١٣٤٩ - تحقیق سنگ‌شناسی و کانی‌شناسی سنگ‌های آذرین منطقه مروارید (بین سنندج و کرمانشاه). رساله فوق لیسانس، دانشکده علوم.
معین وزیری، ح .، ۱۳۷۷ – دیباچه‌ای بر ماگماتیسم در ایران. انتشارات دانشگاه تربیت معلم تهران، ٤٤٠ صفحه .
یوسف زاده ، م.، ۱۳۸۲ - پتروگرافی، ژئوشیمی و پتروژنز سنگ‌های آتشفشانی کرتاسه در منطقه نهاوند. رساله فوق لیسانس، دانشگاه تربیت معلم.
Aubouin, J., Broysse, R. Et Lehman, J.P., 1975- Précis de géologie, Tome 1, Pétrologie, 2eme édi. Dunod Univ. Paris. pp.717.
Berberian, F., and Berberian, M., 1981-Tectono-Plutonic episodes in Iran. Amer. Geophysical Union. Geodynamics series, Vol.3. P. 5-32.
Braud, J. et Ricou, L. E., 1975- Elements de continuite entre Zagros et la Turqui du Sud-Est.Bull. Sco. Geol. France 7,XVII,No 6, pp. 1015-1023.
Dehghani, G.A., and Makris, J., 1983- The gravity field and crustal structure of Iran. In geodynamic project (Geotraverse) in Iran, Geol. Surv. Iran, Report no 51, pp. 51-68.
Dercourt, J. et al., 1986- Geological evolution of the Tethys belt from the Atlantic to the Pamirs since the Lias. Tectonophysics, 123, pp.241-315.
Falcon, N.L., 1968- The geology of the northeast margin of the Arabian basement shield. Advancement of science. P.31- 42.
Hall, A., 1991- Kimberlites and Ultrapotassic igneous rocks. Igneous petrology. Longman scientific and Technical.
Haynes, S. J. & MC Quillan, H., 1974- Evolution of the Zagros suture zone, southern Iran. Amer. Bull., V.85, pp.739-744.
Masoudi, F., 1997- Contact metamorphism and pegmatite development in the region SW of Arak. Iran, Ph. D. Thesis, Univ. of Leeds.
Noghreyan, M. K., 1982- Evolution géochimique, minéralogique et structurale d' un édifice ophiolitique singulier: Le massif de Sabzevar (partie centrale), NE de l'Iran. Thèse es Sci. Univ.de Nancy, France. 239p.
Nowroozi, A., 1971- Seismo-Tectonic of the Persian plateau, Eastern Turkey, Caucasus and Hindu-Kush Region. Bull. seism. Soci Am. Vol.61, p.317-341.
Pomerol, C. et Renard, M., 1989- Eléments de géologie. 9ème edi. Armand Colin. P. 615.
Soffel, H. C., Davoudzadeh, M. and Olf, C., 1996- New Paleomagnetic data from Central Iran and a Triassic Paleoreconstruction. International Journal of Earth Sciences, V. 85/2, p.293-301.
Soffel, H.C., and Forster, H.G., 1980- Apparent polar wander path of Central Iran and it's Geotectonic interpretation. J. Geomag. Geoelect. 32, supplem. 3, S3, 117, S3,135.
Stampfli, G. M., 1978- Etude géologique générale de l Elbourz oriental au sud de Gonbad-e- Qabus, Iran NE. Thèse Genève, 328 p.
Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonic of Iran: a review. Amer. Assoc. Petrol. Geologists Bulletin, 52(7), pp. 1229-1258.
Stocklin, J., 1985- Orogeny and Tethys Evolution in the Middle East: an apprassal of current concepts. 27 th. IGC. Reports 5 (Tectonique of Asia,7-67).
Wilson, M., 1989- Igneous Petrogenesis, UNWIN, HYMAN, London.
 
دوره 13، شماره 49-50
پاییز و زمستان 1382، سال سیزدهم، شماره 49-50
زمستان 1382
صفحه 32-39