فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

منشأ، پتروژنز و سن سنجی رادیومتری باتولیت پیچاقی (شمال باختر ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
2 دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
باتولیت پیچاقچی در شمال باختر ایران (۳۵ کیلومتری جنوب خاور شهرستان شاهین دژ) واقع است. این باتولیت در پهنه ساختاری ایران مرکزی قرار دارد و سنگ‌های پالئوزوئیک را بریده است. سن مطلق با تولیت پیچاقی به روش K-Ar، معادل 74/20 میلیون سال تعیین شده که بیانگر زمان کرتاسه بالا - پالئوسن و رخداد تکتونیکی لارامید است.
با تولیت پیچاقی از کوارتز دیوریت، تونالیت، گرانودیوریت و کوارتز مونزودیوریت تشکیل شده و کانی‌های تیره آن بیوتیت و آمفیبول است. آنکلاوهای آن از گونه میکاشیست و کوارتز دیوریت‌های ریزدانه در اندازه‌های مختلف می‌باشند. شواهد پتروگرافی حاکی از آن است که تحولات ماگمانی مخصوصا از نوع آلودگی باعث تغییر ترکیب اولیه ماگمای تشکیل دهنده این سنگ‌ها شده است. بررسی ژئوشیمیائی عناصر اصلی نشان می‌دهد در توده نفوذی پیچاقچی، مقادیر FeO, K2O, Na2O, Al2o3، A203 بالا و مقادیر TiO2, P205, Mn, Cao, MgO پائین است و ماگمای مولد سنگ‌ها، کالکو آلکالن و متا آلومین بوده است. پارامترهای ژنتیکی این باتولیت با گرانیت‌های تیپ "I" از گونه کالدونین قابل مقایسه است.
بررسی ژئوشیمیائی عناصر کمیاب در دیاگرام‌های چند عنصری نشان می‌دهد که شیب متوسط منحنی‌ها از عنصر K به سوی عنصر Cr است (از چپ به راست) که مشخصه تشکیل قسمت عمده ماگما از گوشته می‌باشد. تهی‌شدگی عناصر سازگار V, Cu, Ni و غنی شدگی عناصر ناسازگار نشان می‌دهد که ماگمای مولد، فقط از ذوب گوشته حاصل نشده و در در آن آلودگی رخ داده است. افت Nb می‌تواند در اثر اختلاط ماگمای پوسته‌ای و گوشته‌ای و یا در ارتباط با فرورانش باشد. افت Ti و قله Y نشان می‌دهد ماگمای اولیه مولد این با تولیت از گونه گرانیت‌های نوع "I " بوده است. موقعیت تکتونیکی با تولیت پیچاقچی با گرانیتوئیدهای قوس قاره‌ای (VAG) قابل مقایسه می باشد .
کلیدواژه‌ها

موضوعات


خلقی خسرقی، م. ح.، ۱۳۷۰ - متامورفیسم، پلوتونیسم و استراتیگرافی شرق شاهین دژ، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم ، دانشگاه تهران ، ۲۶۰ صفحه.
خلقی خرقی، م. ح. ، ۱۳۷۳ - نقشه زمین‌شناسی ورقه ۱۰۰/۰۰۰: ۱ شاهین دژ، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
 خلفی خسرقی، م. ح.، ۱۳۷۹ - نقشه زمین‌شناسی ورقه ۱۰۰/۰۰۰: ۱ ایرانخواه (چاپان)، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور .
خلقی خسرقی، م. ح.، ۱۳۸۰ - بررسی پترولوژی، ژئوشیمیایی و تعیین سن توده‌های نفوذی شمال باختر ایران (تکاب - شاهین دژ)، پایان نامه دکتری، انستیتو زمین شناسی، آکادمی علوم جمهوری آذربایجان، باکو، ۳۵۸ صفحه.
Alavi - Naini, M., Hajian, J., Amidi, A., Bolurchi, H., 1982 - Geology of Takab - Saein Qalel: Explanatory note of I :250.000 map of Takab quadrangle. Geological Survey of Iran, Report No. 50.
Anderiva, E.D., Bougatikov, O.A., & et al., 1987 - Magmatic rocks, Moscova Nedna Publications.
Barker, F., 1979a - Trondhjemite: Definition, environment and hypotheses of origin in: Barker, F. (ed), Trondhjemites, dacites and related rocks, Elsevier sci. pub., Amsterdam, Netherlands, Ch. l, PP. l-12.
Chappell, B. W. and White, A.J.R., 1974-Two contrasting granite types, Pac. Ged., Vol.8, 173-174.
Chappell, B.W., Stephen, S. W., 1988 - Origin of infrucrustal (I-Type) granite magmas. Earth Sciences, Edinborgh: 71 - 86.
De la Roche, H., Leterricr, J., Grand - Claude, P., Marchar, M., 1980 - A classification of Volcanic and Plutonic rocks using R1 - R2 diagrams and major element analysis, Chem. Geol., Vol. 29: 183 - 210.
Didier, J., Duthou, J. L. and Lameyre, J., 1982 - Mantel and crustal granites: Genetic classification of orogenic granites and nature of their enclaves J. Volca. Geoth. Res., Vol 14.
Harker, A., 1909 - The natural history of igneous rocks Methuen. London .348 PP.
Hibbard, M.J., 1981 - The magma mixing origin of mantled feldspars Con. Min. Petrol., Vol. 76 .
Irvine, T.N., Barager, W.R.A., 1971 - A guide to the chemical classification of the common Volcanic rocks, Can. J. Earth Sci., 8, 523 - 548.
LeMaitre, R.W., Bateman. P., Keller, J., Lemeyr Le Bas, H.J., Sabine, P. A., Schmid. R., Sorensen, H., Streckeisen, A., Woolley, A.R. and Zanenin, B., 1989 - A classification igneous rocks and glossary of terms, Blackwell, Oxford.
Maniar, P.D. and Piccoli, P.M., 1989 - Tectonic discrimination of granites, Geol. Soe. Am. Bull. 101: 635 - 643.
Middlemost, E.A.K., 1987 - Magmas and magmatic rocks, Longman.
Middlemost, E.A.K., 1991 - Towards a comprehensive classification of igneous rocks and magmas, Earth Sci. Rev. 31: 73 – 87.
Pearce, J.A., Harris. N.B., Tinble, A.G., 1984 - Trace element discrimination diagrams for the tectonics interpretation of granitic rocks, Journal Pct., Vol. 25.
Pitcher, W.S., 1995 - The nature and origin of granite, Chapman & Hall. Pub.
Ringwood, A. E., 1979 - Composition and petrology of the Earth, s Mantle, McGraw - Hill. Nm York, USA.
Rollinson, H.R., 1993 - Using geochemical data: Evolution, Presentation, interpretation Longman Ltd. Pub.
Sun, S.S., Nesbitt, R. W. and Shataskin, A. T., 1979 - Geochemical characteristics of mid-ocean ridge basalts. Earth Planet. Sci. Lett., 44. 119 - 38.
Thampson, R.N., Morrison. M.A., Hendry, G.L. & Parry, S.J., 1984 - An assessment of the relative roles of crust and mantle elemental approach. Phil. Trans. Roy. Loni A 3 I 0, 549 - 90.
Whalen, J.B., Currie. KL. Chappell, B. W., 1987 - A -Type granite: Geochemical characteristics. discrimination. and petrogenesis (cont. Min. Petrol. Vol. 95).
Wilson, M., 1990 - Igneous petrogenesis (Unwin Hyman Land., Pub). 
دوره 13، شماره 49-50
پاییز و زمستان 1382، سال سیزدهم، شماره 49-50
زمستان 1382
صفحه 78-89