فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

تعیین سن مجموعه نفوذی اشنویه با روش پتاسیم - آرگن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
3 دانشگاه برتانی غربی برست- فرانسه
چکیده
مجموعه نفوذی اشنویه عضو غربی کمربند آذرین درونی گلپایگان ارومیه در پهنه سنندج - سیرجان شمالی است. این مجموعه با وسعت حدود ۷۰۰ کیلومتر مربع از ۱۰ توده پدید آمده است که در سه خانواده (suite) دیوریتی، گرانیتی و آلکالی سیینیتی آلکالی گرانیتی مورد مطالعه قرار گرفته اند. توده های دیوریتی قدیمی ترین سنگهای نفوذی منطقه را شکل می دهند که بر پایه شواهد صحرایی در منطقه مورد مطالعه زمان نسبی تشکیل آنها بعد از ژوراسیک آغازی - قبل از میوسن بوده است. با توجه به سن سنگهای نفوذی مشابه در منطقه نقده می‌توان زمان بعد از کرتاسه آغازی - - قبل از میوسن را برای خانواده دیوریتی در نظر گرفت. بر پایه وجود سنگهای دورگه در مرز مشترک سنگهای دیوریتی با گرانیت‌ها، زمان نسبی جایگیری گرانیتها بطور همزمان با دیوریت ها بوده است. توده سیینیتی از خانواده سوم سنگهای دیوریتی و گرانیتی را قطع نموده است، ولی توده آلکالی گرانیتی فلوئورین دار از این خانواده با دیگر سنگهای آذرین منطقه مرز مشترک ندارد. سن سنجی به روش K-Ar بر روی آمفیبول سنگهای دیوریتی مجموعه اشنویه زمانهای  2.3 ± 9.91 ، 2.3 ±94.1 و 2.4±100 میلیون سال (اواخر کرتاسه آغازی) و برای بیوتیت‌های توده‌های گرانیتی زمان‌های 1.9 ± 100 و 1.5 ± 98.9 میلیون سال (اواخر کرتاسه آغازی) را نشان داده است. نتیجه تحقیقات مشابه بر روی آرفودسونیت‌های سیینیت ها و فلدسپاتهای آلکالی گرانیت فلوئورین دار به ترتیب زمان‌های  3.1 ± 78.9 ،  1.9±79.6  و 2.0±81.7 میلیون سال و 3.4±76 و  1.8±77.1 میلیون سال (کرتاسه پایانی) بوده است. بر پایه شواهد صحرایی و سن یابی رادیومتری جایگیری سنگهای اشنویه در دو مرحله زمانی اتفاق افتاده است، در مرحله اول توده‌های دیوریتی و گرانیتی بطور همزمان (یا با اختلاف زمانی کوتاه) پدید آمده‌اند و در مرحله دوم توده‌های آلکالی سیینیتی - آلکالی گرانیتی با قطع کردن آنها جایگزین شده‌اند. مرحله اول ماگماتیسم حدود ۱۰۰ میلیون سال قبل و مرحله دوم حدود ۸۰ میلیون سال قبل اتفاق افتاده‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


 اسدپور قره قشلاق، م.، ۱۳۷۹- پترولوژی و ژئوشیمی سنگهای الترامافیک تا متوسط منطقه قوشچی پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
 افتخار نژاد، ج.، ۱۹۷۳- نقشه زمین شناسی چهار گوش مهاباد با مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
بهنیا، پ.، ١٣٧٤ - پتروژنز گرانیتوئیدهای منطقه قوشچی......،  پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
تاج بخش، غ. ر.، ۱۳۷۹- پترولوژی و ژنز توده‌های گرانیتوئیدی شمال غرب دریاچه ارومیه، پایان نامه کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
حقی پور، ع. و آقانباتی، ع.، ١٣٦٧- نقشه زمین شناسی چهار گوش سرو با مقیاس ١:٢٥٠٠٠٠، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
خلقی، م.ح.، ۱۳۷۳ - نقشه زمین شناسی شاهین دژ با مقیاس ۱:۱۰۰۰۰۰، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
رادفر، ج.، ١٣٦٦- بررسی توده گرانیتی آستانه اراک. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
سهیلی، م.، جعفریان، م. ب. و عبدواللهی، م. ر.، ۱۳۷۱- نقشه زمین شناسی الیگودرز با مقیاس ۱:۱۰۰۰۰۰ ، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
شهرابی، م.، ١٣٦٤ - نقشه زمین شناسی ارومیه با مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
شهرابی، م.، ۱۳۷۳- شرح نقشه زمین شناسی چهار گوش ارومیه با مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
قلمقاش،ج.، هوشمند معنوی، س.، وثوقی عابدینی، م.، ۱۳۷۹- معرفی پلوتونیسم چند فازی در شمال اشنویه، نوزدهمین خلاصه مقالات نوزدهمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
قلمقاش، ج.، وثوقى عابدینی، م.، امامی م.ه.، ۱۳۸۰ - طبیعت و منشاء گرانیتهای اشنویه:  قابل کاربرد برای ماهیت پلوتونیسم در پهنه سنندج - سیرجان. خلاصه مقالات بیستمین گردهمایی علوم زمین سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
محجل، م. و سهندی، م. ر.، ۱۳۷۸- تکامل تکتونیکی پهنه سنندج سیرجان در نیمه شمال باختری و معرفی زیر پهنه های جدید در آن، فصل نامه علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور شماره ۳۱-۳۲، ۲۸-٤٩
محجل، م.، ۱۳۷۱ - نقشه زمین شناسی گلپایگان با مقیاس ۱:۱۰۰۰۰۰، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
معین وزیری، ح.، ۱۳۷۵ - دیباچه ای بر ماگمانیسم در ایران دانشگاه تربیت معلم، کد ۱۲۰.
ولی زاده، م. و. و قاسمی، م.ر.، 1372- پتروژنز گرانیتوئید بوئین- میاندشت، جنوب شرقی الیگودرز، فصلنامه علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، شماره 7.
ولی زاده، م.و.، 1970- گرانیتها و تحول پوسته در غرب ایران، از کتاب پترولوژی تجربی و تکتونیک کلی: جلد دوم آندزیتها و گرانیتها، انتشارات دانشگاه تهران، 2131، 409-423.
Alavi, M., 1994 - Tectonic of the Zagros orogenic belt of lran: new data and interpretations, Tectonophysics 229, 211-238.
Batemane, P.C., 1992- Plutonism in the central part of the Sierra Nevada batholith, California, US Geological Survey, professional paper, 1483.
Berberian, F. & Berberian, M., 1981- Tectono-Plutonic episodes in Iran. American Geophysical Union, In: Geodynamic Series, 3, Geological Society of America, Boulder, Colorado, 5-33.
Berthier, F., Billault, J.p., Halbronn, B., Maurizot, P., 1974 - Etude stratigraphique, Petrologique et structurale de la region de Khorramabad, Zagros, Iran, These 3eme cycle, Grenoble, 282p.
Castro, A, Rosa, J.D., and Stephens W.E., 1990- Magma mixing in the subvolcanic environment: petrology of the Gerena interaction zone near Seville, Spain, Contributions to Mineralogy and Petrology.
Eftekhar-nezhad, J., 1973 -Geological map of Mahabad 1:250,000 (Geological quadrangle No. B4), Geological Survey of lran.
Emami, M.H., Sadeghi, M.M., and Omrani, S.J., 1993 - Magmatic map of Iran 1:1000,000, Geological Survey of Iran.
Haghipour, A. & Aghanabati, A, 1988- Explanatory text of the Serow quadrangle map 1:250,000 (Geological quadrangle No.A3), Geological Survey of Iran Publications, (In Farsi).
Mahood G. A. and Drake R. E., 1982- K-Ar dating young rhyolitic rocks: a case study of the Sierra la Primavera, Mexico, Geol. Soc. Am. Bull. 93, 1232-1241.
Masoudy, F., 1997- Contact Metamorphism and Pegmatite development in the Region SW of Arak, Iran, Ph.D. thesis, University of Leeds, UK (unpublished).
Steiger R.H. and Jager E., 1977- Subcommission on geochronology: Convention on the use of decay constanis in geo- and cosmochronology. Earth Planet. Sci. Lett. 36, 359-362.
دوره 12، شماره 47-48
بهار و تابستان 1382، سال دوازدهم، شماره 47-48
پاییز 1382
صفحه 16-27