فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

الگوی دگرریختی و هندسه پهنه گسله شمال البرز (بین طولهای جغرافیایی ۵۲ تا ۵۴ درجه خاوری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
2 پژوهشگاه بین المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران
چکیده
جبهه شمالی البرز مرکزی - خاوری در حد فاصل طول جغرافیایی ٥٢-٥٤ درجه خاوری محل تغییر روند ساختارهاست. منطقه مورد مطالعه بخش خاوری و باختری این تغییر روند را در بر می‌گیرد.
در این پژوهش، تلاش شده که هندسه شکستگی‌های پهنه گسله البرز شناسایی و سازو کار آنها در بخش‌های مرکزی و خاوری مقایسه شود. در این راه به بررسی جهت یافتگی میدان تنش و مطالعه آماری سازوکارهای حاکم بر گستره پرداخته شده است.
بررسی آماری ویژگی‌های هندسی بخش‌های مختلف گسله شمال البرز، راستای عمومی شکستگی‌ها را مشابه سایر پهنه‌های ایران در چهار گروه به شرح زیر نشان می‌دهد:
روند شمال باختری- جنوب خاوری، شمال خاوری - جنوب باختری، شمالی - جنوبی و خاوری - باختری که هر یک از روندها به طور چیره در یک پهنه مشخص بروز کرده است. این پهنه بیانگر یک رژیم زمین ساختی فشارشی با گسله‌های پرشیب به سوی جنوب است.
به طور کلی می‌توان از چهره راستای گسله ذکر شده، دو راستای عمومی در پهنه فشارشی گسله شمال البرز تفکیک کرد که حدودا در میان طول‌های جغرافیایی ′50، ۵۲⁰  تا ۵۳ درجه تغییر راستا می‌دهند. این تغییر راستا با اختلافی در جنبش راستالغز گسله شمال البرز همراه شده است؛ به عبارت دیگر، با وجودی که ساز و کار اصلی این گسله از گونه معکوس است، مولفه کوچکی از جنبش راستالغز در امتداد آن اعمال می‌گردد که این مولفه در دو سوی خمش از مرکز به خاور متفاوت است.
جهت محور تنش بیشینه نیز در دو سوی پهنه تغییر راستا (بخش مرکزی و خاوری) به طور کامل متفاوت است. در گستره مورد مطالعه، افزون بر اینکه آثار جنبایی را در قالب ایجاد پادگانه‌های پرفراز آبرفتی و شکستگی در رسوب‌های جوان گستره می‌توان دید، داده‌های لرزه‌ای مربوط به این گستره نیز نشانگر جنبایی پهنه گسله شمال البرز است. حل ساز و کار ژرفی گسلش که به طور انگشت شمار گزارش شده است با داده‌های صحرایی هماهنگی قابل توجهی دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


بربریان، م.، قرشی، م.، ارژرنگ روش، ب. و مهاجر اشجعی، ا.، 1371-پژوهش و بررسی نوزمین ساخت، لرزه زمین‌ساخت و خطر زمین لرزه گسلش در گستره قزوین، سازمان زمین شناسی کشور، گزارش شماره 61، 197 صفحه.
پدرامی، م.، 1367- سن مطلق مرز زیرین کواترنر. مجله دانشکده علوم، جلد هفدهم، شماره های 3 و 4، صفحه 105- 114.
نبوی، م. ح.، 1355- دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین شناسی کشور، 109 صفحه.
Allenbach, P. (1966), Geologie und Petrographie des Damavand und seiner Umgebung (ZentraJ - Elburz), Iran. Mitt. Geol. Inst. ETH u. Univ. Zuerich, n.s.No 63.
Ambraseys, N.N., Melville, C.P., (1982), A history of Persian earthquakes. Cambridge University Press, Britain, Translated by Abolhassan Radeh, Agah Publishers, Tehran, 1991.
Anderson, E.M., 1942-The dynamics of faulting. Oliver and Boyd, 183 PP., London.
Angelier, J. and Mechler, P., 1977- Sur une methode graphique de recherche des contraintes principales egalement utilizable en tectonique et en seismologie: La methode en tectonique et en seismologie: La methode des diedres droits. Bull. Soc. France (7), t. XIX, No. 6, PP. 1309-1318.
Arthaud, F., 1969- Methode de determination graphique des directions de raccourcissement, d'allongement et intermediaire d'une population des failles. Bull. Soc. Geol. De Frace (7), XI, PP. 729-737.
Carey, E. 1976- La Neotectonique ses methods et ses buts. Unexample: I' arc eggen (Mediterranean Orientate) Rev. Geograph.  Phys. Et al de Geol. Dyn. 2, PP. 323-346.
Carey, E. and Brunier, B., 1974- Analyse theoretique et mumerique d'une modele mecanique elementaire applique a l'etude d'une population des failles, Cr. Acad. Sci. Paris, 279, 891-894.
Ehlers, E., 1971- Sudkaspisches Tiefland (Nordiran) und Kaspisches Meer. Beitrag Zurihre Entwicklungsgeschichte im Jung- und Postpleisto zan, Tuebinger Geogr. Stud., 44 (Sonderband 5), 184 S., Tuebingen.
Federov, P.V., 1957- Stratigrafia Cetverticnychotlozeniji istorii razvitija kaspiskogo morja. Trudy GIN ANSSSR VYP. Moskwa.
Gansser, A., 1969- The large earthquakes of Iran and their geological frame. Eclog. Geol. Helv., 62(2), PP. 443-446.
Gillard, D., Wyss, M. 1995- Comparison of strain and stress tensor orientation: Application to Iran and Southern California, Jour. Of Geophys. Res., Vol. 100, No. Bil, PP. 22917- 22213.
Krummsiek, K 1976- Zur Bewegung der Iranisch- Afghnischen Platte (Palaeomagnetische Ergebnisse). Geol. Rdsch, 65, PP. 909-929, Stuttgart.
Mckenzie, D.P., 1972- Active tectonics of the Mediterranean region. Geophy. four. Royal Astron. Soc. London, Vol. 30, PP. 109-185.
Mercier, J., Carey, E., Philip, H., Sorel, D., 1979- La Neotectonique Plioquaternaire; de l'arc egeen Bull. Fr. Soc. No. 2, PP. 355-372.
Raufi, F. and Sickenberg, O., 1973 - Zur Geologie und Palaeontologie der Becken von Lagman und Jalalabad. Geol. Jb. B3, PP. 66- 99, Hannover.
Shirokova, E. I., 1962- Stresses effective in earthquake foci in the Caucasus and adjacent districts. Lzve Stiuya Akademii Nauk Sssr, Seriya Geophiziche skaya, Vol. 10, PP. 809-815.
Stocklin, J., 1960- Ein querschnitt durch den Ost Elburz. Eclog, Geol. Helv., V. 52, No. 2, PP. 681-694.
Stocklin, J., 1974- Northern Iran, Alborz mountains; in A. M. Spencer, Mesozoic, Cenozoic orogenic belts.
Wallace, RE., 1951- Geometry of shearing stress and relation to faulting J. Geol. Vol. 59, PP. 118-130.
دوره 11، شماره 43-44
بهار و تابستان 1381، سال یازدهم، شماره 43-44
پاییز 1381
صفحه 24-35