فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

کانسار فلئوریت شش رودبار (سوادکوه مازندران) محیط تشکیل و ساخت و بافت‌های رسوبی - دیاژنتیک آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 سازمان زمین‌شناسی و اکثشافات معدنی کشور، تهران، ایران
چکیده
کانسار فلئوریت (باریت، روی و سرب) شش رودبار یکی از مجموعه کانسارهای چینه کران- چینه‌سان S) (Stratabound-Stratiform))  تریاس میانی در البرز مرکزی می‌باشد.  قدیمی‌ترین واحدهای سنگی منطقه مورد مطالعه، بخش فوقانی سازند الیکا به سن تریاس میانی می‌باشد که روی آن را سازند پالند (غیر رسمی) و پس از آن سازندهای شمشک و لار می‌پوشانند. در شش رودبار بخش فوقانی سازند الیکا در برگیرنده عدسی‌ها و تجمعات فلئوریت، گالن و باریت بوده و در حدود ۲۰۷ متر ضخامت دارد. واحدهای سنگی آن شامل آهک ، آهک دولومیتی و دولومیت غنی از سیلیس و در برخی موارد مقادیر زیادی ژیپس و طبقات تبخیری می‌باشد. این سازند در بعضی نقاط توسط سازند پالند پوشیده می‌شود، ولی در محدوده معدن معمولا با شمشک همبری گسله دارد.
    فلئوریت در بخش فوقانی سازند الیکا از پایین به بالا در ٤ افق (۲ افق فرعی و ۲ افق اصلی)  مورد شناسایی قرار گرفت. ژئومتری ماده معدنی در کلیه افق‌های مذکور، همخوان با لایه‌بندی بوده و بطور عمده به شکل‌های لایه‌ای و عدسی دیده می‌شوند. بافت ماده معدنی در دو افق فرعی زیرین شامل دانه پراکنده، نواری و پرکننده فضای خالی بوده، و در دو افق بالاتر که افق‌های استخراجی هستند شامل دانه پراکنده، پرکننده فضای خالی DCRS ، بلوردانی (Geody) نواری، توده‌ای، بافت‌های خاص جانشینی (جزیره‌ای) و سیمان بین برش‌ها می‌باشد.
   مطالعات بافتی و تجزیه رخساره‌ای گویای آنست که محیط رسوبی تشکیل کلیه رخساره‌های سازند الیکا محیطی کم ژرفا شامل سوپرا تایدال، اینترتایدال تا سابتایدال کم عمق و در مواردی کولابی یا تبخیری بوده است.
با توجه به بافت‌ها و رخساره‌های مطالعه شده می‌توان محیط تشکیل کلیه رخساره‌ها را به دو دسته کلی محیط کم و بیش آرام و محیط فعال با تاکید بر میزان فعالیت نسبی تکتونیسم درون حوضه‌ای و همزمان با رسوبگذاری – تقسیم نمود. بر این اساس مهمترین عامل کنترل تشکیل و تمرکز فلئوریت را باید میزان تراوش و اگزالاسیونهای یونهای فلئور دانست. گرچه ویژگی‌های رسوبی مناسب برای ته‌نشست و تشکیل فلئوریت را در محیط رخساره‌های خاص (تبخیری، جزرومدی) نیز نباید نادیده گرفت.
   ویژگی‌های شاخص فعالیت در محیط تشکیل فلئوریت در حوضه شش رودبار را می‌توان در حضور توف، قطعات پیروکلاستیک، برشهای درون حوضه‌ای، افزایش ناگهانی سیلیس - که منشا ولکانیکی دارد- و تغییرات ناگهانی رخساره‌ها بصورت جانبی خلاصه کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


شریعتمدار ، ا.، ۱۳۷۷- زمین شناسی و ژنز کانسار فلئوریت شش رودبار سوادکوه مازندران، براساس داده‌های حاصل از مطالعات صحرایی، آنالیز رخساره‌ها، بررسی ژئوشیمیایی و مطالعه سیالات درگیر، تهران. دانشگاه تربیت مدرس، ۲۲۱ ص .
علیرضایی، س.، ١٣٦٦ - پژوهشی در چینه‌شناسی و چگونگی پیدایش کانسارهای فلئورین سرب و (باریم) در تریاس شرق البرز مرکزی، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران .
کریمی ، ع. ، ١٣٧٦ - مطالعه ساخت و بافتهای دیاژنتیکی کانسار سلستیت نخجیر کوه . ... ، تهران. دانشگاه تربیت مدرس، ٢٤٥ ص.
کریمی ، ع. و راستاد، ا، ۱۳۸۰ – رخساره‌های کانه‌دار کانسار سلستیت نخجیر کوه ورامین؛ تحول دیاژنزی و محیط رسوبگذاری فصلنامه علوم زمین، شماره 33-34.
گرجی زاد، ح.، 1374- مطالعه زمین‌شناسی، کانی‌شناسی، آنالیز رخساره‌ای و ژنز کانسار فلوریت پاچی میانا، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، 145 ص.
مدبری، س.، 1374- زمین‌شناسی، آنالیز رخساره‌ای، کانی‌شناسی، ئوشیمی و ژنز کانسار سرب و نقره راونج دلیجان، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
Arbey Fm. 1980- Les formes de la silice et identification des evaporites dans les formations silicifiees. Bull. Cent. Rech.  Explor. Prod. No. 4 PP. 309-365.
Dejonghe. L. and Boulvain, F., 1993- Paleogeographic and diagenetic context of a baritic mineralization enclosed within Frasnian Pre-reefal formations, Ore Geol. Rev. No. 7, PP.413-431.
Fontbote, L. and Rastad E., 1981- Anhydrite und Gyps Pseudomorphosen als schlussel zur Erzlgerstattendeutung, Lapis, Nr. 11 Nov. 1981.
Fontbote L., 1981- Stratabound Pb-Zn-F-Ba deposits in carbonate rocks: new aspects of Paleogeographic location. Facics factors and diagenetic evolution (with a comparison of occurrences from the Triassic of southern Spain. The Triassic - Liassic of Central Peru and other Localities). PHD Thesis Heidelberg Univ.
Fontbote, L., Gorzawski, H., 1990- Genesis of MVT Pb-Zn-F- Ba deposits of San -Vicent, Central Peru: Geologic and Isotopic (Sr, O, C, S and Pb) Evidence Econ. Geol. 85, PP. 1402-1437.
Fontbote L. 1993- Self organization Fabrics in carbonate- hosted ore deposits: the example of diagenetic crystallization rhythmites (DCRs), in: Fenoll hach- Ali P. Torres - Ruiz J. Gervillas F(eds) Current Research in Geology Applied to Ore Deposits. Proceeding of the Second Biennial SGA Meeting Granada. PP. 11- I 4
Lane, T.E. 1990- Dolomitization, brecciation and zinc mineralization and their paragenetic, stratigraphic and structural relationship, Upper ST. George group- Ordovician Danies Harbour, Western New Foundland.
Leach, D.L., 1999- Mississippi Valley Type Lead- zinc deposits through geologic time: Implications for the exploration of undiscovered deposits, U.S.G.S., mineral resource program, pp 211-237.
Quing, H. and Mount Joy, E.W., 1994- Origin of dissolution vugs, caverns and breccias in the Middle Devonian Presquile barrier, host of Pine Mississippi valley type deposits, Econ. Geol. Vol. 89, pp 858-876.
Rastad, E., Fontbote, L. and Amstutz, G.C. 1980- Relation between tidal flat facies and diagenetic ore fabrics in the stratabound Pb-Zn-(Ba-Cu) deposits of Jran-kuh, Esfahan, West- Central Iran, Revista del instituto de investigaciones geologicas diputacion provincial Universided de Barcelona, Vol.34, 1980, pp 311-323.
Zee, S., 1995- Complex replacement of saddle dolomite by Fluorite with in Zebra dolomites, an example from Radning, Carinthia, Austria.
دوره 11، شماره 41-42
پائیز و زمستان 1380، سال یازدهم، شماره 41-42
زمستان 1380
صفحه 20-37