فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

جایگاه نظام گسلی دامغان در پهنه برشی همگرای آستانه - عطاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 موسسه تحقیقاتی علوم و فنون زمین، تهران، ایران
3 سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
چکیده
براساس دستاوردهای حاصل از مطالعه تفصیلی ساختاری و ریخت‌زمین‌ساختی در امتداد پهنه گسلی دامغان، و مقایسه طرح‌های نوزمینساختی در نقاط مختلف، این نظام گسلی در حاشیه جنوبی البرز خاوری متشکل از چهار تکه ده ملا -سیاه‌کوه، سیاه‌کوه -رودبار، رودبار - فولاد محله و لبرود- شتر گردن معرفی شده است. تکه ده ملا- سیاه کوه سازوکار نرمال داشته و عملکرد سایر تکه ها معکوس چپگرد  است. این سیستم یکی از عناصر تکتونیکی مهم در درون پهنه برشی همگرای چپگرد (Left lateral transpression zone) جنوب البرز خاوری با روند NGOE است که در این مقاله، پهنه برشی همگرای آستانه- عطاری نام گرفته است. گسله آستانه،  مرز شمالی و گسله عطاری مرز جنوبی آنرا می‌سازد. تکه های ده ملا - سیاه کوه و سیاهکوه - رودبار با فعالیت مشخص در کواترنری یک گسله چرخشی راستگرد (Clockwise rotational fault) را می‌سازند. این بخش چرخشی یک گسله انتقالی (Transfer fault) برای گسله لبرود- شترگردن است. تکه لبرود- شترگردن هیچگونه ارتباط ساختاری و شباهت عملکرد در تکوین محیط رسوبی با گسله عطاری در منطقه جام ندارد. اگر چه این پهنه برشی در کواترنری فعالیت مشخص داشته است و این شواهد در تکه‌های ده ملا- سیاه‌کوه، سیاه‌کوه- رودبار و لبرود - شترگردن بوضوح مشهود است ولی فعالیت کواترنری بخش باختری آن (تکه رودبار- فولاد محله) بطور عمده در امتداد گسله آستارا با سازوکار چپگرد ثبت شده است.
شواهد جنبشی  (Kinematic evidences) جوان زمین‌شناسی برای الگوی برش همگرای چپگرد در این بخش از البرز خاوری با دستاوردهای دینامیکی ناشی از تحلیل سازوکار کانونی زمینلرزه‌ها، دگر شکلی سطحی زمین لرزه‌های تاریخی و دستگاهی، و همچنین نتایج حاصل از مطالعات ماهواره‌ای بر روی جنبش ورق‌های لیتوسفری در منطقه مورد مطالعه هماهنگی کامل دارد و مؤید عملکرد یک تنش فشاری مورب با راستای شمال - شمال خاوری بر روی منطقه آستانه -عطاری است و می‌تواند موجب تحرک و پویائی منظومه گسلی دامغان براساس الگوی ارائه شده گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آقابابالو، ب.، 1378- بایواستراتیگرافی و معرفی بازوپایان کربنیفر زیرین در منطقه شمال دامغان (البرز شرقی). پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان 168 صفحه.
بربریان، م.، قریشی، م.، طالبیان، م. و شجاع طاهری، ج.، 1375- پژوهش و بررسی نوزمین‌ساخت، لرزه زمین‌ساخت و خطر زمین‌لرزه- گسلش در گستره سمنان (پژوهش و بررسی لرزه‌زمین‌ساخت ایران زمین: بخش هفتم). انتشارات زمین شناسی کشور.
خادمی، م.، ۱۳۷۶ - بررسی و تحلیل ساختاری گسله‌های دامغان و عطاری در منطقه دامغان پایان نامه کارشناس ارشد دانشگاه تربیت مدرس ۱۲۲صفحه.
رحیم‌زاد فرامرز ۱۳۷۳- زمین‌شناسی ایران، الیگوسن، میوسن، پلیوسن. سازمان زمین شناسی کشور، تهران.
سعیدی، ع.، ۱۳۷۱ - نقشه زمین شناسی ۱:۱۰۰۰۰۰ کیاسر، انتشارات سازمان زمین شناسی کشور.
علوی نائینی، م.، صالحی راد، م. ر.، ۱۹۷۵ - نقشه زمین شناسی ۱:۱۰۰۰۰۰ دامغان، انتشارات سازمان زمین شناسی کشور.
علوی نائینی، م.، ۱۳۷۲- چینه‌شناسی پالئوزوئیک ایران. انتشارات سازمان زمین شناسی کشور، ۴۹۲ صفحه.
نبوی، م.ح.، ۱۳۶۶ - نقشه زمین شناسی ۱:۱۰۰۰۰۰ سمنان، انتشارات سازمان زمین شناسی کشور.
Alavi- Naini, M., 1972-Etude geologique de la region de Djam. Geol. Surv. IRAN, Tehran.
Alavi- Naini, M., 1975- Geological map of the Ojam area, Scale 1:100000. Geol. Surv. Iran, Tehran.
Alavi- Naini, M., Hushmand zadeh, A., Etminan, H., Haghipour, A., N. I. O. C. maps, 1976-Geological map of Torud quadrangle, Scale 1:250000, Geol. Surv. lran,Tehran.
Hancock, P.L 1994- Continental deformation. Pergamon Press Ltd, Headington Hill, Oxford, England.
DeMets, C., Gordan, R. G., Arqus, O.F. & Stein, S., 1990-Current Plate motion, Geophys. J. Int., 101, 425-478. Jackson, J. A. and Mckenzie, 0. P., 1984-Active tectonics of the Alpine-Himalayan belt between western Turkey and Pakistan. Geophys. J.R. astr. Soc. n, 185-264.
Krinsley, D.B., 1970- A geomorphological and paleoclimatological study of the playas of Iran. 2 vols. Air force Cambridge Res. Lab. 70.0503.
Kushan, B., 1978- Stratigraphy and trilobite fauna of the Mila Formation (Middle Cambrian-Tremadocian) of the Alborz range, north Iran, Tehran.
Shahrabi, M., Stampfli, G., Jenny, J., Alavi, A., Salehirad, R., 1991-Geological map of Gorgan quadrangle, Scale 1:250000. Geol. Surv. Iran, Tehran.
Nabavi, M.H., Shaharabi, M., Alavi Naini, M., Samadian, M.R., Hamedi, A.R., Vaezipour, M. J., N.I. 0. C. maps, 1994- Geological map of Semnan quadrangle, scale 1: 250000. Geol. Surv. Iran.
Sanderson, D. J. and Marchini, W.R. D. 1984- Transpression. J. Struct. Geol. 6, 449-458.
Yousefi, E., and Friedberg, J.L., 1978-Aeromagnetic map of IRAN (Quadrangle No.H4-Gorgan). Geol. Surv. Iran.
دوره 10، شماره 39-40
بهار و تابستان 1380، سال دهم، شماره 39-40
پاییز 1380
صفحه 2-25