فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

خاستگاه کانسار آنتیموان، آرسنیک و طلا در مجموعه ولکانوپولوتونیک داشکسن (خاور قروه، استان کردستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
3 گروه پترولوژی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
کانسار آنتیموان - آرسنیک - طلای داشکسن در باختر ایران و ۴۲ کیلومتری شمال خاوری شهرستان قروه واقع گردیده است. این کانسار از دیدگاه تقسیمات زمین‌ساختی، در زون دگرگونی - ماگمائی سنندج - سیرجان قرار می‌گیرد. بر پایه مشاهدات زمین‌شناسی، کهن‌ترین سنگ‌های منطقه را اسلیت، فیلیت و کوارتزیت‌های ژوراسیک و جوانترین آنها را کنگلومرای ولکانوکلاستیک نئوژن و جریانهای بازالتی، گدازه‌های بلوکی و آگلومرای کواترنری تشکیل می‌دهد. سنگ‌های نفوذی منطقه مورد بررسی را یک توده نیمه‌عمیق میکروگرانیتی - میکروگرانودیوریتی با ماهیت کالکوآلکالن و بافت میکروگرانولار - پورفیری به سن نئوژن (احتمالاً پلیوسن؟) تشکیل می‌دهد که در بخش‌های فوقانی به صورت گنبد (Dome)های داسیتی - ریوداسیتی آق‌داغ و ساری‌داغ رخنمون پیدا کرده است. کانه‌زائی در کانسار داشکسن از نوع رگه‌ای و زون‌های سیلیسی - سولفیدی طلادار است که بوضوح توسط ساختارهای گسلی کنترل می‌شود. سنگ میزبان رگه‌ها و زون‌های کانه‌دار را سنگ‌های نفوذی نیمه‌عمیق و سنگ‌های داسیتی - ریوداسیتی سازنده گنبدهای آق‌داغ و ساری‌داغ تشکیل می‌دهند که با انواع دگرسانی هیدروترمال بویژه آرژیلی و سیلیسی شدن همراهی می‌گردند. کانی‌شناسی رگه‌ها شامل کوارتز، استیبنیت، پیریت، رآلگار، ارپیمان، پیروتیت – کالکوپیریت، بورنیت ،گالن، بولانژریت، آروستیبیت (؟)، طلا، استیبکونیت، کرمزیت و هیدروکسیدهای آهن می‌باشد. عیار طلا در رگه‌های کانه‌دار از ۵۵ تا ۲۶۶ پی‌پی‌ام و در زون‌های سیلیسی سولفیدی از ۱۰ تا ۱۸ پی‌پی‌ام تغییر می‌کند. طلا در ابعاد ۱۰ تا ۱۵۰ میکرون بیشتر بهمراه کوارتز و در اندازه‌های کوچکتر در داخل کانی‌های پیریت اکسیده مشاهده می‌شود. مطالعات میکروپروب الکترونی (SEM) مقادیری از عناصر آنتیموان، نقره و جیوه را در درون ذرات طلا نشان می‌دهد. نتایج آزمایشگاهی نمونه‌های شش مقطع لیتوژئوشیمیایی عمود بر روند رگه‌های اصلی استیبینیت در نواحی آق‌داغ و ساری‌داغ نشانگر آن است که مقادیر بالای طلا محدود به رگه‌های استیبنیت و همچنین زون‌های دگرسانی سیلیسی - پیریتی است. مطالعات میکروترمومتری سیالات درگیر معرف دمای هموژنیزاسیون بین ۲۵۵ - ۱۸۳ درجه سانتیگراد و درجه شوری از 8.3 تا 18.8 معادل درصد وزنی کلرید سدیم برای سیالات درگیر اولیه است. در نهایت مجموعه بررسیهای صحرایی، میکروسکپی، سیالات درگیر و سایر شواهد و داده‌های موجود نشان از رابطه نزدیک بین کانی‌سازی آنتیموان - آرسنیک طلا و محلولهای سیلیسی مربوط به توده ساب‌ولکانیک در ناحیه داشته و حاکی از آن است که کانسار داشکسن بیشترین شباهت را با کانسارهای تیپ اپی‌ترمال بویژه نوع اسید - سولفات دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اکبرپور، محمدرضا، ۱۳۷۰- نگرشی بر مطالعات زمین‌شناسی و معدنی در کانسار آنتیموان داشکسن و بهارلو ناحیه قروه، جلد دوم نتایج حاصل از اکتشافات مقدماتی و نیمه تفصیلی، اداره کل معادن و فلزات کردستان، ۷۳ صفحه، گزارش داخلی.
جلالی قمبوانی، ماهیار، ۱۳۷۶- پتروگرافی، پترولوژی و ژئوشیمی سنگ‌های آتشفشانی غرب کبودرآهنگ، پایان نامه کارشناسی ارشد زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه تربیت معلم.
 شرکت اکتشافات سراسری غیر آهنی، ۱۳۷۳ - گزارش اکتشافات لیتوژئوشیمیائی و آلتراسیون در منطقه معدن آنتیموان داشکسن - بهارلو، اداره کل معادن و فلزات استان کردستان.
عبدی، قربانعلی، ۱۳۷۵ - بررسی پترولوژیکی سنگهای آتشفشانی شمال شرق قروه (کردستان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی.
کیمیاقلم، ج.، ۱۳۶۴- گزارش اکتشافات ژئوفیزیکی معدن آنتیموان داشکسن - قروه، سازمان زمین شناسی، گروه ژئوفیزیک، گزارش داخلی.
 لومار کانسار، ۱۳۷۲- بررسی زمین‌شناسی و تلفیق آن با اطلاعات اکتشافی ژئوفیزیکی و حفاری برای ارزیابی کانی‌سازی در کانسار آنتیموان داشکسن و بهارلو.
معین وزیری، ۱۳۷۵-دیباچه‌ای بر ماگماتیسم در ایران، دانشگاه تربیت معلم.
Berberian, M., Berberian. F., 1981- Tectono- Plutonic episodes in Iran. In Zagros-Hindu Kush -Himalya Geodynamic Evolution. Geodynamic Series, vol.3.
Bolourchi, M.H., 1979- Explanatory text of the Kabudar-Ahang quadrangle map. Geel surv. Iran. 197p.
Boulin, J., 1991- Structures in southwest Asia and evolution of the eastern Tethys. tectonophysics, 196: 211- 268.
Evans, A.M., 1993- Ore geology and Industrial minerals; An Introduction: Blackwell. Sci. Pub., 389P.
Evans, A.M., 1997- An Introduction to Economic geology and its environmental impact: Blackwell. Sci: Pub. 364P.
Forster, H., 1976- Continental drift in Iran in relation to afar structures. in: A. Pilger and A, Rosier {eds), Afar between continental and oceanic
rifting (vol: 11) Stuttgart, 82-190.
Forster, R.P., 1993- Gold metallogeny and exploration. Blackie and Son. Ltd. 432P.
Gunnigham, C.G., McNamee, J., Vasques, J.P., Ericksen, 1991- A Model of Volcanic dome hosted precious metal deposits in Bolivia Economic geology. 86:416-425.
Hayba, D. O., Bethke P.M., Heald P & Foley N.K. 1986- Geologic, mineralogic and geochemical characteristics of volcanic hosted epithermal precious metal deposits. In Berger 8. R & Bethke P.M., (eds). Geology and Geochemistry of epithermal system, 129-67. Society of Economic geology.
Heald P., Foley N.K. & Hayba D. O., 1987- Comparative anatomy of volcanic- hosted epithermal deposits: Acid - Sulfate and Adularia- Sericite types. Econ. Geol. 82, 1-26.
Hedenquist, J.W., Lindqvist, W.P, 1985- Aspect of gold geology and geochemistry: Contrib' Econ' Geol. Res, Unit.
Hedenquist, J.W., Lowenster, J.B., 1994- The role of magmas in the formation of hydrothermal ore deposits: Nature vol 370. pp.519-527.
Hedenquist, J.W., Arribas, A., and Gonzalez-Urien, E., 2000- Exploration for epithermal gold deposits. In SEG reviews. V. 13, pp. 245 -277.
Henley R.W, 1991- Epithermal gold deposit in volcanic terranes. in forster R.P (ed), Gold Metallogeny and Exploration, 133-64. Blacki, Glasgow.
Large, A., Huston, D. McGoldrich, P., McArthure, G., and Ruxton, P., 1988- Gold distribution and genesis in paleozoic volcanogenic massive sulfide systems. In Bicenteen Gold 88. Geol soc Aust Abst. ser 22.
Roberts, R.C., Sheahan, P.A., 1990- Ore deposit models. Geological Association of Canada, Reprint Ser, 194P.
Sillitoe, R.H. and Bonham, H.F., 1984-Volcanic landforms and ore deposits, Economic geology. 79:1286-1298.
White, N.C. and Hedenquist, J.W., 1990- Epithermal environment and styles of mineralization: Variations and their course, and guide lines for exploration: Journal of Geochemical Exploration. 36:445-373.
دوره 10، شماره 37-38
پاییز و زمستان 1379، سال دهم، شماره 37-38
زمستان 1379
صفحه 2-23