فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

بررسی سنگ‌شناسی سنگهای آتش‌فشانی نئوژن در منطقه تودشک (جنوب باختری نائین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
چکیده
منطقه تودشک در جنوب باختری نائین در ایران مرکزی واقع شده است. این منطقه در کمربند ماگمایی ارومیه - دختر قرار دارد و بخشی از نقشه 000 ،۱:۱۰۰ کجان می‌باشد. در منطقه تودشک رخنمونهای سنگی وابسته به دورانهای میانه زیستی و نوزیستی حضور دارند. واحدهای سنگی از آهکهای کرتاسه بالا، سنگهای ولکانیکی ترشیری (گدازه‌ها و آذر آواریها) و نهشته‌های کواترنری تشکیل شده‌اند.
     نهشته‌های نئوژن این منطقه با سازند قرمز فوقانی (U.R.F) آغاز می‌گردد و پس از آن واحدهای الیوین بازالت (Ngb) آندزی بازالت و پیروکسن آندزیت (Ng pa)، نهشته‌های لاهار (Ngla) ، داسیت آندزیتی (Ng ad) و داسیت (Ng d)، قرار گرفته‌اند.
     شواهد و مطالعات سنگ‌شناسی و ژئوشیمیایی بر تنوع واحدهای نئوژن در منطقه تودشک دلالت دارد ترکیب این سنگها از بازالت تا داسیت تغییر می‌کند. اغلب سنگهای آتشفشانی منطقه گرایش سدیک دارند و از پدیده مهم این منطقه فرآیند تبلور بخشی و اختلاط ماگمایی (AFC) می‌باشد. سنگهای بازیک منطقه تحت تأثیر دگرسانی واقع شده‌اند که در این دگرسانی فشار سیالات و درجه حرارت و نیز عملکرد گازهای فومرولی نقش عمده ای داشته‌اند.
     منطقه تودشک از لحاظ تکتونیکی دارای تکتونیک شکننده بوده و گسله‌ها و شکستگیهای فراوان موجود در این منطقه از روند ساختاری اصلی کمربند ماگمایی ارومیه - دختر تبعیت می‌کند. این رژیم تکتونیکی سبب جاگیری - مواد آتشفشانی شده و با توجه به نمودارهای مختلف ژئوشیمیایی و تکتونوماگمایی بازالتهای منطقه متعلق به یک محیط کششی می‌باشند که تحت تأثیر آلایش پوسته ای و تبلور تفریقی قرار گرفته‌اند.
     با بررسیهای ژئوشیمیایی، این بازالتها در قلمرو ماگمای ساب‌آلکالن قرار گرفته‌اند و با مطالعه دیاگرامهای عنکبوتی، ماگمای اولیه با مواد پوسته‌ای بویژه گنیس آمفیبولیتی آلایش یافته است و در مقایسه‌ای که بین سنگهای بازالتی منطقه و انواع بازالتهای ساب‌آلکالن پارانا، دکن و اتیوپی و ریوگراند صورت گرفته است، بازالت نئوژن منطقه تودشک بیشترین شباهت را با بازالتهای ریفت ریوگراند نشان می‌دهد و با توجه به این مسئله ذوب بخشی از یک گوشته تهی شده مسئول تشکیل این بازالتها می‌باشد و با بازالتهای Steans در شمال  آمریکا (Basin and Rang) از نظر منشاء مشابهت دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


امامی، م. ه.، 1363- شواهد سنگ شناسی مربوط به اختلاط ماگماهای اسیدی و بازیک و بررسی آن در رابطه با ژنز داسیتوئیدهای منطقه قم- آران، سازمان زمین شناسی کشور.
Cox, K.G., Bell, J.D and Pankhaurst R.J., 1979- The interpretation of igneous rocks, London, George Allen & Unwin, 450 pp.
Davoudzadeh, M., 1972- Geology and petrography of the area North of Nain Central Iran, Geol Surve. Iran. Rep. 140p.
Emami, M.M. 1981. Geologie de la region de Qom-Area (Iran Center) Contribution a'I' e'tude dynamiue et geochimique du volcanisme Tertiare de I' Iran Central. These Doctorat Etat, Grenoble. 489p.
Floyd, P.A and J.A Winchester J.A., 1976- Geochemical discrimination of different magma series and their differentiation products using immobile elements, chemical geology. 20 (1977) 325-343.
Irvine, T.N. and Barragar, W.R.A., 1971· A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks, Can. Jour., Eart-Sci, No.8, p.523-54.
Kuno, H., 1968- Origin of andesite and its bearing on the Island arc structure, Ball volcanic, 32, p. 141-176.
Mason, B. and Moore, C.B. 1982- Principles of Geochemistry, John wiely & Sons, New York, 344 pp.
Nogol. Sadat, M.A., 1978- Les zones dedecrochment et les virgation Structural en Iran, Gonsequences des resultes de l, analyse- structured de la region de Qom. These 3eme cycle, Grenoble, 210p.
Rollinson, Hugh. A, 1993- Using Geochemical Data; Evaluation, Presentation, interpretation, Longman Scientific & Technical, P. 173-212, P.142-148.
Shelly D., Igneous and metamorphic rocks under the microscope, Champan & Hall, 1993 P. 188-211, 239-245. Volcanic Succession, modern and ancient, R.A.F. Cas & J.V. Wright, 1987.
Wilson, M. 1989- Igneous Petrogenesis; a global Tectonic approach, Unwin Hyman, P.37-99, 287-374.
دوره 10، شماره 37-38
پاییز و زمستان 1379، سال دهم، شماره 37-38
زمستان 1379
صفحه 60-71