فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

خاستگاه و پتانسیل طلا (مس) در محدوده معدنی دارستان - باغو (جنوب دامغان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
چکیده
محدوده معدنی طلای دارستان- باغو در فاصله ۱۰۰ کیلومتری جنوب دامغان واقع شده است. این محدوده بخشی از مجموعه آتشفشانی-نفوذی «ترود -چاه شیرین می‌باشد که به صورت یک فرازمین (Horst)، با روند شمال خاوری- جنوب باختری، در حاشیه شمالی کویر مرکزی رخنمون دارد. رخنمون‌های سنگی محدوده مورد مطالعه متشکل از مجموعه سنگهای گدازه‌ای و آذرآواری (ائوسن میانی) با ترکیب غالب حد واسط (آندزیت تا داسیت) و توده‌های نفوذی (ائوسن پسین-اولیگوسن) با ترکیب اسیدی تا حد واسط می‌باشد.
     کانه‌زائی در نشانه معدنی طلای دارستان به صورت یک رگه سیلیسی مس (طلا) دار می‌باشد که در طول ۴۰۰ متر در راستای گسل نرمال دارستان قابل تعقیب است. سنگ میزبان این رگه واحد توف برش آندزیت- داسیت آندزیت می‌باشد که با انواع دگرسانیهای سیلیسی، آرژیلی و پروپیلیتی در امتداد رگه همراه است.
    کانی شناسی این رگه سیلیسی شامل کوارتز، کالکوپیریت، پیریت، طلا، اسپیکولاریت، مالاکیت، کالکوسیت، کوولیت و هیدروکسیدهای آهن می‌باشد. کانی زائی طلا در باغو (۳ کیلومتری شمال خاوری نشانه معدنی طلای دارستان) در یک رگه سیلیسی بطول ۷۰۰ متر روی داده است. سنگ میزبان این رگه، توده نفوذی نیمه عمیق با ترکیب گرانیت- گرانودیوریت است که در اطراف رگه با دگرسانی آرژیلی همراه شده است. کانی شناسی این رگه سیلیسی نیز ساده و متشکل از تورمالین، پیریت، کالکوپیریت، اکسیدها و هیدروکسیدهای آهن، مالاکیت، کالکوسیت، کوولیت و دانه‌های آزاد طلا در گانگ سیلیسی می‌باشد.
    شواهد صحرائی نشان می‌دهد که تمرکز قابل توجه طلا در محدوده معدنی دارستان، به طور عمده در ارتباط با رگه‌های سیلیسی سولفیددار و جایگیر شده
در سیستم گسلهای نرمال (کششی)، با روند غالب شمالی- جنوبی می‌باشد که معمولاً در مناطق کانه سازی با گستره ای از دگرسانیهای هیدروترمال از انواع آرژیلی، سیلیسی و کلریتی (± اپیدوت) همراهند.
    مطالعه دیگر آثار کانی‌سازی در محدوده دارستان و باغو، یک ارتباط ژنتیکی واضح بین اثر معدنى مس (طلا) دارستان و رگه سیلیسی طلا دار باغو را نشان می‌دهد.
     شواهد صحرائی و مطالعات آزمایشگاهی نشانگر ارتباط کانه‌سازی طلا و مس با سیالات سیلیسی تأخیری مرتبط با نفوذی‌های نیمه عمیق (با ترکیب اسیدی تا حد واسط) در محدوده مورد مطالعه می‌باشد. از مهمترین این شواهد، انطباق فضائی واضح بین موقعیت رگه‌های سیلیسی کانه‌دار (دارستان باغو) با موقعیت گسترش نفوذی‌های نیمه عمیق و موقعیت زون‌های دگرسانی مرتبط با آنها است. علاوه بر آن، همبستگی بالای عناصر Cu و Au و درجه حرارت همگن شدن سیالات درگیر اولیه، این ارتباط ژنتیکی را تایید می‌نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


باباخانی، علیرضا و همکاران، ۱۳۷۵ - مطالعات زمین شناسی و اکتشافی بر روی کانسارهای طلا در مناطق باغو و دارستان (تهیه نقشه‌های زمین شناسی 1:1000)، شرکت طلای ایران.
تاج الدین، حسینعلی، راستاد، ابراهیم و رشیدنژاد عمران، نعمت الله، ۱۳۷۵- زمین شناسی پاراژنز آلتراسیون و چگونگی گسترش کانه‌زائی در رگه‌های سیلیسی سولفید - طلادار سنگهای ولکانوپیروکلاستیک ائوسن میانی جنوب (دامغان). خلاصه مقالات اولین همایش انجمن زمین شناسی ایران، تهران. صفحات ۶۵-۶۸.
تاج الدین، حسینعلی، ۱۳۷۷ – زمین‌شناسی، کانی‌شناسی، ژئوشیمی و ژنز اثر معدنی طلای دارستان (جنوب دامغان). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، ۲۳۶ صفحه.
رشیدنژاد عمران، نعمت الله، ۱۳۷۱- بررسی تحولات سنگ شناسی و ماگمائی و ارتباط آن با کانی‌سازی طلا در منطقه باغو (جنوب - جنوب شرق دامغان). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تربیت معلم تهران، ۲۵۶ صفحه.
مر، فرید، شاکری، عطا، ۱۳۷۹ – کانی‌شناسی، زمین‌شناسی و زمین‌دماسنجی کانسار طلای رگه‌ای باغو، فشرده مقالات چهارمین همایش انـجـمـن زمین‌شناسی ایران، دانشگاه تبریز، صفحات ۳۲۸- ۳۲۵.
Anderson, W.B and Eaton, P.C., 1990- Gold the Emperor Mine, Vatukaula, Fiji, Epithermal Gold Mineralization of Circume- Pacific. Journal of Geochemical Exploration, Vol. 35, P.297-340.
Cygan, G.L., and Candela, P.A., 1995- Preliminary study of gold Partitioning among pyrrhotite, pyrite, magnetite and Chalcopyrite in gold-saturated chloride solutions at 600 to 700 ° C, 140 Mpa (1400 bar). Mineralogical Association of Canada Short Course, Vol. 23, P.129-137.
Evans, A.M., 1993- Ore geology and industrial minerals- an introduction. 3rd Ed. Oxford: Bleckwell, SCI, Pub, p. 390.
Gammons, C.H. and Williams Jones, A. E., 1997- Chemical mobility of gold in the Porphyry- Epithermal Environment Economic Geology, Vol. 92, P.45-59.
Hedenquist, J., 1992- Mineralization of Volcanogenic hydrothermal systems in the Circum Pacific, and their Recognition in: Epithermal Gold in Asia and Pacific, Vol. 6, P.19-22.
Hedenquist, J. W., Matsuhisha, Y. lzawa, E., White, N.C., Giggenbach, W. F. and Aoki, M., 1994- Geology and geochemistry of high sulfidation Cu -Au mineralization in the Nansatsu district, Japan. Economic Geology, Vol. 89.
Lang, J.R., Stanley, C.R, Thompson, J. F.H., and Dunne, K.P.E., 1995- Na-K-Ca magmatic-hydrothermal alteration in alkalic porphyry Cu-Au deposits, British Columbia. Mineralogical Association of Canada, Short Course, Vol. 23, P.339-366.
Lowell, J. D., 1989- Gold skarn deposits- geology and exploration. Economic Geology, Monograph. 6, P. 537-552.
Mc lennes, B.I.A., Crocket, J.H. and Goodfellow, W.D., 1990- The Landforma Deposit-Anaptical epithermal Au system at Freegold Mountian, Yukon Territory. Journal of Geochemical Exploration, Vol. 36, P.73-102.
Muller, D and Groves, D.I., 1997- Potassic igneous rocks and associated gold-copper mineralization. Springer, P. 238.
Richards, J.P., 1990- Petrology and geochemistry of alcalic intrusives at the Porgera gold deposits, Papua New Guinea. Journal of Geochemical Exploration, Vol. 35, P.141-199.
Richards, W.H., 1992- Magmatic and structure controls on epithermal gold mineralization (Abstract). Epithermal Gold in Asia and the Pacific, Vol.2.
Rytuba, J.J and Miller, W.R., 1990- Geology and geochemistry of epithermal precious metal vein systems in the intera- oceanic arcs of Paul and Yap, Western Pacific. Journal of Geochemical Exploration, Vol. 35, P.413-447.
Shuigen et al., 1995- Explanatory of geochemical map of Moaleman (6960)- Stream sediment Survey. Scale 1/100000, Report no. 9, Vol. 1, G.S.I, P. 33.
Sillitoe, R.H., 1979- Some thoughts on gold- rich porphyry copper deposits. Mineralium Deposita, Vol.14, P. 161-174.
"­Sillitoe, R.H., 1989- Gold deposits in Western Pacific Island arcs- The magmatic connection. Economic Geology, Monograph. 6, P.274-291.
Sillitoe, R.H., 1995a Gold- rich porphyry copper deposits. Geological model and exploration implication. Geological Association of Canada Special Paper, 40, 465-478.
Sillitoe, R.H., 1995b- The influence of magmatic- hydrothermal models on exploration strategies for volcano -plutonic arcs. Mineralogical Association of Canada Short Course, Vol. 23, P. 511-525.
Sillitoe, R.H., 1997- Characteristics and controls of the largest porphyry copper - gold and epithermal gold deposits in the Circume Pacific region. Australian journal of Earth Science, Vol. 44, P. 373-388.
Singer, D.A. and Cox, D.P., 1989- Grade and tonnage model of porphyry Cu-Au. U.S. Geological Survey Bulletin. 1693, P. 110-114.
Stoffrogen, R.E., 1987-Genesis of asid- sulfate alteration and Au-Cu-Ag mineralization at Summitville, Colorado. Economic Geology, Vol. 82. P.1575-1591.
Thompson. J.F.H., Lang, J.R., Mortensen, J.K., and Cassidy, K.F., 1995-Cu-Au metallogeny of alkalic arc magmatism: Examples from the Mesozoic arc terranes of the northern Canadenian Cordillera and comparisons to the Tabar-Feni arc, PNG-Giant Ore Deposits-II Symposium, Queens University, Kingston, Ontario, April, 1991, proceedings, P. 668-673.
Van Leeuwen, T.M., 1990- The Kelian disseminated gold deposit, East Kalmantan, Indonesia, Journal of Geochemical Exploration, Vol. 35. P. 1-61.
Vila, T., and Sillitoe, R.H., 1991- Gold rich porphyry systems in the Maricunga belt, northern Chile. Economic Geology, Vol. 86, P.1238-1260.
دوره 9، شماره 35-36
بهار و تابستان 1379، سال نهم، شماره 35-36
پاییز 1379
صفحه 60-79