فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

رخساره‌های کانه‌دار کانسار سلستیت نخجیر کوه ورامین: تحول دیاژنزی و محیط رسوب‌گذاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور ، تهران، ایران
2 دانشکده علوم پایه گروه زمین شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
کانسار سلستیت نخجیر کوه در ۱۶۵ کیلومتری جنوب خاور تهران واقع است. منطقه مورد مطالعه در زون تکتونو - رسوبی ایران مرکزی قرار داشته و شامل واحدهای سنگی مزوزوئیک، ترشیاری و نهشته‌های کواترنر است. سازند قم بعنوان در برگیرنده ماده معدنی شامل سنگ آهک، مارن، گلسنگ، ژیپس و سلستیت است. در ستون چینه‌ای سازند قم از پائین به بالا سه افق کانه دار (I, II, III) شناسایی شد.
در افق (I) سنگ درونگیر ماده معدنی سنگ آهک فسیل‌دار، سنگ آهک االیتی و سنگ آهک میکریتی برشی است. ژئومتری ماده معدنی عدسی شکل، بافت آن پرکننده فضاهای خالی، دانه پراکنده و قطع کننده بوده و کانی‌های همراه (پاراژنز) آن شامل سلستیت، کلسیت، ژیپس و اکسید آهن است. مطالعه آنالیز رخساره‌ای نشانگر آن است که محیط رسوبی رخساره‌های افق (I)، منطقه کولاب پشت ریف و منطقه بالای پهنه جزر و مدى (supratidal) تا بخش کم‌عمق منطقه زیر پهنه جزر و مدی (subtidal) بوده است. تشکیل سلستیت در این افق در دیاژنز آغازین با بافت دانه پراکنده و در دیاژنز دفنی با بافت پرکننده فضاهای خالی و قطع کننده بوده است.
سنگ درونگیر ماده معدنی در افق‌های (II) و (III) مارن و سنگ آهک است. ژئومتری ماده معدنی در این افق‌ها لایه‌ای و ماده معدنی در طول بیش از ۲ کیلومتر دنبال شدنی است. رخساره‌های سلستیتی در راستای باختر منطقه مورد مطالعه، بطور جانبی و بتدریج به ژیپس تبدیل می‌گردند. بافت ماده معدنی در این دو افق، ریتمیت‌های تبلوری دیاژنز (Diagenetic Crystallization Rhythmites) دانه پراکنده، نواری، پر کننده فضاهای خالی و توده ای بوده و پاراژنز آن شامل سلستیت، باریت، ژیپس، کلسیت، دولومیت و اکسید آهن است. محیط رسوبی رخساره‌های افق‌های (II) و (III) کولاب ساحلی ((Shore lagoon بوده است. در اثر افزایش شوری آب کولاب، کربنات کلسیم دانه ریز (میکریت)، ژیپس و احتمالاً سلستیت بطور همزمان رسوبی ته‌نشست یافته‌اند. سلستیت در این دو افق در دیاژنز آغازین از آب حفره‌ای بصورت اولیه و جانشینی (جانشین ژیپس) تشکیل شده و طی دیاژنز دفنی یک شورا به غنی از استرونسیم علاوه بر محو قسمت عمده سیماهای همزمان رسوبی و دیاژنز آغازین باعث تشکیل ریتمیت‌های تبلوری دیاژنزی و جانشین شدن سلستیت به جای ژیپس شده است. تبلور سلستیت در سطوح حاصل از انحلال فشاری (Pressure solution) تشکیل ژئود و بافتهای قطع کننده درون لایه‌ای از دیگر سیماهای ساخت و بافتی مربوط به این مرحله از دیاژنز است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


جمی، مرتضی، ۱۳۷۰ - ژئوشیمی و منشا افق سلستیت‌دار منطقه بهمئی استان کهکیلوئیه و بویر احمد، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز.
کریمی، علی، ۱۳۷۶- زمین شناسی ژئوشیمی، آنالیز رخساره و ژنز کانسار سلستیت نخجیر کوه جنوب شرق، ورامین، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
محمدرضایی، حسین، ۱۳۷۴ - تحلیل ساختاری شرق کوه طلحه، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی تهران.
گرجی‌زاد، حمید، ۱۳۷۴-  مطالعه زمین شناسی کانی شناسی آنالیز رخساره ای و ژنز کانسار فلورین پاچیمیانا، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
مدبری، سروش، ۱۳۷۴- زمین شناسی، آنالیز رخساره‌ای، کانی‌شناسی ژئوشیمی و ژنز کانسار سرب و نقره راونج دلیجان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
وحدتی، فرهاد و فرهادیان، محمدباقر، ۱۳۶۶ - بررسی موقعیت چینه شناسی سولفات استرونسیم در کوه طلحه (چهارگوش کوه گوگرد)، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
Brodtkorb de, K., (1989). Nonmetaliferous stratabound orefiled, Van Nostrand Reinhold, PP.332.
Brodtkorb de, M.K., Ramos, V., Barbieris, M., Ametrano, S., (1982). The evaporitic Celestite- Barite deposits of Neuquen, Min.Deposita, 17,423-436.
Carlson, E., (1987). Celestite replacement of evaporites in the Salina group, J.Sed. Geol. 54(1987), PP.93-112.
Fontbote, L., (1981). Stratabound Zn-Pb-F-Ba deposits in carbonate rocks: new aspects of paleogeographic location facies factors and diagenetic evalution, Unpub. Ph.D. dissert, Univ. Heidelberg, PP. 193.
Fontbote, L., & Gorzawski, H., (1990). Genesis of the Mississipi Vally Type Zn-Pb deposit of San Vicent, Central Peru: Geology and Isotopic (Sr, O, C, S, Pb evidence, Econ. Geol., Vol. 55. PP. 1402-1437.
Frazier, W.J., (1975). Celestite in Mississippian Pennington Formation. Central Tennessee. Geol., 16:241-248.
Martin, J., Ortega-Huertas, M., Torres-Ruiz, J., (1983). Genesis and evolution of strontium deposits of the Granada basin (SE Spain): Evidence of diagenetic replacement of a stromatolite belt. J.Sed. Geol., 39(1984)281-298.
Muller, G., (1962). Zur Geochime des strontiums in ozeanen evaporiten unter besonderer Berucksichtigung der sedimentaren Colesitn Lagerstatte von Hemmelt west, Geol. Beiheft, Vol.35, PP.1-90.
Ramos, V.A. & Brodtkorb, M.K., (1990). The Barite and Celestite of the Neuquen Retroarc, Central Argentina, In Fontbote, G.C.Amstutz, M.Cardozo, E.Cedillo, J.Frutos, Stratabound ore deposits in the Andes. PP.599-613.
Rastad, E., (1981). Geological Mineralogical and ore facies on the lower Cretaceous Stratabound Zn-pb-(Ba-Cu) deposits of the Irankuh Mountain Range, Esfahan, West Central Iran. Ph.D. thesis, Heidelberg, Germany.
دوره 9، شماره 33-34
پاییز و زمستان 1378، سال نهم، شماره 33-34
زمستان 1378
صفحه 20-33