فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

ماهیت زمین‌شناختی کمپلکس الترامافیک – مافیک سیخوران در جنوب خاوری ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
3 دانشگاه برست فرانسه
چکیده
کمپلکس سیخوران یک مجموعه الترامافیک- مافیک چندزادی است که از سه بخش اصلی متشکل از مجموعه الترامافیک -مافیک گابروهای ایزوتروپ و دایکهای پراکنده دیابازی با سن‌های کاملاً متفاوت تشکیل شده است. مجموعه الترامافیک- مافیک از یک واحد هارزبورژیتی- دونیتی با ساختارهای گوشتهای یک واحد کومولایی الترامافیک و یک واحد کومولایی الترامافیک- مافیک لایهای با ساختارهای ماگمایی تشکیل شده است. واحد هارزبورژیتی- دونیتی در پایین به طور عمده از هارزبوژیتهای پورفیروکلاستیک برگواره و دارای خط‌وارگی ناشی از جهت‌یابی ارتوپیروکسنها و در بالا بیشتر از دونیتهای پورفیروکلاستیک و میانلایه‌های کرومیتیت تشکیل شده است. واحد کومولاهای الترامافیک را توالی ضخیمی از دونیت، کرومیتیت، ورلیت، الیوین وبستریت و الیوین کلینوپیروکسنیت و واحد کومولاهای الترامافیک- مافیک لایهای را توالی ستبری از فلدسپاتیک پریدوتیت و گابروهای لایهای متشکل از ملاگابرو، تروکتولیتهای پیکریتی، الیوین گابرو، آلیوالیت، گابرونوریت و فروگابرو تشکیل می‌دهند. گابروهای ایزوتروپ به صورت یک مجموعه عظیم نفوذی، ردیف قبلی را از واحد کومولاهای الترامافیک به بالا قطع نموده، در دگرگونه‌های پالئوزوئیک دگرگونه‌های همبری شدیدی ایجاد نموده‌اند. دایکهای پراکنده دیابازی نیز واحدهای قبلی را قطع می‌نمایند.
دگرگونههای پالئوزوئیک که شامل آمفیبولیت، مرمر، گنیس، گرانیت آناتکسی و گرین شیست است با ناپیوستگی زاویه‌دار و کنگلومرای قاعده‌ای توسط رسوب‌های ژوراسیک زیرین پوشیده می‌شوند. سن مطلق گنیسها و گرانیتهای آناتکسی این دگرگونه‌ها به روش K-Ar بر روی بیوتیت و مسکویت ۷/۷ ± ۳۳۷ میلیون سال (کربونیفر میانی -فوقانی)، سن دایکهای گابرو -پگماتوئیدی که سکانس کومولاهای الترامافیک- مافیک لایه‌ای را قطع می‌کنند، بر روی آمفیبول 7/4 ± ۲۵۴ میلیون سال (پرمین): سن هورنبلندهای میگماتیتهای بازیک حاصل از ذوب آمفیبولیتها در حاشیه گابروی ایزوتروپ که بی‌شک سن جایگزینی گابروی ایزوتروپ است،  8±۲۲۰ میلیون سال (تریاس میانی)، سن دایکهای دیابازی که حتی گابروهای ایزوتروپ را نیز قطع می‌نمایند به روش سنگ کل، 12/35 ± ۱۶۵ میلیون سال (ژوراسیک میانی) بدست آمده است. مجموعه شواهد صحرایی، سنگ‌نگاری، کانی‌شناختی و ژئوشیمیایی نشان می‌دهند که این کمپلکس با مجموعه‌های افیولیتی شباهتی نداشته و ناشی از تکتونیک کششی و بالا آمدگی گوشته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


داراب نیا، ش.، سبزه‌ئی، م.، ۱۳۶۵ ندول‌های کرومیتی نشانگر زایش مایعات مختلف در یک مایع مذاب سیلیکاتی (ترجمه) گزارش داخلی سازمان زمین شناسی مرکز کرمان.
سبزهئی، م.۱۳۶۲- ساخت و بافت کرومیتهای منطقه اسفندقه و فاریاب و اهمیت آنها در اکتشافات کرومیت اولین سمپوزیوم معدنکاری ایران، کرمان.
سبزه‌ئی، م.، ۱۳۷۵- پترولوژی افیولیتهای ایران، زیر چاپ.
سبزه‌ئی ،م.، قاسمی، ح.، و ژوتو، ت.، منشاء دایکهای وبستریتی و کرومیتیتهای وابسته در مجموعه اولترامافیک- مافیک سیخوران جنوب شرق ایران (زیر چاپ).
Alavi- Tehrani, N., 1980- The distribution of ophiolites in Iran and their significance. Ofioliti;2: 315-334.
Arvin, M. and Robinson, P. T., 1994- The petrogenesis and tectonic setting of lavas from the Baft Ophiolitic Melange, Southwest of Kerman, Iran. Can. J. Earth Sci. 31,824-834
Ben, K., Nicolas. A., and Reuber, I., 1988- Mantle- Crust transition zone and origin of wehrlitic magmas: Evidence from the Oman ophiolite. Tectonophysics. 151: 75-85.
Berberian, M. and King, G.C.P., 1981- Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran. Canad. J.Earth Sci. 18: 210-265.
Boudier, F. and Nicolas, A. 1995-Nature of the Moho transition zone in the Oman ophiolite. Journal of petrology, vol 36, no 3:777-796.
Ceuleneer, G. and Nicolas, A., 1985- Structures in podiform chromite from the Maqsad district (Sumail Ophiolite, Oman). Mineral Deposita, 20, 177-185.
Delaloye, M. and Desmons, J., 1980- Ophiolites and melange terranes in Iran: A geochemical study and its paleotections. Tectonophysics. 68:83-111.
Difenbach, W., Davoudzadeh. M., Alavi- Tehrani, N. and Lensch, G., 1986- Paleozoic ophiolites in Iran: Geology, Geochemistry and Geodynamic. Ofioliti, 11 (3): 305-338.
Ernewein, M., 1987- Histoire magmatique d'un segment de croute oceanique tethysienne: petrologie de la sequence plutionque du massif ophiolitique de Sahali (nappe de Semail, Oman). These, Univ. Louis Pasteru, Strasbourg, 205 p.
Gansser A., 1974- The ophiolite melanges a world-wide problem on Tethyan examples. Eclogae. geol. Helvetiae, 67:479-507.
Hunter, R.H., 1996 Texture develoment in cumulate rocks. In: Layered Intrusions. Cawthorn, R. G. (editor), Elsevier Science B.V.
Irvine, T.N., 1982- Terminology for layered intrusions. J. petrol. 23, part 2, 127-162.
Irvine, T.N., 1987- Glossary of terms for layered intrusions. In: Parsons (1987) Origin of igneous layering (ed). D. Reidel publishing company.
Naslund, H.R and McBirney, A.R., 1996- Mechanisms of Formation of Igneous Layering. In: Layered Intrusions. Cawthorn, R.G. (editor), Elsevier Science B. V.
Nicolas, A. and Prinzhofer, A.,1983- Cumulative or residual origin for the transition zone in ophiolites: Structural evidence. Journal of petrology, vol 24, part 2, pp.188-206
Parak, O.; Delaloye, M. and Bingol, E. 1996 - Phase and cryptic variation through the cumulates in the Mersin ophiolite (southern Turkey). Ofioliti, 21 (2), 81-92.
Petsef, A.N.; Spadea, P.; Savelieva, G.N. and Gaggero, L., 1997- Nature of transition zone in the Nurali ophiolite, southern Urals. Tectonophysics, 276, 163-180.
Ricou, L.E., 1971- Le croissant ophiolique peri- arabe. Une ceinture de nappes mises en place au cretace superieur. Rev. Geogr. Phys. Geol. Dyn, 13: 327-350.
Sabzehei, M., 1974- Les melanges ophiolitiques de region d'Esfandagheh (Iran meridional). Etude petrologique et structurale, Interpretation dans le cadre iranien. These, Universite de Grenoble, 205 p.
Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonics of Iran. A review. Amer. Assoc. Assoc. Petrol. Geol., 52: 1229-158.
Stocklin, J., 1974- Possible ancient continental margins in Iran. In:C.A.Burk and C.D.Drake (Editors), Geology of continental margins, Springer: 873-887.
Wadsworth, W.J., 1985- Terminology of postcumulus processes and products in the Rhum layered intrusion. Geol. Mag. 122, 5: 549-554.
Whitechurch, H., 1993- Les ophiolites tethysiennes de la chaine du Taurus (Tarquie): De l'accretion oceanique l'obduction. Univ. Louis Pasteur. Strasbourg.
دوره 8، شماره 29-30
پاییز و زمستان 1377، سال هشتم، شماره 29-30
زمستان 1377
صفحه 32-45