فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

هویت زمین‌شناختی کمپلکس الترامافیک سوغان در جنوب خاوری ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 پژوهشکده علوم زمین سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور ، تهران، ایران
3 دانشگاه لوئی پاستور استرازبورگ فرانسه
4 دانشگاه برست فرانسه
چکیده
مجموعه الترامافیک- مافیک صوغان که در جنوب خاوری ایران رخنمون دارد از سه پیکره اصلی تشکیل شده است که به ترتیب قدمت عبارتنداز (۱) پیکره الترامافیک- مافیک با بافته دگرگونه که اجزاء آن به ترتیب از زیر به بالا عبارتند از (الف) دونیت، هارز بورژیت و کرومیتیتهای وابسته، (ب) زون عبوری متشکل از لرزولیت -وبستریت- دونیت- ورلیت، (پ) گابروهای لایهای بخش بالائی این پیکره با تماس عادی زیر تناوبی از مرمر، آمفیبولیت، اسکارن، میکاشیست متعلق به پالئوزوئیک زیرین زون سنندج سیرجان قرار گرفته است. (۲) گابروی ایزوتروپیک که پیکره شماره (۱) و دگرگونه‌های زون سنندج -سیرجان را قطع نموده است. این گابرو در زمانی بین تریاس بالا- ژوراسیک زیرین تبلور یافته است. (۳) دایکهای دیابازی به سن کرتاسه بالایی که هر دو پیکره (۱) و (۲) را قطع می‌نمایند. در بخش‌های زیرین مجموعه دگرگونی زون سنندج- سیرجان بسیار نزدیک به بخش‌های بالائی پیکره شماره ۱، گدازه‌های تفریق شده الترامافیک دیده شده است.
تمامی اجزاء پیکره شماره ۱ دارای بافته دگرگونی بوده و شواهد صحرائی و میکروسکوپی نشان از دگر شکلی‌هایی دارد که در دماها و فشارهای بالا روی داده است. وجود خط وارگی و برگ وارگی ناشی از سیلان به حالت جامد در هارز بورژیتها و وجود نوار شکنجی  kink band)) در اولیوینهای پیکره شماره (پ) تماماً وقوع دگر شکلی مذکور را محقق می‌سازد. عبور مذاب بازالتی - که تبلور گابروی ایزوتروپیک بهترین نمود آنست- علاوه بر واکنش‌های متاسوماتیک با اجزاء پیکره شماره ۱ موجبات تبلور مجدد این سنگ‌ها را نیز فراهم آورده است. وجود ارتوپیروکسنهای دگر شکل نشده به خرج الیوینهای ماکله و تبلور اسپینل با ترکیبی متفاوت با اسپینلهای اولیه در دونیتها و هارز بورژیتها همچنین تشکیل شبکه دایکهای وبستریتی در لرزولیتها که فولیاسیون این سنگ‌ها را قطع می‌نماید و نیز تبلور مجدد گابروها و سنگ‌های زون عبوری (واحد ب از پیکره ۱) همگی شواهدی است که دلالت بر عبور مذاب بازالتی از درون پیکره ۱ دارد. هجوم گابروهای ایزوتروپیک به درون سنگ‌های دگرگونه زون سنندج- سیرجان علاوه بر تشکیل اسکارن در مرمرها موجب ذوب بخشی آمفیبولیتها و تشکیل پویایی پلاژیوگرانیتی شده است. این پویایی به نوبه خود به گابروهای لایهای پیکره ۱ و گابروی ایزوتروپیک اثر می‌نماید و باعث تبادلات متاسوماتیکی بین آنها می‌شود.
از مجموع مطالعات انجام شده می‌توان نتیجه گرفت که (۱) کمپلکس صوغان یک مجموعه چندزادی بوده و هر پیکره‌اش در دوره‌ای خاص از تاریخ سرگذشت آن تکوین یافته است. (۲) این مجموعه را به هیچوجه نمی‌توان یک افیولیت نامید و (۳) با آنکه شواهد ساختاری مشابهت‌های زیادی بین الترامافیکهای گوشته و الترامافیکهای بخش زیرین پیکره شماره ۱ را مطرح می‌سازد، ولی پیوستگی‌های لیتولوژیک بین واحدهای مختلف پیکره مذکور و تغییرات تدریجی کانی‌ها به ویژه ماهیت سطوح تماس واحدهای مختلف این پیکره نشان از آن دارد که پیکره شماره ۱ به گمان از تفریق یک ماگمای الترامافیک که در پالئوزوئیک زیرین برونریزی نموده بوجود آمده باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


 سبزه‌ئی، مسیب، ۱۳۷۳- پدیدههای تفریق در ماگماهای اولترامافیک، برداشت‌هایی از گدازه‌های لایههای اولترامافیک -مافیک اولاکوژن‌های پالئوزوئیک ایران زمین، سیزدهمین گردهمایی سالانه سازمان زمین شناسی کشور، خلاصه مقالات صفحه 65-79.
سبزه‌ئی، مسیب، ۱۳۷۴ - ماگمای افیولیتی و نقش آن در تکوین افیولیتهای ایران، برداشت‌هایی از گدازه‌های اولترامافیک- مافیک با گرایش کوماتئیتی، چهاردهمین گردهمایی سالانه سازمان زمین شناسی کشور، خلاصه مقالات.
سبزه‌ئی، مسیب، ۱۳۷۵- پترولوژی افیولیتهای ایران زیر چاپ.
سبزهئی، مسیب، بربریان، مانوئل، هوشمندزاده، عبدالرحیم و نوگل سادات، علی اکبر، ۱۳۷۳ - نقشه زمینشناسی حاجی آباد با مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰، سازمان زمین شناسی کشور چهارگوش شماره .I.12.
 سبزئی، مسیب، قاسمی، حبیب اله، کمپلکس اولترابازیک - بازیک سیخوران، در دست تهیه.
Brunn, J.H., 1960-Mise en place et differenciation de l,association pluto-volcanique du cortege ophiolitique Revue, Geogr. Phys. Geo. Dyn., V.3, Fase, 3pp:115-132.
Ceuleneer, G., 1991-Evidence for a paleo-spreading center in the Oman Ophiolite, mantle structure in the Maqsad area: In: Ophiolite genesis and evolution of the oceanic lithosphere, 147-173, Peters et al. (eds), Oman.
Echeveria, L.M., and Aitken, B.G., 1988- Pyroclastic rocks, another manifestation of ultramafic volcanism on Gorgona Island, Colombia, Contrib. mineral. petrol 92, 428-436.
Gansser, A., Dietrich, V.J. and Comeron, W.E. 1979-Palaeogene Komatiites from Gorgona Island, Nature, Vol 278,546-547.
Hanski, E.J., 1992- Petrology of the Pechenga ferropicrites and cogenetic Ni-bearing gabbro -wehrlite intrusions, Kola peninsula, Russia, Geological survey of Finland, Bulletin 367.
Hunter, R.H., 1987- Textural equilibrium in layered igneous rocks, In parsons (ed), Origins of Igneous layering, Reidel, dordrecht, pp: 473-503.
Madjidi, B., 1983- The geochemistry of ultrabasic lava flow occurrence in north-east Iran, G.S.I, Rep. No51, pp:463-475.
Mercier, J.C.C., 1985- Olivine and pyroxenes, In preferred orientation in deformed metals and rocks, Wenk, H.R. (ed.), Academic press, Orlando, 407-430.
Passchier, C.W., Trouw, R.A.J., 1992- Microtectonics, springer.
Sabzehei, M., and Berberian, M., 1972- Preliminary note on the structural and metamorphic history of the area between Dowlatabad and Esfandagheh, south-east central Iran, Geological survey of Iran, Internal report, 30p. Ist Iranian geological symposium, Iranian petroleum Institute, Tehran (abstract).
Sabzehei, M., 1974-Les melange ophiolitiques de la region d, Esfandagheh. These d,etate, Universite Scientifique et Medicale de Grenoble, France, 306p.
Sabzehei, M., 1995-Layered ultramafic-mafic Komatiitic lava flows and thier bearing on the genesis of Iranian ophiolites 30th int. Geol.Cegress, Beijing China, abstract.
Sabzehei, M., 1998- Upper Proterozoic- Lower Paleozoic ultramafic-mafic association of southeast Iran, Product of an ophiolitic magma of Komatiitc affinity, Int. Ophiolite Symp., (abstract). Finland.
Spadea, P., Espinosa, A., Orrego, A., 1989- Picrites occuring within ophiolites from the south western Colombian Andes, ofioliti, vol 14 (3),235-251.
Suhr, G., 1993-Evaluation of upper mantle micro-structures in the Table Mountain massif (Bay of Islands ophiolite) Journal geology, Vol 15, NII, 1273-1292
دوره 7، شماره 27-28
بهار و تابستان 1377، سال هفتم، شماره 27-28
پاییز 1377
صفحه 38-53