فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

پتروژنز توده گرانیتوئیدی الوند

نویسندگان
دانشکده علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
توده گرانیتوئیدی الوند از جمله توده‌های گرانیتوئیدی به سن جایگزینی کرتاسه فوقانی پالئوسن زیرین، واقع در نوار دگرگونی سنندج- سیرجان می‌باشد که با گسترش تقریبی حدود ٤٠٠ کیلومتر مربع بین شهرهای همدان تا تویسرکان رخنمون دارد. این توده در گذشته توسط محققین متعددی از جنبه‌های مختلف مورد بحث و بررسی قرار گرفته است، لیکن مسئله پتروژنز و خاستگاه تکتونوماگمایی توده مذکور کمتر مورد توجه واقع شده است. لذا در این مقاله سعی شده ارتباط بین نحوه تشکیل این توده و موقعیت تکتونوماگمایی آن مشخص گردد. توده گرانیتوئیدی الوند دارای ترکیب سنگ شناسی متنوعی است، لیکن ترکیب سنگ شناسی آن به طور عمده سیینوگرانیتی و مونزوگرانیتی می‌باشد. براساس بررسی‌های ژئوشیمیایی و استفاده از نمودار مثلثی  Ab- Or- Q ، محدوده دما- فشار تقریبی این توده در هنگام جایگزینی ⁰C  680-760=T و P =2 Kbar مشخص گردیده است. با توجه به مطالعات کانی‌شناسی، سنگ شناسی، ژئوشیمیایی و ویژگی‌های زمین شناسی منطقه مورد مطالعه، توده گرانیتوئیدی الوند از جمله گرانیتوئیدهای نوع S، یا گرانیتوئیدهای با منشأ پالینژنتیکی می‌باشد.
بررسی‌های ژئوشیمیایی در ارتباط با تعیین خاستگاه تکتونوماگمایی توده گرانیتوئیدی الوند بیانگر آن است که توده مذکور از جمله گرانیتوئیدهای همزمان با برخورد (همزمان با کوهزایی (کوهزایی لارامید) تا مراحل پایانی کوهزایی) و یا به عبارت کلی‌تر از جمله گرانیتوئیدهای کوهزایی می‌باشد. بررسی جایگاه تکتونیکی توده گرانیتوئیدی الوند مبین آن است که این توده از جمله گرانیتوئیدهای کوهزایی و از نوع گرانیتوئیدهای قوس قاره ای (CAG) و حاصل فرورانش پوسته اقیانوسی نئوتتیس به زیر پوسته قاره‌ای ایران مرکزی می‌باشد، که در کرتاسه فوقانی- پالئوسن زیرین (حدود 65 میلیون سال قبل)، در نوار دگرگونی سنندج- سیرجان جایگزین گردیده است. با توجه به تعیین سن‌های انجام شده مختلف بر روی این توده می‌توان اظهار داشت که چرخه ماگمایی آن از آغاز تا پایان حدود ٤٠ میلیون سال طول کشیده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ایرانی، محسن، ۱۳۷۲- بررسی پترولوژی توده گرانیتوئیدی الوند همدان و هاله دگرگونی آن پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی، ۲۲۱ صفحه.
درویش زاده، ع.، ١٣٦٧- پترولوژی تجربی و کاربردهای آن، انتشارات دانشگاه تهران، ۵۲۱ صفحه.
حاج امینی، س.، ١٣٦٩ - بررسی تکوین ساختاری و زمین ساختی ناحیهای نی‌ریز - جنوب ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد زمین شناسی (تکتونیک)، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، ۹۵ صفحه.
حافظ، ع.، ۱۳۷۲ افیولیتها و ملانژهای افیولیتی ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، ۲۵۱ صفحه.
زرعیان، س.، فرقانی، ع.، و فیاض، ه.، ۱۳۵۰ - توده گرانیتی الوند و هاله دگرگونی آن (قسمت اول)، نشریه دانشکده علوم، دانشگاه تهران، جلدسوم شماره چهارم،  ص٤٧-٠٣٦
زرعیان، س.، فرقانی، ع. و فیاض، ه.، ۱۳۵۱ - توده گرانیتی الوند و هاله دگرگونی آن (قسمت دوم)، نشریه دانشکده علوم دانشگاه تهران، جلد چهارم، شماره اول، ص ۲۸-۲۳.
زرعیان، س.، فرقانی، ع. و فیاض، ه.، ۱۳۵۰ - توده گرانیتی الوند و هالۀ دگرگونی آن (قسمت سوم)، نشریه ،دانشکده علوم، دانشگاه تهران، جلد چهارم شماره سوم، ص 90-۸۲ .
زرعیان، س.، فرقانی، ع.، و فیاض، ه.، ۱۳۵۱ - توده گرانیتی الوند و هاله دگرگونی آن (قسمت چهارم)، نشریه دانشکده علوم دانشگاه تهران، جلد چهارم، شماره چهارم .
زرعیان، س.، فرقانی، ع. و فیاض، ه.، ۱۳۵۱ - توده گرانیتی الوند و هاله دگرگونی آن (قسمت پنجم)، نشریه دانشکده علوم، دانشگاه تهران جلد پنجم شماره سوم و چهارم، ص ٥٤-٤٩
زرعیان، س.، فرقانی ،ع. و فیاض، ه.، ۱۳۵۳ - توده گرانیتی الوند و هاله دگرگونی آن (قسمت ششم)، دانشکده علوم دانشگاه تهران جلد ششم، شماره اول، ص ٤٠ - ٣١.
صادقیان، م.، ۱۳۷۳ - بررسی پترولوژی سنگهای آذرین و دگرگونی منطقه چشمه قصابان همدان، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران دانشکده علوم، گروه زمین شناسی، ۲۷۰ صفحه.
مطیعی، ه.، ۱۳۷۲ - زمین شناسی ایران، چینه شناسی زاگرس، انتشارات سازمان زمین شناسی کشور، طرح تدوین کتاب زمین شناسی ایران، ۵۳۶ صفحه.
نراقی، ن.، ۱۳۵۲ - بررسی کانی‌های متشکله توده گرانیتوئیدی الوند، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، ۷۱ صفحه .
نوگل سادات، ع. و الماسیان، م.، ۱۹۹۳ - نقشه تکتونیک ایران، به مقیاس ۱:۱،۰۰۰،۰۰۰، انتشارات سازمان زمین شناسی کشور (طرح تدوین کتاب زمین شناسی ایران).
ولی زاده، م. و. ، ۱۳۵۳ - بررسی سنگ شناسی و شیمی کانی شناسی کمپلکس الوند (همدان)، نشریه دانشکده علوم، دانشگاه تهران، جلد ششم، شماره اول، ص ٣٠-١٤.
ولی زاده، م. و.، ۱۳۹۷ - دگرگونی و پترولوژی سنگ های دگرگونی، ترجمه انتشارات دانشگاه تهران، ٣٦٢ صفحه.
ولی زاده، م. و.، ۱۳۷۱- پترولوژی تجربی و تکتونیک کلی (جلد اول: کلیات)، انتشارات دانشگاه تهران، ٤٨٧
ولی زاده، م.و.، ۱۳۷۱- پترولوژی تجربی و تکتونیک کلی (جلد دوم: آندزیتها و گرانیتها)، انتشارات دانشگاه تهران، ۵۶۷ صفحه.
هوشمندزاده، ع.، ۱۳۷۱- پتروژنز سنگهای دگرگونه، ترجمه تألیف هلموت .گ. ف وینکلر، انتشارات دانشگاه شیراز، ٤٠٨ صفحه
 
Althaus, E., Karotre, E., Nitsch, K. H. and Winkler, H. G. F. 1970- An experimental re-examination of the Upper stability limit of Muscovite plus quartz, Jour. Mineral. Monatsh, p. 325-326.
Anderson, R. N., Delong, S. E. and Schuwartz, W. M. (1978) Thermal model for subduction with dehydration in the downgoing slab, J. Geol. 86, 731-739.
Batchelor R. A. and Bowden, P., 1985- Petrogenetic interpretation of granitoid rocks series, using Multicationic parameters, Chem Geol., No. 48, 43-55.
Bowden. P; Batchelor, R. A; Chappell, B.W; Didier. J, and Lameyre. J, 1984- Petrological and source criteria for the classification of granitic rocks: a discussion, phys, Earth. planet. Inter., 35, 1-11.
Braud. J, 1987- La suture du Zagros au niveau de Kermanshah (Kurdistan Iranian), Reconstitution paleogeoraphique, e'volution ge'odynamique, magmatique, et structurale ph,D. Thesis, Geodiffusion editeur, Paris, 489p.
Clemens, J. D., Wall. V. J. 1981- Crystallization and origin of some peraluminous (S- type) granitic magmas, Can. Min. No. 19,111- 132.
De La Roche, H and Leterrier, J. Grand Claude, P. and Marchel, M., 1980- A classification of Volcanic and plutonic rocks, using R1-R2 diagrams and major element- its relationships with current nomenclature, chem. Geo. No, 29, 183-210.
Irvine, T. N. and Barragar, W. R. A., 1971- A guide to the classification of the common volcanic rocks, Can. Jour. Earth. Sci., No. 8, 523-548.
Le Mailtre, R. W., 1989- A classification of Igneous Rocks, and Glossary of Terms, Oxford: Blackwell. P. 193. Majidi, B., and Alavi, N- 1970, Explanatory text of the map and preliminary report of the metamorphic rocks of the Hamadan Quarangle, G. S.I, 28 p,3 Maps.
Majidi, B., and Amidi. M, 1977- Hamadan quadrangle map. Scale 1:250000, with explanatory text: G. S.I, D6, 65p.
Maniar, P. D, and piccoli, P. M., 1989- Tectonic discrimination of granitoids, Geol. Soc. Am. Bull., Vol. 101, 635-643.
Roger, J. J. W., and Greenberg, J. K., 1990- Late- orogenic, post- orogenic and anorogenic granites: Distinction by major- element and trace- element chemistry and possible origins, Jour. of. Petrol., Vol. 98, No. 3, 291-309.
Streckeisien, A.I., 1976- To each plutonic rocks its proper name, Earth., Sci. Rev., No. 12, pp. 1-33.
Tuttle, O. P and Bowen, N. L., 1958- Origin of granite in the lights of experimental studies in the system NaAISI308-KAISI308- SiO2- H2O- Geol, Sco, Am, Mem, 47, 153.
Valizadeh, M. V; and Cantagrel, J., M., 1975. Premiers resultats radiometriques (K-Ar et Rb-Sr) sur les micas du complex magmatique du mont d'Alvand... C.R. Acad. Sc. Paris, D. 281 Se'rie D, 1083- 1086.
Valizadeh. M. V; and Sabourdy. G, 1975- Premiers results ge'ochimiques sur l'asociation granite- norite dans le massif du mont d'Alvand en Iran. C. R. Acad. Sc. Paris, D. 281, Se'rie D, 1293- 1296.
Winkler, H. G. F., 1965, 1967, 1976- Petrogenesis of metamorphic rocks, (1st, 2nd and 4th eds), Springer- Verlag New York.
Wylie. P. J., 1984- Source of granitoid magmas as plate boundaries. Phys. Earth. Plan. Int., No. 35, P. 12-18
دوره 5، شماره 19
بهار 1375، سال پنجم، شماره 19
تابستان 1375
صفحه 14-31