فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

گاه شناسی تغییرات شرایط جوی هولوسن در شمال خاوری ایران دشت گرگان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران
چکیده
ضمن بررسی مطالعات گاه‌شناسی دوره‌های مسکونی بر روی تپه‌های باستانی در گستره گرگان و دشت که تعداد آن‌ها به حدود ۳۰۰ عدد می‌رسد و از منطقه جنگلی دامنه‌های شمالی البرز تا فراسوی دیوار ساسانی در شمال شهرستان گنبد پراکنده می‌باشند، تعدادی بریدگی در دره رودخانه اترک و تعدادی نیز در فاصله بین این دره تا سرچشمه‌های رودخانه گرگان در روستای قرناوه جهت آگاهی از چگونگی روند رسوب‌گذاری مواد لسی مورد مطالعه قرار گرفتند. افزون بر آن دو نیمرخ که یکی در چکاد آق‌امام با فرازای ۱۲۷۰ متر از سطح دریا و دیگری در کناره رودخانه ترکولو در خاور مینودشت و با فرازای ۱۵۰ متر از سطح دریا جای دارند بررسی‌های فیزیکی و شیمیایی و سن‌یابی به روش 14 C انجام گرفت. نتایج نشان می‌دهد که رسوبات لسی عصر هولوسن در این گستره بر روی مواد کنگلومرایی سست، حاصل یک دوره پربارش، قرار گرفته‌اند. آثار خاک‌شناسی این دوره که دارای آب و هوایی گرم و مرطوب بوده است، خاک‌های اکسی سولی می‌باشد که در چکاد آق امام با فرازای ۱۲۷۰ متر از سطح دریا شناسایی شده است. افزون بر آن بررسی مقاطع دره رودخانه اترک و نیمرخ مینودشت نشان می‌دهد که پس از پشت سر گذاردن دوره‌های پربارش و همراه با تشکیل خاک‌های اکسی سل در ۱۵۰۰۰-۹۰۰۰ سال قبل یعنی در عصر سنگی فوقانی (Upper Paleolithic) به ترتیب یک دوره گرم و خیس همراه با خاک‌های هیدروموف و سه دوره گرم و مرطوب استپی در ۱۳۰+ ۷۸۶۰ و ٢٩٤۰ و ٢٦١٠ و ٤٠+۲۳۰۰ سال قبل وجود داشته است که بوسیله چهار دوره گرم و خشک و همراه با رسوبات لسی قطع گردیده است.
در پایان هم‌آهنگی نتایج به دست آمده با بررسی‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که امکان گاه‌شناســی رسـوبـــات بــــه روش
 
14 C از مواد هوموسی نه تنها امکان‌پذیر می‌باشد بلکه از نظر بررسی چگونگی تغییرات شرایط جوی حتی دقیق‌تر نیز می‌باشد، چرا که اسکان مناطق گوناگون هیچگاه با شروع شرایط آب و هوایی مناسب آغاز نگردیده و علت ترک مناطق مسکونی نیز همیشه نامطلوب شدن شرایط جوی نمی‌باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


Amscher, J. W. 1939- Die Ausgrabungen von Grossen Koenigshugel "Shah- Tappeh in Nord Iran." Reports from seientific expedition to North- Western provinces of China under leading of Dr. Seven Hedin, Publ. 9. VII Archeogy, 5, stockholm, S. 350 129.
Arne, T. J., 1945- Excavation at shah- Tappeh, Iran, seven Hedin, publ. 27, VII, Archeology, 5, stockholm.
Crawford, V. E., 1963- Besides the kara su. The metropolitan museum of art bulletin XXI, S. 263.
Deshayer, J., 1968- Turang- Tappeh und die Ebene von Gorgan Zur Bronzelt, Archeologia viva I, S. 35-38.
Ehlers, E., 1971- Archeologische mitteilungen Aus Iran. Deutschen archeologischen Institut Abteilung Teheran. Neue folge Band 4, 1971.
Krinsley, D. B., 1970- A Geomorphological and paleoclimatological study of Iran. Geological Survey, United States Department of the Interior, Washington, D. C. 20242.
Masson, M. E. and Masson V. M., 1959- Archeological cultures of central Asia of a Neolithic and Bronze Age. Chahiers d'Histoire mondiale 5, S. 15- 40.
Masson, V. M., 1961- The first farmers in Turkmenia. Antiquity XXXV, S. 203-213.
Masson, V. M. 1968- The urban revolution in south Turkemenia. Antiquity XLII, S. 178- 187.
Pumpelly, R., 1908- Exploration in Turkestan. Expedition of 1904, prehistoric civilizations of anau- 2 bde, Washington.
دوره 5، شماره 19
بهار 1375، سال پنجم، شماره 19
تابستان 1375
صفحه 42-51