فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

صفحه دندانی Dipterus متعلق به دونین فوقانی از سازند جیرود در البرز مرکزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
شرکت ملی نفت ایران، بخش اکتشاف، تهران، ایران
چکیده
در اجرای چند سفر تحقیقاتی در البرز مرکزی، از میان بقایای متعدد ماهی‌هایی که از دونین فوقانی سازند جیرود یافت گردید، در سال ۱۳۷۰ از لایههای میانی بخش A سازند جیرود در برش زایگون- از لایههای آهک خاکستری رنگ تا حدی ماسه‌ای زیر اولین بازالت یک صفحه دندانی ماهی‌های دو تنفسی به دست آمده است. این صفحه دندانی کم و بیش مقعر که حدود ۹ میلی‌متر درازا دارد، در قسمت جلویی پهن‌تر از بخش عقبی می‌باشد. سطح دندان مزین به ۹ ردیف تیغه دندانک‌دار بهم فشرده است که به جز دو ردیف اول که از بخش عقبی شروع و به لبه جلویی ختم می‌گردند، بقیه کوتاه‌تر بوده و از انتهای بخش میانی شروع و به لبه جلویی ختم و به طرف لبه کناری کوتاه‌تر می‌شوند، اما در عین حال به نظر می‌رسد که همگی از یک محل منشعب شده باشند به جز در دو ردیف اول که دندانک‌ها در قسمتی از تیغه‌ها وجود دارند، در بقیه تیغه‌ها، دندانک‌ها در تمام طول تیغه به صورت به هم چسبیده و نوک تیز مشاهده می‌گردند که حاکی از جوان بودن نمونه می‌باشند.
بر پایه ویژگی‌های یاد شده می‌توان این صفحه دندانی را به نیمه چپ آرواره بالایی جنس شاخص Dipterus نسبت داد که توسعه گسترده‌ای در دونین جهان دارند و در گذشته نیز از ایران (Janvier 1978) و هندوستان (Gupta and Dension 1966) گزارش شده است. حضور این جنس شاخص حاکی از حضور ماهی‌های دو تنفسی با جنس Dipterus در البرز مرکزی و توسعه گسترده ماهی‌های دو تنفسی در زمان دونین فوقانی در ایران می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


Blieck, A. and others, 1980- A new vertebrate locality in the Eifelian of the Khush- Yeilagh Formation, eastern Alborz, Iran, Paleovertebrata, Montpellier, Vol.9, p. 133-154.
Bryant, W. L. and Johnson, J. H., 1936- Upper Devonian fish from Colorado, Journal of Paleontology, Vol. 10, No. 1, p. 656-659.
Gupta, V. J. and Denison, R. H., 1966- Devonian fishes from Kashmir, India, Nature, Lond. 211, p. 177-178.
Janvier, ph., 1974- Preliminary report on late Devonian fishes from Central and Eastern Iran, Geological survey of Iran, Report No. 31, p. 5- 47
Janvier, ph. and Martin, M., 1978- Les vertebres Devonians de l'Iran Central, I: Dipneustes, Geobios, n°. 11, fasc. 6, p. 819-833.
Janvier, ph., 1981- Late Devonian fishes from Central Iran, Part I: Dipnoi and Elasmobranchii, Geological Survey of Iran, Report No. 49, p. 155-166.
Movahhed Aval, M. and Ghasemipur, R., 1968- Recent phosphate discoveries in Iran, Part II: Upper Devonian phosphate, Geological Survey of Iran, Report No. 10, p. 14-55.
Perkins, P. L., 1971- The Dipnoan fish Dipterus from the middle Devonian (Givetian) of Alaska. Journal of Paleontology. Vol. 45, No. 3, p. 554-555.
دوره 5، شماره 19
بهار 1375، سال پنجم، شماره 19
تابستان 1375
صفحه 68-71